Gần ba tuần sau khi vụ án buôn lậu hơn 28.000 viên kim cương liên quan đến cựu giám đốc Trung tâm Kiểm định P-Lab Đặng Ngọc Thảo được cơ quan chức năng công bố, Công ty CP Vàng bạc đá quý Phú Nhuận (PNJ) đã buộc phải triển khai các biện pháp quản trị dòng tiền nhằm đảm bảo thanh khoản.
Đáng chú ý, nếu như ban đầu PNJ cho rằng vụ việc buôn lậu liên quan đến giám định của P-Lab là hành vi sai phạm mang tính cá nhân, thì nay ban lãnh đạo doanh nghiệp thẳng thắn nhìn nhận sự cố pháp lý tại P-Lab đã tác động nghiêm trọng đến niềm tin của thị trường.
Tổng giám đốc PNJ Phan Quốc Công, trong một cuộc họp báo tổ chức chiều qua, đã công khai xác nhận doanh nghiệp đang chịu áp lực thanh khoản khi lượng khách hàng mang trang sức kim cương đến bán lại tăng đột biến trong thời gian ngắn. Để ứng phó, doanh nghiệp buộc phải triển khai đồng bộ các giải pháp quản trị thanh khoản mới.
Tổng giám đốc PNJ Phan Quốc Công tại buổi họp báo. Ảnh: Quỳnh Nguyễn.
PNJ triển khai giải pháp quản trị thanh khoản mới
Những con số được PNJ công bố tại cuộc họp báo phần nào lý giải vì sao doanh nghiệp phải thay đổi chính sách thanh toán thu đổi nhằm ứng phó với áp lực thanh khoản.
Theo ông Công, kể từ khi biến cố xảy ra, lượng hàng mua lại từ khách hàng đã cao gấp năm lần lượng hàng bán ra, khiến dòng tiền ngắn hạn chịu áp lực đáng kể.
Theo lãnh đạo doanh nghiệp, vấn đề của PNJ không nằm ở khả năng chi trả mà ở vòng quay của dòng tiền, bởi lẽ trang sức và kim cương sau khi mua lại không thể bán ngay mà phải trải qua các bước kiểm định, phân loại, xác nhận chất lượng trước khi đưa trở lại thị trường.
Trong khi đó, lượng khách mang sản phẩm đến bán tăng mạnh còn sức mua suy giảm khiến hàng hóa liên tục dồn vào kho, kéo theo dòng tiền bị "giam" trong tồn kho và chu kỳ quay vòng vốn bị kéo dài đáng kể.
Đó cũng là lý do PNJ phải chuyển từ cơ chế thanh toán ngay sang mô hình quản trị thanh khoản chặt chẽ hơn.
Doanh nghiệp khẳng định không dừng thu mua, không giảm giá trị mua lại và vẫn thực hiện đầy đủ 100% nghĩa vụ thanh toán với khách hàng. Tuy nhiên, việc chi trả sẽ không còn diễn ra ngay trong ngày như trước.
Theo phương án mới mà PNJ công bố, sau khi hoàn tất quy trình kiểm định, xác nhận giá trị sản phẩm và bố trí nguồn thanh khoản phù hợp, doanh nghiệp mới thực hiện thanh toán. Các giao dịch sẽ được xử lý theo thứ tự hoàn tất hồ sơ và trong giới hạn năng lực vận hành của hệ thống mỗi ngày. Nếu tổng nhu cầu bán lại vượt quá hạn mức xử lý, khách hàng sẽ được thanh toán theo lộ trình do PNJ thông báo.
Cùng với việc thay đổi phương thức thanh toán, PNJ cũng điều chỉnh chính sách giao dịch đối với từng nhóm sản phẩm. Đối với kim cương rời, để tuân thủ quy định của Nghị định 232, khách hàng chỉ có thể lựa chọn đổi sang kim cương rời khác hoặc nhận tiền mặt, không được chuyển đổi sang trang sức hay vàng miếng.
