Nữ tướng cầu mây Hoàng Thị Thái Xuân: Những cú móc cầu từ quá khứ tới tương lai

Hoàng Thị Thái Xuân, Huấn luyện viên Đội tuyển cầu mây nữ quốc gia Việt Nam lớn lên trong một gia đình có bốn chị em, tất cả đều chơi thể thao. Nhưng chỉ có một người đi đến tận cùng con đường ấy – từ vận động viên, rồi ở lại thêm nhiều năm nữa trên cương vị huấn luyện viên. Người đó là bà.

Khi ước mơ bị chặn ngay trước cửa nhà

Nhà bà ở khu Văn Miếu – nơi ký ức Hà Nội cũ còn nguyên trong từng nếp ngõ. Tuổi thơ của bà gắn với những buổi chiều rời nhà, men theo các con phố để ra sân tập ở Trịnh Hoài Đức. Không phòng gym, không giáo án bài bản mà chí có sân bãi, bạn tập và sự háo hức của một đứa trẻ mê vận động.

Cầu mây khi ấy chưa phải môn thể thao thành tích cao như bây giờ. Nó đơn giản là niềm vui, là cách để cơ thể được giải phóng, để trái cầu bay lên rồi rơi xuống trong tiếng cười.

Không ai nghĩ đó sẽ là một nghề. Càng không ai nghĩ đó sẽ là một đời người.

Năm 1996, khi bà Xuân được tuyển chọn vào đội tuyển Hà Nội, câu chuyện không kết thúc bằng niềm vui trọn vẹn. Ban huấn luyện phải đến tận nhà xin cho bà được theo đội. Và cũng tại chính căn nhà ấy, sự phản đối diễn ra quyết liệt.

Gia đình không muốn con gái theo thể thao. Nắng gió. Va chạm. Thiệt thòi tương lai. Với nhiều người, thể thao chỉ gói gọn đơn thuận là cuộc dạo chơi tuổi trẻ, không phải con đường dài hơi và chẳng được định vị là cái nghiệp đáng để theo đuổi.

Bà đã đứng giữa hai lựa chọn: ở lại với sự an toàn quen thuộc, hoặc bước ra ngoài, chấp nhận bấp bênh.

Bà chọn bước ra. Không cãi vã, không tuyên bố, thay vào đó là lặng lẽ đi tập, ngày này qua ngày khác, cho đến khi thành tích tự nói thay mọi thứ.

Trong bốn chị em cùng là ‘dân thể thao’, người này rẽ hướng, người kia dừng lại. Chỉ còn bà Xuân tiếp tục – không phải vì hơn ai, mà vì không bỏ được.

Năm 1996, bà chính thức bước vào sân chơi cầu mây - một môn thể thao còn mới và ít chỗ đứng - sau khi có 6 năm khoác áo tuyển cầu chinh. Bà thi đấu ở nhiều kỳ Sea Games, ASIAD. Đến khi chấn thương buộc phải dừng lại, con đường túc cầu tưởng như khép lại thì vận động viên Hoàng Thị Thái Xuân lại bất ngỡ rẽ sang hướng khác – trở thành huấn luyện viên – một quyết định đòi hỏi nhiều hơn cả thể lực.

Nghề của kỷ luật và thấu hiểu

Huấn luyện viên cầu mây không chỉ đứng ngoài đường biên. Đó là người quản lý gần như toàn bộ đời sống của vận động viên từ tập luyện, sinh hoạt, tâm lý tới chấn thương. Đội tuyển tập trung quanh năm. “Cấm trại” trước giải lớn là chuyện bình thường.

Có những năm, lễ Tết chỉ là một mốc trên lịch. Thứ Bảy vẫn tập. Chủ nhật được ra ngoài vài tiếng.

Các thế hệ VĐV trẻ hiện hữu đều ấn tượng đặc biệt về một bà Xuân nghiêm khắc trên sân tập tới mức ‘sát thủ’. Sai là sửa. Yếu là phải vượt qua. Nhưng ngoài sân tập, bà hiểu rất rõ cảm giác của những đứa trẻ xa nhà, gửi gần hết tiền lương về quê, lớn lên trong ký túc xá.

“Thà để các em khóc trên sân tập, còn hơn là khóc vì thua,” bà nói – một câu nói nghe khô khan, nhưng được xây bằng rất nhiều trải nghiệm.

Làm thể thao đỉnh cao, với phụ nữ, luôn có thêm một bài toán khác: gia đình.

