'Nốt trầm' tài chính của Habeco, VEAM, Vinapaco và BMC

Gánh nặng từ quá khứ

Báo cáo giám sát tài chính năm 2025 của Bộ Công thương cho thấy bức tranh không đồng nhất giữa các doanh nghiệp do bộ làm đại diện chủ sở hữu.

Trong khi Habeco và VEAM vẫn duy trì khả năng sinh lời và các chỉ tiêu tài chính cơ bản an toàn, Vinapaco và BMC tiếp tục phải xử lý những tồn tại kéo dài, phần nào hạn chế khả năng tái cơ cấu và sử dụng nguồn lực.

Tại Tổng công ty Giấy Việt Nam (Vinapaco), công ty mẹ vẫn kinh doanh có lãi trong năm 2025. Tổng doanh thu đạt khoảng 2.432 tỷ đồng, bằng 96% kế hoạch; lợi nhuận sau thuế gần 25 tỷ đồng, tương đương 147% kế hoạch.

Tuy nhiên, phía sau kết quả này là sức ép tài chính gắn với những dự án tồn đọng nhiều năm trước.

Cuối năm 2025, hệ số nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu của công ty mẹ Vinapaco ở mức 3,29 lần, tăng so với đầu năm. Tổng nợ phải trả tăng gần 853 tỷ đồng, chủ yếu do các khoản vay, nợ thuê tài chính và những nghĩa vụ liên quan sau khi dự án trồng rừng nguyên liệu giấy Kon Tum được chuyển giao về tổng công ty theo dõi.

Đáng chú ý, nếu loại trừ dự án nhà máy Bột giấy Phương Nam, hệ số nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu của Vinapaco chỉ còn 0,99 lần. Theo đánh giá của Bộ Công thương, tình hình tài chính của tổng công ty vẫn ở mức an toàn và có khả năng thanh toán các khoản nợ, thực hiện nghĩa vụ với ngân sách.

Con số này cho thấy nhà máy Bột giấy Phương Nam đang tạo ảnh hưởng đáng kể đến cơ cấu nợ của Vinapaco.

Với Bột giấy Phương Nam, vấn đề kéo dài vẫn chưa được giải quyết dứt điểm. Ngày 13/12/2018, Bộ Công thương đã có Công văn 10145/BCT-TC gửi Thủ tướng về việc phê duyệt quyết toán dự án hoàn thành, nhưng đến cuối năm 2025 dự án vẫn chưa hoàn tất quyết toán.

Giá trị hàng tồn kho và tài sản thiếu chờ xử lý tại ban quản lý dự án khoảng 12,4 tỷ đồng. Theo báo cáo, việc xử lý dự án vượt quá khả năng của Vinapaco trong khi những vướng mắc chủ yếu liên quan đến tài chính dự án.

Tình trạng kéo dài ảnh hưởng xấu đến hoạt động sản xuất kinh doanh của tổng công ty, đồng thời khiến Vinapaco chưa thể cổ phần hóa theo chỉ đạo của Chính phủ.

Một khoản đầu tư khác cũng tiếp tục tạo sức ép lên Vinapaco là Công ty CP Tập đoàn Tân Mai. Doanh thu năm 2025 của Tân Mai đạt 113,5 tỷ đồng nhưng tiếp tục lỗ sau thuế gần 12 tỷ đồng. Hệ số nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu ở mức 3,67 lần, vượt khoảng ba lần mức quy định tại Nghị định 91/2015/NĐ-CP.

Đến hết năm 2025, Vinapaco đã trích lập dự phòng đối với khoản đầu tư tại Tân Mai khoảng 192 tỷ đồng.

Theo Bộ Công thương, kế hoạch tái cấu trúc Tân Mai chưa được thực hiện như cam kết, trong khi doanh nghiệp tiếp tục xử lý các tồn đọng tài chính trong điều kiện chưa có nguồn thu mới. Thời gian tái cấu trúc kéo dài khiến khả năng phục hồi của doanh nghiệp ngày càng suy giảm.

Nếu tại Vinapaco, sức ép đến từ những dự án và khoản đầu tư kéo dài qua nhiều năm, thì tại Công ty TNHH MTV Vật liệu xây dựng và xây lắp thương mại BMC, sự mất cân đối đã thể hiện rõ trên bảng cân đối kế toán.

BMC đang thuộc diện giám sát tài chính đặc biệt của Bộ Công thương. Từ năm 2000 đến nay, doanh nghiệp chưa thực hiện được kiểm toán báo cáo tài chính bởi tổ chức kiểm toán độc lập.

Việc thiếu báo cáo tài chính được kiểm toán khiến doanh nghiệp gặp khó trong việc xác định đầy đủ, chính xác tình hình tài sản, công nợ và kết quả sản xuất kinh doanh, đồng thời gây khó khăn cho việc thực hiện các yêu cầu về giám sát đặc biệt và xây dựng phương án tái cấu trúc.

Năm 2025, doanh thu BMC đạt gần 61 tỷ đồng, giảm khoảng 43% so với năm trước. Theo báo cáo tài chính nội bộ đã được rà soát, tổng tài sản của doanh nghiệp khoảng 4.396 tỷ đồng trong khi nợ phải trả lên tới 4.406 tỷ đồng, khiến vốn chủ sở hữu âm khoảng 10 tỷ đồng.

