Những nấc thang mới cho ngành bán dẫn Việt Nam

Chiến lược chuyển dịch của Việt Nam

Báo cáo của Technavio và Hiệp hội công nghiệp bán dẫn Hoa Kỳ (SIA) ghi nhận, quy mô doanh thu thị trường bán dẫn Việt Nam đang trên đà vượt mốc 20 tỷ USD. Trong đó, lợi thế lớn nhất của Việt Nam là năng lực sản xuất màn hình hiển thị, điện thoại thông minh cũng như máy tính xách tay, đồng thời là trung tâm lắp ráp và kiểm thử của nhiều tập đoàn công nghệ toàn cầu.

Dù vậy, phần lớn giá trị gia tăng vẫn nằm trong tay các doanh nghiệp FDI, trong khi chuỗi cung ứng nội địa còn đối mặt với nhiều thách thức.

Ông Louis Cao, Giám đốc vận hành Mạng lưới đổi mới sáng tạo bán dẫn Việt Nam cho rằng, lợi thế cạnh tranh của Việt Nam được tạo dựng từ ba trụ cột gồm: vị thế địa chính trị, sản xuất điện tử và nguồn nhân lực có nền tảng. Tuy nhiên, sự kết nối bên trong hệ sinh thái vẫn còn nhiều "khoảng trống" lớn.

"Rõ ràng chúng ta chưa có một cộng đồng về bán dẫn liên kết chặt chẽ với nhau. Đặc biệt, chúng ta chưa có một chuỗi cung ứng bán dẫn mà các đơn vị có sự hợp tác để tạo ra tác động rõ nét cho toàn ngành", ông Louis Cao nhấn mạnh.

Ở góc độ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ, Tiến sĩ Nguyễn Văn Trường, Giám đốc phần mềm và AI tại VinMotion nhìn nhận, lợi thế của Việt Nam nằm ở khả năng sản xuất công nghiệp, nguồn kỹ sư chất lượng cao và đặc biệt là dung lượng thị trường ứng dụng chip rất lớn trong các lĩnh vực như ô tô, robot và thiết bị tiêu dùng.

"Nếu xử lý được khoảng trống giữa R&D và sản phẩm đầu cuối cho người dùng, năng lực nghiên cứu và sử dụng chip nội tại của Việt Nam sẽ bùng nổ", ông Trường gợi ý.

Các chuyên gia cho rằng, để bước lên chuỗi giá trị cao hơn, thay vì chỉ dừng lại ở vai trò sản xuất, các doanh nghiệp trong nước cần chủ động nắm bắt công nghệ lõi. Ông Nguyễn Bảo Anh, Tổng giám đốc VSAP LAB cho biết, điểm nghẽn lớn nhất khi doanh nghiệp nội địa bước ra làm riêng là sự thiếu hụt chuỗi cung ứng hỗ trợ hoàn chỉnh.

Theo ông Bảo Anh, lời giải cho bài toán này là tập trung vào các công nghệ thế hệ mới: "Hướng đi chúng tôi lựa chọn cho VSAP LAB là đóng gói tiên tiến. Nhu cầu vi mạch hiện nay không chỉ dừng lại ở một con chip đơn lẻ mà là một hệ thống chip kết nối với nhau để nâng cao năng lực vận hành. Chúng ta phải chọn hướng đi chiến lược phù hợp với xu thế, dám tự làm để từng bước làm chủ kiến thức và chuỗi cung ứng nội tại".

Về dài hạn, để tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị, hiện có hai hướng đi khả quan cho Việt Nam là ươm tạo thật nhiều startup để phát triển sản phẩm mới, tạo đầu ra cho chip, cũng như tận dụng vị thế người mua lớn trên thị trường quốc tế để yêu cầu các tập đoàn bán dẫn toàn cầu nội địa hóa sản xuất, đặt trung tâm R&D tại Việt Nam.