Với các dòng sản phẩm còn lại, doanh nghiệp khuyến khích khách hàng chuyển toàn bộ hoặc một phần giá trị thu đổi sang các sản phẩm đang kinh doanh như vàng miếng SJC, Vàng Tài Lộc PNJ, nhẫn trơn, Kim Bảo, trang sức, quà tặng sưu tầm hay kim cương rời. Phần giá trị chuyển đổi sẽ được áp dụng chính sách ưu đãi hiện hành và được cộng thêm các mức ưu đãi bổ sung theo từng nhóm sản phẩm.
Khách hàng cũng có thể lựa chọn phương án kết hợp, tức chuyển đổi một phần giá trị sang sản phẩm của PNJ và nhận tiền mặt đối với phần còn lại. Theo PNJ, phần quy đổi sang sản phẩm sẽ được hưởng ưu đãi tương ứng, còn phần nhận tiền sẽ được thanh toán theo lộ trình mà hệ thống có thể đáp ứng.
Khách hàng giao dịch trang sức tại PNJ. Ảnh: Quốc Hải.
Ban lãnh đạo PNJ cho biết ưu tiên lớn nhất trong giai đoạn hiện nay là bảo vệ thanh khoản, duy trì hoạt động liên tục và giữ vững giá trị dài hạn của doanh nghiệp. Theo ông Công, những khó khăn hiện tại chủ yếu xuất phát từ biến động bất thường của thị trường và sự gia tăng đột biến nhu cầu bán lại, chứ không phản ánh sự suy yếu trong hoạt động kinh doanh cốt lõi hay năng lực tài chính của công ty.
PNJ đồng thời cam kết sẽ công khai chính sách xử lý, minh bạch tiến độ thanh toán và tiếp nhận mọi phản hồi của khách hàng thông qua các kênh chăm sóc chính thức.
"Nước cờ" của PNJ dưới góc nhìn tài chính
Trên thực tế, theo "Phụ lục số 01: Kế hoạch thanh toán giá trị thu đổi" đóng dấu ngày 21/7/2026, PNJ đã thay đổi cách thức chi trả đối với các giao dịch khách hàng bán lại sản phẩm nhận tiền mặt.
Cụ thể, sau khi khách hàng giao sản phẩm và PNJ hoàn tất việc kiểm định, xác nhận giá trị thu đổi, khoản tiền sẽ không còn được thanh toán một lần như trước. Thay vào đó, doanh nghiệp chia thành năm đợt: khách hàng nhận 10% ngay tại thời điểm giao dịch, 20% sau 30 ngày, 25% sau 60 ngày, 25% sau 90 ngày và 20% còn lại sau 120 ngày.
Điều đó đồng nghĩa, người bán chỉ nhận ngay một phần nhỏ giá trị giao dịch, còn 90% số tiền sẽ được chi trả trong bốn tháng tiếp theo.
Điểm đáng chú ý là PNJ không thay đổi mức giá mua lại. Doanh nghiệp vẫn thanh toán đủ giá trị đã xác nhận với khách hàng, chỉ điều chỉnh thời điểm chi trả. Nói cách khác, dòng tiền chi trả cho việc mua lại kim cương được "giãn" chứ không phải nghĩa vụ thanh toán. Cách làm này cũng trùng với thông tin PNJ công bố trước đó về việc áp dụng cơ chế thanh toán nhiều đợt đối với các giao dịch thu đổi nhận tiền mặt nhằm giảm áp lực thanh khoản trong bối cảnh nhu cầu bán lại tăng mạnh.
Đây là một điều chỉnh mang tính quản trị dòng tiền, nhưng cũng là phép thử đối với niềm tin của khách hàng, bởi trong ngành trang sức, khả năng chuyển đổi tài sản thành tiền nhanh chóng luôn là một trong những yếu tố quan trọng nhất khi người mua quyết định xuống tiền.
Nếu nhìn dưới góc độ tài chính doanh nghiệp, việc giãn tiến độ thanh toán là giải pháp giúp giảm đáng kể áp lực thanh khoản. Bởi, trong trường hợp lượng khách hàng bán lại sản phẩm tăng mạnh trong cùng một thời điểm, doanh nghiệp sẽ phải chuẩn bị lượng tiền mặt rất lớn nếu vẫn duy trì cơ chế thanh toán ngay.