Đáng chú ý, chi phí xây dựng cơ bản dở dang lên tới gần 4.030 tỷ đồng, tương đương hơn 91% tổng tài sản.

Bức tranh ấy cho thấy bài toán lớn nhất của BMC là sự mất cân đối kéo dài giữa tài sản, nguồn vốn, nghĩa vụ nợ và khả năng khai thác tài sản hiện hữu.

Gian nan bài toán tái cơ cấu

Đặt cạnh Vinapaco và BMC, Habeco và VEAM cho thấy một trạng thái khác của doanh nghiệp nhà nước: hiệu quả kinh doanh vẫn được duy trì, nhưng yêu cầu tái cơ cấu và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn vẫn hiện hữu.

Tại Tổng công ty CP Bia - Rượu - Nước giải khát Hà Nội (Habeco), vốn điều lệ đạt 2.318 tỷ đồng, trong đó vốn nhà nước khoảng 1.896 tỷ đồng.

Năm 2025, Habeco đạt lợi nhuận trước thuế 488 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 400 tỷ đồng. Hệ số nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu của công ty mẹ chỉ 0,41 lần, trong khi ROE đạt 9,31%.

Tuy nhiên, phía sau bảng cân đối tương đối lành mạnh vẫn là câu chuyện tái cơ cấu các khoản đầu tư.

Kết thúc năm 2025, Habeco có 15/16 công ty con kinh doanh có lãi, một công ty con thua lỗ là Công ty CP Rượu và nước giải khát Hà Nội. Habeco cũng đang áp dụng giám sát tài chính đặc biệt đối với ba công ty con.

Đáng chú ý, đề án tái cơ cấu Habeco và các công ty thành viên giai đoạn 2021-2025 đã hết thời gian thực hiện. Doanh nghiệp đang tiếp tục xây dựng đề án tái cơ cấu giai đoạn 2026-2030 để trình cấp có thẩm quyền phê duyệt, hướng tới thoái vốn tại các công ty hoạt động ngoài ngành sản xuất kinh doanh chính và các đơn vị hoạt động kém hiệu quả.

Trong khi đó, VEAM nổi bật với quy mô lợi nhuận rất lớn, nhưng cơ cấu nguồn thu phụ thuộc mạnh vào hoạt động tài chính.

Năm 2025, công ty mẹ VEAM đạt tổng doanh thu và thu nhập khác khoảng 8.053 tỷ đồng. Trong đó, doanh thu thuần từ bán hàng và cung cấp dịch vụ chỉ đạt 553,5 tỷ đồng, còn doanh thu hoạt động tài chính lên tới 7.497 tỷ đồng, chiếm 93% tổng doanh thu.

Lợi nhuận sau thuế của công ty mẹ đạt 7.005 tỷ đồng, tăng 12% so với năm trước và vượt kế hoạch.

Bộ Công thương đánh giá VEAM có khả năng bảo toàn và phát triển vốn. Tuy nhiên, quy mô lợi nhuận lớn không đồng nghĩa hoạt động sản xuất kinh doanh cốt lõi đã tương xứng với nguồn lực mà doanh nghiệp đang nắm giữ.

Tổng giá trị đầu tư dài hạn của công ty mẹ tại thời điểm cuối năm 2025 là 3.374,2 tỷ đồng, trong đó đã trích lập dự phòng khoảng 220 tỷ đồng. Hiệu quả đầu tư tại các doanh nghiệp liên doanh, liên kết, đặc biệt là Honda Việt Nam và Toyota Việt Nam, tiếp tục đóng góp đáng kể vào kết quả tài chính của VEAM.

Bức tranh từ bốn doanh nghiệp cho thấy hiệu quả kinh doanh và sức khỏe tài chính không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với khả năng sử dụng vốn hiệu quả.

Ở Vinapaco và BMC, các dự án, tài sản và nghĩa vụ tài chính tồn đọng vẫn khóa một phần đáng kể nguồn lực. Với Habeco và VEAM, bài toán nằm ở việc tiếp tục tái cơ cấu danh mục đầu tư và nâng hiệu quả sử dụng vốn, thay vì chỉ duy trì lợi nhuận.

Xử lý dứt điểm những khoản tồn đọng vì thế vẫn là bài toán quan trọng đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước, bởi càng kéo dài, chi phí cơ hội của nguồn lực bị khóa càng lớn.

Dự án nhà máy Bột giấy Phương Nam được giao cho Công ty Đầu tư phát triển giao thông vận tải (TRACODI) làm chủ đầu tư năm 2003, với vốn đầu tư hơn 1.487 tỷ đồng và công suất 100.000 tấn bột giấy mỗi năm.

Sau hai lần điều chỉnh, tổng mức đầu tư tăng lên gần 2.287 tỷ đồng vào năm 2007 và gần 3.410 tỷ đồng sau khi dự án được chuyển giao cho Vinapaco năm 2009. Năm 2014, Thủ tướng đồng ý dừng đầu tư dự án và xây dựng phương án thanh lý, nhượng bán. Tuy nhiên, nhà máy không thể đưa vào vận hành, trong khi phương án xử lý kéo dài qua nhiều năm.

Dự án đã qua ba lần tổ chức đấu giá nhưng không thành công do không có nhà đầu tư tham gia. Bộ Công thương từng xác định giá khởi điểm chưa phù hợp với thị trường, bên cạnh các vướng mắc liên quan đến chủ nợ.