PNJ và cái giá phải trả từ biến cố kim cương

Báo cáo tài chính hợp nhất quý II/2026 của Công ty CP Vàng bạc đá quý Phú Nhuận (PNJ) vừa công bố cho thấy một bức tranh nhiều gam màu tương phản sau "biến cố" mang tên kim cương. Mặc dù doanh thu vẫn tăng trưởng hai chữ số nhưng lợi nhuận lại suy giảm mạnh.

Từ con số doanh thu ấn tượng đến ... lỗ ròng

Trong quý II, PNJ ghi nhận doanh thu thuần hợp nhất hơn 8.483 tỷ đồng, tăng gần 12% so với cùng kỳ năm ngoái. Ở báo cáo tài chính riêng lẻ, mức tăng còn ấn tượng hơn khi doanh thu vọt lên hơn 10.405 tỷ đồng, cao hơn 40% so với cùng kỳ. Lũy kế sáu tháng đầu năm, PNJ vẫn duy trì đà tăng trưởng doanh thu tích cực, phản ánh sức tiêu thụ của thị trường và vị thế dẫn đầu của PNJ chưa hề suy giảm.

Theo giải trình của doanh nghiệp, động lực chính dẫn dắt đà tăng trưởng của doanh thu đến từ mảng kinh doanh vàng 24K, dòng sản phẩm có nhu cầu tăng mạnh trong bối cảnh giá vàng liên tục biến động. Việc đẩy mạnh bán vàng 24K cũng giúp PNJ tiết giảm đáng kể chi phí bán hàng.

Khác với trang sức, vàng 24K không đòi hỏi nhiều chi phí cho quảng bá, trưng bày hay hoa hồng bán hàng, khiến chi phí bán hàng hợp nhất trong quý giảm 12% so với cùng kỳ.

Tuy nhiên, tăng trưởng doanh thu không đồng nghĩa với tăng trưởng lợi nhuận.

Vàng 24K vốn có biên lợi nhuận thấp hơn đáng kể so với mảng bán lẻ trang sức, lĩnh vực vốn là "con gà đẻ trứng vàng" của PNJ trong nhiều năm qua. Khi doanh thu ngày càng nghiêng về vàng, biên lợi nhuận gộp của doanh nghiệp cũng bị kéo xuống. Theo đó, trong quý này, biên lợi nhuận gộp của doanh nghiệp giảm còn 18,4%, thấp hơn đáng kể so với mức 21,5% của cùng kỳ năm trước.

Hệ quả là dù doanh thu tăng mạnh, lợi nhuận gộp hợp nhất vẫn giảm 4%, còn hơn 1.563 tỷ đồng. Nói cách khác, PNJ đang bán được nhiều hàng hơn, nhưng mỗi đồng doanh thu mang về lại tạo ra ít lợi nhuận hơn so với trước.

Nếu việc dịch chuyển cơ cấu doanh thu chỉ khiến mỗi đồng doanh thu tạo ra ít lợi nhuận hơn, thì "cú đánh" quyết định khiến lợi nhuận quý II của PNJ sụt giảm đến từ khoản chi phí quản lý doanh nghiệp tăng đột biến.

Chỉ trong ba tháng, chi phí quản lý doanh nghiệp của PNJ tăng tới 422% so với cùng kỳ, lên hơn 1.062 tỷ đồng. Chính khoản chi bất thường này đã xóa sạch thành quả kinh doanh, đẩy doanh nghiệp từ mức lãi ròng 437 tỷ đồng của cùng kỳ năm trước sang khoản lỗ gần 283 tỷ đồng trong quý II năm nay.

Nguyên nhân chủ yếu nằm ở khoản dự phòng tổn thất lên tới hơn 865 tỷ đồng mà PNJ phải trích lập để phản ánh những rủi ro phát sinh từ thị trường kim cương.

Trong văn bản giải trình gửi Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM, ban điều hành PNJ cho biết sau ngày 30/6, thị trường kim cương xuất hiện những diễn biến bất thường. Tâm lý lo ngại của người tiêu dùng khiến lượng khách mang kim cương rời và trang sức kim cương đến bán lại tăng đột biến.

Theo thống kê của doanh nghiệp, từ đầu tháng 7 đến thời điểm phát hành báo cáo tài chính, giá trị hàng hóa PNJ mua lại đã tương đương 237% doanh thu bán ra. Nói cách khác, cứ bán được 100 đồng hàng hóa, doanh nghiệp phải chi tới 237 đồng để mua lại sản phẩm từ khách hàng.