Trưởng phòng tư vấn đầu tư của một công ty chứng khoán tại TP.HCM dẫn ví dụ, giả sử tổng giá trị thu đổi phát sinh của PNJ là 1.000 tỷ đồng, mô hình cũ buộc doanh nghiệp phải chi ngay toàn bộ 1.000 tỷ đồng ngay lập tức. Với chính sách mới, khoản chi ngay của PNJ chỉ còn khoảng 100 tỷ đồng, tương đương 10%, trong khi phần còn lại được phân bổ trong bốn tháng.
"Khoảng thời gian này giúp PNJ có thêm dư địa để cân đối dòng tiền, xoay vòng vốn, thu hồi công nợ hoặc sắp xếp nguồn tài chính, thay vì phải huy động vốn khẩn cấp hoặc sử dụng lượng tiền mặt quá lớn trong thời gian ngắn", vị này nói.
Đây cũng là cách nhiều doanh nghiệp lựa chọn khi đối mặt với áp lực thanh khoản, đặc biệt trong bối cảnh thị trường có biến động hoặc nhu cầu bán lại tài sản tăng đột biến.
Một khía cạnh khác đáng chú ý là chính sách này của PNJ giúp hạn chế nguy cơ xảy ra hiện tượng tương tự "bank run" trong lĩnh vực tài chính. Trên thực tế, dù PNJ không phải tổ chức tín dụng, nhưng nếu quá nhiều khách hàng cùng bán lại sản phẩm để nhận tiền mặt trong một khoảng thời gian ngắn, doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với áp lực chi trả rất lớn.
Về phía khách hàng của PNJ, với những khách hàng cần tiền để phục vụ nhu cầu tài chính tức thời, khoảng thời gian chờ bốn tháng có thể trở thành một bất lợi đáng kể. Không chỉ vậy, số tiền chưa nhận được cũng đồng nghĩa với chi phí cơ hội. Trong thời gian chờ thanh toán, khách hàng không thể sử dụng khoản tiền này để gửi tiết kiệm, đầu tư hoặc phục vụ các nhu cầu tài chính khác.
"Ở góc độ kinh tế, điều đó tương đương việc khách hàng đang dành cho doanh nghiệp một khoản tín dụng không lãi suất trong thời gian chờ nhận đủ tiền", vị này đánh giá.
Ông Trần Bá Duy, Giám đốc tư vấn đầu tư Công ty CP Chứng khoán VPS cũng đánh giá, việc PNJ giãn tiến độ thanh toán không phải là động thái bất thường nếu nhìn từ góc độ quản trị tài chính. Ngược lại, ông cho rằng đây là một bước đi "khá khôn ngoan" khi giúp doanh nghiệp trải đều dòng tiền trong nhiều tháng, tránh phải chi ra một lượng tiền mặt quá lớn trong cùng một thời điểm.
"Theo quan điểm cá nhân của tôi, áp lực thanh khoản tại PNJ là có thật và doanh nghiệp cũng đã thẳng thắn thừa nhận điều đó. Chính sách thanh toán theo nhiều đợt trước hết nhằm giảm áp lực dòng tiền trong giai đoạn hiện nay", ông Duy nói.
Theo ông Duy, điều này không có nghĩa PNJ mất khả năng chi trả. Điều doanh nghiệp đang làm là chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất nếu một lượng lớn khách hàng cùng lúc mang trang sức đến bán lại, việc xoay xở nguồn tiền trong thời gian ngắn sẽ tạo áp lực rất lớn lên dòng tiền.
"Doanh nghiệp đang chủ động đi trước một bước. Thay vì chờ đến khi áp lực xảy ra mới xử lý, họ kéo giãn thời gian thanh toán để có thêm thời gian thu xếp nguồn vốn và giảm rủi ro thanh khoản", ông Duy phân tích.
