PVcomBank: Phía sau cú bật hậu tái cơ cấu

* Bài viết thuộc Chuyên đề "Toàn cảnh ngân hàng Việt Nam: Từ báo cáo tài chính đến mạch nhịp kinh tế"

PVcomBank không nằm trong số 27 ngân hàng niêm yết, nhưng điều đó không có nghĩa ngân hàng này đứng ngoài bức tranh ngành. Với tổng tài sản hơn 263.000 tỷ đồng, quy mô PVcomBank không nhỏ nếu đặt cạnh nhiều ngân hàng thương mại cổ phần đang niêm yết.

Năm 2025, PVcomBank ghi nhận lợi nhuận trước thuế hợp nhất tăng vọt lên hơn 1.700 tỷ đồng, trong khi năm trước chỉ hơn 126 tỷ đồng. Nhưng cú bật này đi kèm một cấu trúc rất đặc biệt: thu nhập lãi thuần gần như đi ngang, còn phần đóng góp lớn nhất đến từ hoạt động khác. Vì vậy, câu hỏi không chỉ là PVcomBank đã lãi lớn hơn bao nhiêu, mà là ngân hàng đã tạo được một nền sinh lời mới bền vững hay chưa.

Một trường hợp riêng trong bức tranh ngân hàng

PVcomBank là một trường hợp đặc biệt của hệ thống ngân hàng Việt Nam. Ngân hàng được hình thành từ việc hợp nhất Tổng công ty Tài chính cổ phần Dầu khí Việt Nam và Ngân hàng TMCP Phương Tây từ năm 2013. Báo cáo tài chính kiểm toán 2025 tiếp tục nhấn mạnh các vấn đề liên quan đến đề án tái cơ cấu và phương án cơ cấu lại gắn với xử lý nợ xấu.

Điểm khác biệt này khiến PVcomBank không thể được đọc giống một ngân hàng niêm yết thông thường. Cuối năm 2025, PVcomBank có 263.457 tỷ đồng tổng tài sản, 151.656 tỷ đồng cho vay khách hàng gộp, 201.548 tỷ đồng tiền gửi khách hàng, 25.199 tỷ đồng giấy tờ có giá và 12.256 tỷ đồng vốn chủ sở hữu. Với quy mô này, PVcomBank không phải một ngân hàng nhỏ về bảng cân đối.

Nhưng quy mô mới chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại nằm ở hiệu quả sinh lời và chất lượng tài sản.

PVcomBank: Quy mô không nhỏ trong bức tranh ngân hàng

Tổng tài sản, cho vay khách hàng và tiền gửi khách hàng đều tăng mạnh trong năm 2025; đơn vị: tỷ đồng.

Nguồn: BCTC hợp nhất PVcomBank 2025.

Lợi nhuận bật mạnh, nhưng cấu trúc rất khác

Năm 2025, PVcomBank ghi nhận 1.703,9 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế hợp nhất, tăng rất mạnh so với 126,7 tỷ đồng năm 2024. Lợi nhuận sau thuế đạt 1.386,5 tỷ đồng, trong khi năm trước chỉ 118,9 tỷ đồng.

Nếu chỉ nhìn vào tốc độ tăng lợi nhuận, đây là một cú bật rất lớn. Nhưng phần đáng phân tích hơn nằm ở cấu trúc lợi nhuận.

Thu nhập lãi thuần năm 2025 đạt 3.529 tỷ đồng, gần như đi ngang so với 3.503 tỷ đồng năm 2024. Lãi thuần dịch vụ giảm từ 1.152 tỷ đồng xuống 352 tỷ đồng. Lãi thuần mua bán chứng khoán đầu tư cũng giảm mạnh từ 1.969 tỷ đồng xuống 130 tỷ đồng. Ngược lại, lãi thuần từ hoạt động khác tăng vọt lên 7.223 tỷ đồng, so với 598 tỷ đồng năm trước.