Làn sóng bán lại chưa từng có này nhanh chóng đẩy PNJ vào bài toán thanh khoản đầy áp lực khi tiền mặt chảy ra với tốc độ nhanh hơn nhiều so với dòng tiền bán hàng quay về, buộc PNJ phải điều chỉnh chính sách thanh toán đối với các giao dịch mua lại trong giai đoạn cao điểm nhằm chủ động cân đối nguồn vốn và giảm áp lực dòng tiền trong ngắn hạn.

Cũng theo giải thích từ phía PNJ, dù làn sóng khách hàng bán lại kim cương chỉ bùng phát sau ngày 30/6, tức sau thời điểm kết thúc kỳ kế toán quý II. Tuy nhiên, thay vì chờ đến kỳ báo cáo tiếp theo, PNJ đã lựa chọn ghi nhận ngay rủi ro theo nguyên tắc thận trọng của kế toán.

Theo đó, PNJ lựa chọn trích lập dự phòng tổn thất lên tới hơn 865 tỷ đồng và hạch toán toàn bộ vào chi phí quản lý doanh nghiệp ngay trong quý II/2026. Khoản dự phòng này được xác định trên cơ sở giá trị kim cương khách hàng đã bán lại, giá trị thu hồi ước tính theo mặt bằng giá thị trường tại thời điểm đánh giá và mức điều chỉnh tương ứng với từng nhóm kích thước kim cương.

Không chỉ gánh khoản dự phòng lớn từ thị trường kim cương, PNJ còn ghi nhận một diễn biến bất thường ở hoạt động tài chính.

Trong quý này, doanh thu tài chính hợp nhất của doanh nghiệp âm hơn 28 tỷ đồng. Nguyên nhân là PNJ phải tất toán trước hạn các khoản tiền gửi có kỳ hạn tại ngân hàng để bổ sung nguồn tiền mặt phục vụ nhu cầu vốn lưu động. Việc rút tiền trước hạn khiến toàn bộ phần lãi tiền gửi đã ghi nhận trước đó không còn được hưởng, buộc doanh nghiệp phải hạch toán giảm trừ hơn 30,5 tỷ đồng tiền lãi.

Diễn biến này cho thấy áp lực dòng tiền trong giai đoạn cao điểm đã lớn đến mức PNJ phải chấp nhận đánh đổi cả khoản thu nhập tài chính để ưu tiên thanh khoản.

"Đòn đau" sẽ kéo dài bao lâu?

Đi sâu vào báo cáo tài chính hợp nhất quý II của PNJ, dù doanh nghiệp này ghi nhận khoản lỗ lớn trong quý, nhưng bức tranh tài chính chưa hẳn chỉ toàn gam màu xám.

Theo đó, nhờ kết quả kinh doanh tích cực trong ba tháng đầu năm, doanh nghiệp vẫn duy trì được "vùng đệm" lợi nhuận khá dày. Lũy kế sáu tháng đầu năm 2026, lợi nhuận sau thuế hợp nhất của doanh nghiệp này đạt hơn 1.184 tỷ đồng, tăng 6,2% so với cùng kỳ năm trước.

Bên cạnh đó, nền tảng tài chính của doanh nghiệp cũng vẫn ở trạng thái an toàn. Tính đến ngày 30/6/2026, tổng tài sản của PNJ đạt hơn 21.017 tỷ đồng, trong khi vốn chủ sở hữu lên tới 13.912 tỷ đồng. Dư nợ vay ngắn hạn ở mức gần 3.989 tỷ đồng, giảm nhẹ so với đầu năm.

Có thể nói, nền tảng tài chính của PNJ chưa bị lung lay. Doanh thu vẫn duy trì tăng trưởng, quy mô vốn chủ sở hữu ở mức lớn và khả năng thanh toán ngắn hạn vẫn được đảm bảo. Tuy nhiên, những con số trên bảng cân đối kế toán cũng cho thấy doanh nghiệp đang bước vào giai đoạn nhiều phép thử hơn bao giờ hết.

Thực tế, áp lực với PNJ giờ đây không chỉ nằm ở dòng tiền, mà còn ở khả năng xử lý hàng tồn kho và giữ vững niềm tin của thị trường.