Vị chuyên gia cho rằng, xét dưới góc độ quản trị doanh nghiệp, đây là một quyết định hợp lý vì giúp PNJ phòng ngừa rủi ro tài chính trong bối cảnh thị trường còn nhiều biến động. Tuy nhiên, cái giá phải trả là trải nghiệm của khách hàng sẽ bị ảnh hưởng.
"Không ai cảm thấy thoải mái khi phải chờ bốn tháng mới nhận đủ tiền. Đó chắc chắn là một điểm trừ. Nhưng nếu nhìn rộng hơn, không chỉ PNJ mà cả ngành kim cương, trang sức đang trải qua giai đoạn khó khăn. Phần nào khách hàng cũng có thể chia sẻ với doanh nghiệp trước những biến động bất thường của thị trường", ông nói.
Theo ông Duy, phản ứng của thị trường cũng cho thấy nhà đầu tư đang nhìn nhận thận trọng hơn. Cổ phiếu PNJ đã chịu áp lực giảm trong những phiên gần đây, phản ánh tâm lý chờ đợi thêm thông tin để đánh giá đầy đủ tác động của vụ việc.
"Đây là giai đoạn cần quan sát nhiều hơn là vội đưa ra kết luận. Điều thị trường chờ đợi lúc này không chỉ là cách PNJ xử lý áp lực thanh khoản, mà còn là khả năng khôi phục niềm tin của khách hàng. Đó mới là yếu tố quyết định đối với doanh nghiệp trong dài hạn", ông Duy nhận định.
PNJ lấy nguồn lực ở đâu để ứng phó làn sóng bán lại kim cương?
Trở lại câu chuyện về năng lực chi trả của PNJ, Tổng giám đốc Phan Quốc Công bác bỏ quan điểm cho rằng doanh nghiệp thiếu tiền để chi trả. Tại buổi họp báo, ông cho biết áp lực hiện nay là bài toán quản trị dòng tiền chứ không phải năng lực tài chính và cho biết PNJ đã chuẩn bị 'vài nghìn tỷ đồng' cho chương trình mua lại sản phẩm và quá trình thanh toán vẫn đang diễn ra suôn sẻ.
Báo cáo tài chính hợp nhất quý I/2026 phần nào cho thấy bức tranh về sức khỏe dòng tiền và lý giải vì sao ban lãnh đạo PNJ khẳng định áp lực thanh khoản không đồng nghĩa với thiếu tiền.
Tại thời điểm 31/3/2026, PNJ nắm giữ khoảng 4.510 tỷ đồng tài sản có tính thanh khoản cao, bao gồm tiền mặt, tiền gửi ngân hàng và các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn.
Trong đó, tiền và các khoản tương đương tiền đạt 924 tỷ đồng, tăng gần gấp đôi so với đầu năm. Cơ cấu khoản mục này gồm 138 tỷ đồng tiền mặt, 353 tỷ đồng tiền gửi không kỳ hạn và 429 tỷ đồng tiền gửi có kỳ hạn dưới ba tháng.
Bên cạnh đó, PNJ còn có 3.586 tỷ đồng đầu tư tài chính ngắn hạn, chủ yếu là tiền gửi ngân hàng kỳ hạn từ ba tháng đến dưới một năm, chiếm 3.487 tỷ đồng. Phần còn lại là 99 tỷ đồng trái phiếu Becamex.
Nếu xét riêng quy mô các tài sản có khả năng chuyển đổi nhanh thành tiền, PNJ đang sở hữu nguồn lực lên tới hơn 4.500 tỷ đồng. Con số này tương đồng với tuyên bố của lãnh đạo doanh nghiệp về việc đã chuẩn bị "vài nghìn tỷ đồng" cho chương trình mua lại sản phẩm.
Nhưng điều đáng nói là "vài nghìn tỉ đồng" mà PNJ nhiều lần nhắc đến không phải tự nhiên xuất hiện.