Có giai đoạn bà đi tập huấn triền miên, về nhà ít đến mức con còn nhỏ không quen hơi mẹ. Sau những đợt tập trung kéo dài, mẹ về gặp con, con khóc vì ‘lạ’ mẹ, mẹ cũng khóc theo… Những khoảnh khắc ấy, bà thừa nhận, khó hơn cả thua một trận đấu quan trọng.

Nhưng bà không chọn từ bỏ. Bà chọn sắp xếp. Chọn giữ nghề, nhưng cũng giữ gia đình như một hậu phương vững chắc và chưa bao giờ phải nuối tiếc điều gì vì lựa chọn ấy. Và không phải ai cũng làm được điều đó.

Dưới sự dẫn dắt của bà, đội tuyển nữ Việt Nam đã bảo vệ thành công HCV King’s Cup Sepak Takraw World Championship 2023 trước các đối thủ mạnh như Indonesia, Myanmar và Hàn Quốc. Hai năm sau, tại giải vô địch thế giới 2025, đội tuyển nữ đã tạo nên một cuộc lội ngược dòng lịch sử, vượt qua Thái Lan – quốc gia vốn thống trị môn cầu mây nhiều thập kỷ – để đăng quang ngôi vô địch thế giới nội dung đồng đội 4 người.

Tại Asian Games 2023, đội nữ cũng đóng góp một phần lớn huy chương vàng cho đoàn thể thao Việt Nam, đánh dấu bước tiến quan trọng sau nhiều năm chờ đợi. Với những thành tích ấy, bà Xuân đã được Chủ tịch nước trao tặng Huân chương Lao động hạng Nhất, ghi nhận cống hiến trong huấn luyện và chỉ đạo giúp vận động viên giành vinh quang ở đấu trường thế giới.

Truyền cảm hứng bằng sự bền bỉ

Suốt 17 năm, bà Xuân mang theo nỗi trăn trở về một tấm huy chương vàng châu Á – điều chưa thể chạm tới khi còn là vận động viên. Khi khoảnh khắc ấy cuối cùng đến vào năm 2023, cảm xúc không bùng nổ, không kịch tính. Chỉ là một sự lặng im rất dài.

Bà Xuân không nói nhiều về khát vọng, cũng không tự nhận mình là hình mẫu. Cách bà truyền cảm hứng là sống trọn với lựa chọn của mình – từ sân tập Trịnh Hoài Đức năm nào, đến đường biên những giải đấu quốc tế hôm nay.

Phía sau những cú móc cầu tầm thế giới ấy, là một người phụ nữ đã đi qua định kiến, áp lực và cả những ngã rẽ rất đời để chứng minh chân lý rằng: “đam mê, nếu đủ bền bỉ, có thể trở thành sự nghiệp; và sự nghiệp, nếu đủ nhân văn, hoàn toàn có thể nuôi dưỡng nhiều thế hệ tiếp theo.

Thể thao cho bà sức khỏe, cho bà niềm tự hào nghề nghiệp, cho bà cơ hội được sống trọn với đam mê. “Đến giờ, ít ai đoán được tôi 50 tuổi,” bà nói vui – nhưng đó cũng là một minh chứng cho những gì thể thao mang lại.

Với bà, thành công của một người phụ nữ trong thể thao không chỉ là danh hiệu, mà là dấu ấn để lại cho thế hệ sau: chuyên môn, đam mê và đạo đức nghề nghiệp.

“Để các em nhìn vào và tin rằng: con đường này vất vả, nhưng xứng đáng,” bà nói thoảng nhẹ như một lời khẳng định đanh thép nhưng đong đầy niềm tin, nhiệt huyết muốn gửi tới các thế hệ VĐV trẻ đang hăng say tập luyện mỗi ngày, mỗi giờ để tiếp tục đưa thể thao nước nhà vươn tới những đỉnh cao mới.

Ánh mắt người phụ nữ với mái tóc đã điểm sương chợt hừng hực ý chí thi đấu khi dừng ở những tấm huy chương xếp đều tăm tắp trên mảng tường nhà đượm màu thời gian.

Từ quá khứ tới tương lai, những cú móc cầu ấy không chỉ đưa trái cầu bay qua lưới, mà còn đưa khát vọng của phụ nữ Việt Nam vươn tới những đỉnh cao mới.

Nhân ngày 8/3, khi nói về những người phụ nữ truyền cảm hứng, có lẽ Hoàng Thị Thái Xuân là một minh chứng lặng lẽ nhưng giàu thuyết phục rằng: thành công không chỉ nằm ở huy chương, mà ở sức mạnh âm thầm giúp người khác tin rằng con đường khát vọng là đáng đi đến cùng.