Điều này cho thấy lợi nhuận 2025 của PVcomBank không đến từ một cú bứt phá của thu nhập lãi thuần, cũng không đến từ dịch vụ. Động lực lớn nhất là hoạt động khác, nhiều khả năng gắn với xử lý, thu hồi hoặc tái cơ cấu các khoản mục tài sản.

Lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh trước dự phòng đạt 6.267 tỷ đồng, tăng mạnh so với 2.951 tỷ đồng năm 2024. Tuy nhiên, chi phí dự phòng rủi ro tín dụng cũng tăng lên 4.563 tỷ đồng, cao hơn nhiều so với 2.824 tỷ đồng năm trước.

Nói cách khác, PVcomBank có một năm lợi nhuận rất đẹp ở dòng cuối, nhưng bên trong là một cấu trúc không giống các ngân hàng tăng trưởng dựa trên tín dụng, CASA hay thu phí.

PVcomBank 2025: Lợi nhuận bật mạnh nhưng cấu trúc rất đặc biệt

Thu nhập lãi thuần gần như đi ngang; lãi thuần hoạt động khác là cấu phần tạo khác biệt lớn nhất trong năm 2025.

Nguồn: BCTC hợp nhất PVcomBank 2025; đơn vị: tỷ đồng.

So với nhóm niêm yết: quy mô không nhỏ, hiệu quả chưa nổi bật

Theo BCTC hợp nhất 2025, ROA sau thuế của PVcomBank khoảng 0,57%; ROE sau thuế khoảng 12,0%.

Để định rõ hơn vị thế của PVcomBank, cần thấy rằng, các chỉ số trung bình của nhóm ngân hàng niêm yết là: ROA khoảng 1,49%, ROE khoảng 17,12%, NIM khoảng 3,05%, NPL khoảng 1,99%, LLR khoảng 79,78% và CASA khoảng 20,47%.

Từ đó có thể thấy PVcomBank có quy mô tài sản đáng kể, nhưng hiệu quả sinh lời vẫn thấp hơn mặt bằng các ngân hàng niêm yết. ROE 12% không phải quá thấp, nhất là sau giai đoạn tái cơ cấu dài. Tuy nhiên, ROA 0,57% phản ánh hiệu quả tạo lợi nhuận trên tổng tài sản còn mỏng.

Một chỉ tiêu khác cũng đáng chú ý là tỷ lệ cho vay khách hàng gộp trên tiền gửi khách hàng. Với 151.656 tỷ đồng cho vay và 201.548 tỷ đồng tiền gửi khách hàng, tỷ lệ này khoảng 75,2%. Nếu cộng thêm giấy tờ có giá, tỷ lệ cho vay trên tiền gửi khách hàng và giấy tờ có giá chỉ khoảng 66,9%. Điều này cho thấy bảng cân đối của PVcomBank không ở trạng thái căng về nguồn vốn.

Nhưng vấn đề không nằm ở thanh khoản, mà nằm ở khả năng biến bảng cân đối đó thành lợi nhuận cốt lõi. Khi thu nhập lãi thuần gần như đi ngang, còn lợi nhuận bật lên chủ yếu nhờ hoạt động khác, nền sinh lời mới vẫn cần thêm thời gian để kiểm chứng.

PVcomBank so với nhóm 27 ngân hàng: quy mô lớn, hiệu quả còn phải chứng minh

ROA và ROE của PVcomBank được TheLEADER tự tính từ BCTC hợp nhất 2025; số tham chiếu lấy từ BCTC 27 ngân hàng.

Nguồn: BCTC hợp nhất PVcomBank 2025 và BCTC 27 ngân hàng; đơn vị: %.

Tái cơ cấu vẫn là lớp nền phải đọc riêng

Điểm khiến PVcomBank khác nhiều ngân hàng khác nằm ở các khoản mục liên quan đến tái cơ cấu.