Nhìn vào cơ cấu hàng tồn kho, điểm đáng chú ý đầu tiên là sự dịch chuyển bất thường của khoản mục này. Theo đó, đến cuối quý II, giá trị hàng tồn kho hợp nhất của PNJ lên tới hơn 15.149 tỷ đồng, tương đương 72,1% tổng tài sản. Đáng chú ý, tồn kho nguyên vật liệu giảm hơn 73%, từ 4.820 tỷ đồng xuống còn khoảng 1.300 tỷ đồng, trong khi thành phẩm tăng vọt lên hơn 9.215 tỷ đồng và hàng hóa gần 4.794 tỷ đồng.

Con số này cho thấy một lượng vốn rất lớn đang "nằm" trong các sản phẩm đã hoàn thiện hoặc hàng hóa thu mua từ thị trường, thay vì ở nguyên liệu đầu vào như trước.

Theo phân tích của một số công ty chứng khoán, rủi ro với PNJ là khi tốc độ tiêu thụ chậm lại và thị trường biến động, lượng hàng tồn kho lớn không chỉ làm kéo dài vòng quay vốn mà còn buộc doanh nghiệp phải tăng trích lập dự phòng. Trên thực tế, tại BCTC quý này, chỉ riêng dự phòng giảm giá hàng tồn kho, PNJ đã ghi nhận hơn 410 tỷ đồng.

Một thách thức khác với PNJ đến từ chính giải pháp giúp doanh nghiệp giảm áp lực thanh khoản trong ngắn hạn. Cụ thể, việc kéo giãn thời gian thanh toán đối với các giao dịch mua lại kim cương giúp PNJ có thêm dư địa cân đối dòng tiền, nhưng cũng đặt thương hiệu trước một phép thử không dễ vượt qua. Bởi lẽ, trong nhiều năm qua, chính sách thu đổi linh hoạt và thanh toán nhanh là một trong những yếu tố tạo dựng uy tín của PNJ trên thị trường.

Theo ông Trương Hiền Phương, Giám đốc cấp cao Chứng khoán KIS Việt Nam, khi thời gian thanh toán được kéo dài, dù chỉ mang tính tình thế, PNJ sẽ phải nỗ lực hơn để thuyết phục khách hàng rằng đây là biện pháp quản trị dòng tiền trong bối cảnh đặc biệt, chứ không phản ánh sự suy giảm về năng lực tài chính.

"Nếu thông điệp này không được truyền tải đầy đủ và nhất quán, điều bị ảnh hưởng sẽ không chỉ là dòng tiền của một vài quý, mà còn là niềm tin - thứ tài sản vô hình đã được PNJ gây dựng suốt nhiều thập kỷ", ông nhấn mạnh.

Ngoài ra, điều mà giới đầu tư sẽ đặc biệt quan tâm đến PNJ thời gian tới sẽ không còn là khoản lỗ của doanh nghiệp trong quý II, mà là liệu cú sốc từ thị trường kim cương đã qua hay mới chỉ bắt đầu.

Cụ thể, vấn đề đầu tiên là diễn biến của làn sóng khách hàng bán lại kim cương có suy giảm hay sẽ tăng lên theo diễn biến mới của vụ án buôn lậu kim cương? Trên thực tế, trong quý vừa qua, tỷ lệ giá trị hàng mua lại của PNJ lên tới 237% doanh thu. Nếu tỷ lệ này dần hạ nhiệt, áp lực thanh khoản của PNJ sẽ được giảm bớt. Ngược lại, nếu xu hướng bán lại tiếp tục kéo dài, doanh nghiệp sẽ còn phải đối mặt với sức ép lớn về dòng tiền và hiệu quả kinh doanh.

Một yếu tố quan trọng khác là số phận của khoản dự phòng tổn thất 865,5 tỷ đồng. Báo cáo tài chính quý III sẽ cho thấy liệu doanh nghiệp có phải tiếp tục trích lập thêm khi giá kim cương biến động và lượng hàng mua lại tăng lên, hay có thể hoàn nhập một phần nếu thị trường ổn định hơn. Đây sẽ là chỉ báo quan trọng phản ánh mức độ rủi ro mà PNJ còn phải gánh chịu sau sự cố kim cương.

Tại BCTC hợp nhất quý II/2026, một chi tiết đáng lưu ý là PNJ vẫn còn một khoản đầu tư vào Ngân hàng Đông Á (nay là Ngân hàng TNHH MTV Số Vikki) với giá gốc hơn 395 tỷ đồng đã được trích lập dự phòng 100%. Dù đây không phải rủi ro mới, khoản đầu tư này cho thấy doanh nghiệp vẫn đang phải gánh những "di sản" tài chính kéo dài nhiều năm qua.