Định hướng cho ngành bán dẫn

Bước sang giai đoạn mới, các chuyên gia đồng tình, Việt Nam không nên đầu tư dàn trải mà cần lựa chọn phân khúc chuyên môn hóa dựa trên thế mạnh thực tế của từng địa phương và doanh nghiệp.

Bên cạnh mảng thiết kế vi mạch chuyên dụng và đóng gói tiên tiến, chuỗi cung ứng linh kiện cho thiết bị sản xuất bán dẫn cũng là một hướng đi nhiều tiềm năng.

Theo ông Louis Cao, Việt Nam có nền tảng cơ khí chính xác phát triển trong nhiều năm qua, hoàn toàn có thể khởi động việc tham gia vào chuỗi cung ứng linh kiện, phụ tùng thay thế cho các tập đoàn sản xuất thiết bị bán dẫn hàng đầu.

Cùng với đó, làn sóng đầu tư hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra dư địa lớn cho các nhà sản xuất linh kiện máy chủ, trung tâm dữ liệu ngoài thị trường truyền thống.

Ở thượng tầng chuỗi cung ứng, ông Đỗ Quân, Giám đốc quốc gia Việt Nam của Corning Incorporated cho rằng, Việt Nam cần tư duy chuyên môn hóa về công nghệ vật liệu, khi sở hữu trữ lượng khoáng sản lớn như thạch anh, song bài toán mấu chốt là năng lực làm chủ công nghệ tinh chế đạt tiêu chuẩn của ngành vi mạch.

"Trong ngành công nghệ vật liệu, tôi rất mong một ngày nào đó khi nhắc đến Việt Nam, thế giới sẽ biết đến một trung tâm sản xuất vật liệu bán dẫn, cung cấp thạch anh tinh khiết hay silic phục vụ sản xuất tấm wafer. Để làm được điều đó, chúng ta bắt buộc phải có chiến lược chuyên môn hóa rõ ràng", ông Đỗ Quân bày tỏ.

Đi cùng với vật liệu là sự chuẩn bị về công nghệ sản xuất và con người. Tiến sĩ Nguyễn Văn Trường khẳng định, việc ứng dụng robotics và AI sẽ tạo ra bước ngoặt giúp Việt Nam rút ngắn "đường cong" học hỏi so với các quốc gia đi trước hàng chục năm.

Theo ông, AI và tự động hóa không chỉ biến các nhà máy truyền thống thành nhà máy thông minh, mà còn hỗ trợ kiểm soát chất lượng linh kiện, tối ưu hóa quy trình bảo trì và nâng cao năng suất lao động của kỹ sư.

Với bài toán nhân lực, đại diện VinMotion nhấn mạnh yêu cầu đào tạo không chỉ tập trung vào số lượng mà phải nâng cao chất lượng thực chất.

"Các trường đại học không chỉ tạo ra các kỹ sư có chuyên môn sâu, mà còn phải biết tích hợp nhiều công nghệ khác nhau trên sản phẩm cuối. Trong tương lai, AI sẽ thay thế việc lập trình hay mô phỏng. Kỹ sư sẽ là người kiểm chứng lại kết quả thiết kế của AI. Muốn kiểm chứng được, kỹ sư buộc phải hiểu sâu bản chất công nghệ lõi", ông Trường nói.

Hướng tới tầm nhìn năm 2030 theo Quyết định số 1018/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư bán dẫn, hình thành ít nhất 100 doanh nghiệp thiết kế, 1 nhà máy chế tạo chip và 10 nhà máy đóng gói, kiểm thử.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, các chuyên gia đều thống nhất năng lực thực thi và khả năng thương mại hóa sản phẩm hoàn chỉnh là chiến lược xuyên suốt.

"Năng lực quan trọng nhất của Việt Nam trong những năm tới là không chỉ dừng ở bước tạo ra một linh kiện, mà phải biến nó thành sản phẩm hoàn chỉnh có khả năng sản xuất diện rộng và vươn ra thị trường toàn cầu", đại diện VinMotion khẳng định.