Báo cáo kiểm toán độc lập có phần “các vấn đề cần nhấn mạnh”, lưu ý về các chính sách kế toán riêng theo đề án tái cơ cấu giai đoạn 2016-2020 và phương án cơ cấu lại gắn với xử lý nợ xấu giai đoạn 2021-2025, tầm nhìn 2030. Kiểm toán cũng nhắc đến việc một số biện pháp xử lý nợ như bán nợ, bán tài sản bảo đảm, thu hồi nợ, thoái lãi dự thu và trích lập dự phòng có thể phụ thuộc vào điều kiện không chắc chắn trong tương lai.

Trong BCTC hợp nhất, các chỉ tiêu ngoại bảng cũng cho thấy phần “di sản” còn lớn. Cuối năm 2025, PVcomBank ghi nhận 7.871 tỷ đồng lãi cho vay và phí phải thu chưa thu được và 26.138 tỷ đồng nợ khó đòi đã xử lý ở phần ngoài bảng.

Ngoài ra, thuyết minh về danh sách các khoản mục thuộc phương án cơ cấu lại cho thấy tổng giá trị các khoản mục liên quan tại ngày 31/12/2025 là 11.934 tỷ đồng, giảm mạnh so với 32.635 tỷ đồng cuối năm 2024, nhưng vẫn là một con số đáng kể.

Vì vậy, khi so sánh PVcomBank với nhóm ngân hàng niêm yết, cần tách rõ hai lớp. Lớp thứ nhất là hoạt động ngân hàng thông thường: tài sản, cho vay, tiền gửi, thu nhập lãi, chi phí hoạt động, lợi nhuận. Lớp thứ hai là tiến trình tái cơ cấu và xử lý các tồn đọng lịch sử. Chính lớp thứ hai làm cho các chỉ tiêu như NPL, LLR hay lợi nhuận từ hoạt động khác cần được đọc thận trọng hơn.

PVcomBank: Tái cơ cấu vẫn là lớp nền phải đọc riêng

Các khoản ngoại bảng và khoản mục thuộc phương án cơ cấu lại vẫn lớn, dù một số khoản đã giảm mạnh trong năm 2025.

Nguồn: BCTC/BCTN PVcomBank 2025; đơn vị: tỷ đồng.

Chuyển đổi số và “giải pháp ngành” là hướng đi mới

PVcomBank không chỉ kể câu chuyện tái cơ cấu. Báo cáo thường niên 2025 cũng cho thấy ngân hàng đang cố tạo một hướng đi mới dựa trên chuyển đổi số và mô hình giải pháp ngành.

Ở mảng khách hàng doanh nghiệp, ngân hàng định hướng phát triển các giải pháp theo 5 lĩnh vực trọng điểm gồm năng lượng, xây lắp, y tế, giáo dục và dệt may. Trong năm 2025, PVcomBank thí điểm giải pháp đối với chuỗi hệ sinh thái PVOil; tỷ trọng thanh toán qua PVcomBank QR tăng từ dưới 5% lên khoảng 40%, tạo nền tảng để mở rộng CASA và khai thác hệ sinh thái khách hàng.

Ở mảng khách hàng cá nhân, tỷ trọng giao dịch qua kênh số đạt gần 55% so với kênh quầy; ngân hàng triển khai thêm nhiều tiện ích như thanh toán QR bằng thẻ tín dụng, nộp thuế thu nhập cá nhân trực tuyến, tất toán thấu chi, rút gốc và quản lý sổ tiết kiệm online.

Đây là các chuyển động đúng hướng. Nhưng về mặt tài chính, chuyển đổi số chỉ thật sự có ý nghĩa nếu kéo được CASA, tăng tần suất giao dịch, giảm chi phí phục vụ và tạo thu phí bền vững. Với PVcomBank, đây là phần câu chuyện cần theo dõi trong các năm tới, vì năm 2025 lợi nhuận vẫn chịu dấu ấn rất lớn từ hoạt động khác và xử lý tài sản.

Kế hoạch 2026: vì sao mục tiêu lại thấp?