Báo cáo lưu chuyển tiền tệ cho thấy, trong quý I/2026, doanh nghiệp ghi nhận 3.558 tỷ đồng dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh, đảo chiều mạnh so với mức âm 235 tỷ đồng cùng kỳ năm trước. Nói cách khác, dòng tiền này chủ yếu đến từ nội lực của doanh nghiệp chứ không phải từ việc vay thêm ngân hàng.
Cụ thể, PNJ ghi nhận 1.865 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế và đồng thời thu hồi khoảng 2.420 tỷ đồng nhờ cắt giảm hàng tồn kho. Hai yếu tố này giúp doanh nghiệp tích lũy được lượng tiền mặt đáng kể, tạo dư địa tài chính trước khi thị trường xuất hiện làn sóng khách hàng đồng loạt mang sản phẩm đến bán lại.
Chính vì vậy, bài toán PNJ đang đối mặt có lẽ không phải là "có tiền hay không", mà là làm sao để dòng tiền quay vòng kịp trước áp lực chi trả tăng đột biến.
Một điểm đáng chú ý khác là trong khi nhiều doanh nghiệp thường lựa chọn vay thêm để tăng thanh khoản, PNJ lại đi theo hướng ngược lại. Con số cuối quý I/2026 cho thấy, dư nợ vay ngắn hạn của PNJ chỉ còn 2.894 tỷ đồng, giảm mạnh so với mức 4.223 tỷ đồng đầu năm.
Trong ba tháng đầu năm, doanh nghiệp đã trả khoảng 3.840 tỷ đồng nợ gốc vay, cho thấy công ty đang chủ động giảm đòn bẩy tài chính thay vì mở rộng vay mới. Điều này cũng đồng nghĩa, nguồn lực mà PNJ chuẩn bị cho chương trình mua lại không đến từ việc tăng vay ngân hàng, mà chủ yếu được tạo ra từ dòng tiền nội tại.
Về cơ cấu vốn, PNJ vẫn duy trì nền tảng tài chính khá vững khi vốn chủ sở hữu đạt 14.401 tỷ đồng, cao gần gấp ba lần khoản nợ ngắn hạn 5.277 tỷ đồng.
Dù giảm nợ vay, PNJ vẫn duy trì các hạn mức tín dụng tại nhiều ngân hàng. Theo thuyết minh báo cáo tài chính, doanh nghiệp sử dụng kết hợp cả vay tín chấp và vay có tài sản bảo đảm.
Trong đó, các khoản vay tín chấp tại HSBC, Hana Bank và ACB có tổng giá trị khoảng 691 tỷ đồng.
Các khoản vay tại Woori Bank, BIDV, Vietcombank và VietinBank được bảo đảm bằng hàng tồn kho với tổng giá trị hàng tồn kho dùng làm tài sản thế chấp lên tới 4.361 tỷ đồng.
PNJ góp vốn vào chuỗi cầm đồ Người Bạn Vàng và vừa thành lập công ty con cung cấp dịch vụ tài chính sẽ tiến vào thị trường tài chính thay thế tại Việt Nam.
Tầm nhìn của BUV là tạo ra đội ngũ chuyên gia "AI-enabled", những người có kiến thức chuyên ngành sâu sắc trong kinh doanh, tài chính, truyền thông, đồng thời sở hữu khả năng ứng dụng AI như một kỹ năng lõi để giải quyết các bài toán đặc thù của ngành nghề.
Nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam, quản lý hiệu suất cao thường được hiểu là đặt KPI cao hơn, giám sát nhiều hơn hoặc thúc đẩy đội ngũ làm việc nhanh hơn. Tuy nhiên, hiệu suất không chỉ đến từ chỉ tiêu hay kết quả, mà còn đến từ cách quản lý cấp trung đang giao tiếp và làm việc cùng đội nhóm cũng như các phòng ban liên quan.
Theo Trung tướng, GS.TS Lê Hữu Song, Giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, quản trị không phải là “giữ quyền lực” mà là thực hiện vai trò kiến tạo cho phát triển, “hết lòng vì sức khoẻ người bệnh” và xây dựng một “Bệnh viện Hạnh phúc” đúng nghĩa.