Một điểm rất đáng chú ý là sau năm 2025 lợi nhuận tăng vọt, kế hoạch 2026 lại khá thận trọng.

Báo cáo thường niên cho biết lợi nhuận trước thuế ngân hàng mẹ năm 2025 đạt 1.400 tỷ đồng, vượt xa kế hoạch 80 tỷ đồng. Trong khi đó, phần kế hoạch 2026 được đặt trong bối cảnh môi trường kinh doanh còn nhiều biến động, với định hướng tăng trưởng an toàn, hiệu quả và có chọn lọc.

Nếu kế hoạch lợi nhuận 2026 thấp hơn rất xa kết quả thực hiện 2025, điều này không nên được đọc đơn giản là ngân hàng “đặt kế hoạch thấp”. Nó phản ánh tính không lặp lại cao của một phần lợi nhuận 2025. Khi lợi nhuận đến nhiều từ hoạt động khác và quá trình xử lý/tái cơ cấu, ban lãnh đạo có lý do để thận trọng hơn trong việc đặt mục tiêu cho năm sau.

Đây cũng là điểm cốt lõi của bài toán PVcomBank. Một năm lợi nhuận cao có thể giúp củng cố vốn, cải thiện hình ảnh và tạo dư địa xử lý tiếp các tồn đọng. Nhưng để được nhìn như một ngân hàng đã bước sang nền sinh lời mới, PVcomBank cần chứng minh rằng lợi nhuận có thể đến nhiều hơn từ hoạt động ngân hàng thường xuyên: thu nhập lãi ổn định hơn, thu phí tăng, CASA cải thiện, chi phí vốn tối ưu và chất lượng tài sản rõ ràng hơn.

PVcomBank: Kế hoạch 2026 thận trọng sau cú bật lợi nhuận

Lợi nhuận 2025 vượt rất xa kế hoạch, nhưng mục tiêu 2026 lại đặt thấp, phản ánh tính không lặp lại của một phần lợi nhuận năm trước.

Nguồn: BCTN/Báo cáo Ban điều hành PVcomBank 2025–2026; đơn vị: tỷ đồng.

PVcomBank đang ở đâu sau cú bật?

PVcomBank đã có một năm 2025 rất đáng chú ý. Lợi nhuận trước thuế hợp nhất tăng vọt, tổng tài sản vượt 263.000 tỷ đồng, tiền gửi khách hàng vượt 201.000 tỷ đồng và quá trình xử lý các khoản mục thuộc phương án cơ cấu lại đã có chuyển biến rõ.

Nhưng bức tranh này cần được đọc bằng cả hai mắt.

Một bên là tín hiệu tích cực: PVcomBank đã tạo được lợi nhuận lớn hơn rất nhiều so với năm trước, ROE tự tính đã cải thiện lên khoảng 12%, bảng cân đối không căng về nguồn vốn và các sáng kiến chuyển đổi số, giải pháp ngành bắt đầu có hình hài rõ hơn.

Bên còn lại là lớp thận trọng: ROA vẫn thấp hơn mặt bằng 27 ngân hàng niêm yết; thu nhập lãi thuần gần như đi ngang; lợi nhuận 2025 phụ thuộc lớn vào hoạt động khác; các khoản ngoại bảng và khoản mục thuộc phương án cơ cấu lại vẫn cần tiếp tục theo dõi.

Vì vậy, “cú bật sau tái cơ cấu” đặt ra vấn đề về vị trí hiện tại của PVcomBank. Ngân hàng đã bật lên, nhưng cú bật đó chưa đủ để khẳng định một chu kỳ sinh lời mới đã hình thành. Năm 2026 và các năm sau sẽ là giai đoạn kiểm chứng: PVcomBank có biến được thành quả tái cơ cấu thành một nền lợi nhuận ngân hàng lõi bền vững hay không.

* Bài viết thuộc Chuyên đề "Toàn cảnh ngân hàng Việt Nam: Từ báo cáo tài chính đến mạch nhịp kinh tế"