Quản trị bằng khoa học, dẫn dắt bằng nhân văn

Vận hội vươn mình và bài toán nội lực của nhà quản trị

Những ngày đầu năm mới, trong nhịp chuyển mình mạnh mẽ của đất nước khi Việt Nam đã hội tụ đủ cả thế và lực, cùng ý chí và quyết tâm để bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, GS.TS Nguyễn Đức Thuận, Chủ tịch Tập đoàn Long Biên, Chủ tịch Hội các Nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam (VACD), bày tỏ niềm tin và những dự cảm lạc quan về con đường kiến tạo phồn vinh của quốc gia. Trong đó, cộng đồng doanh nghiệp và đội ngũ doanh nhân giữ vai trò then chốt trong việc hiện thực hóa khát vọng phát triển của nền kinh tế Việt Nam.

Gặp ông trong một buổi sáng đầu xuân, người đối diện dễ dàng cảm nhận sự điềm tĩnh của một người từng được tôi luyện trong môi trường quân ngũ, hòa quyện cùng sự sắc sảo, chặt chẽ của một nhà khoa học. Ở cương vị người đứng đầu tổ chức đại diện cho giới quản trị doanh nghiệp, ông nhìn lại những thành quả kinh tế thời gian qua như một minh chứng cho sự trưởng thành của bản lĩnh Việt.

Thực tế cho thấy niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp tiếp tục được củng cố. Theo khảo sát của Tổng cục Thống kê, có 79,1% doanh nghiệp ghi nhận hoạt động sản xuất - kinh doanh trong quý IV khởi sắc hơn so với quý III.

Riêng trong năm 2025, cả nước có 297,4 nghìn doanh nghiệp gia nhập thị trường, trong đó 195,1 nghìn doanh nghiệp được thành lập mới.

Đáng chú ý, chỉ số niềm tin kinh doanh của cộng đồng doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam đạt 80 điểm, mức cao nhất trong vòng bảy năm, cho thấy môi trường đầu tư đang dần tạo dựng được sự an tâm và hấp dẫn đối với cả nhà đầu tư trong nước và quốc tế.

Ở trụ cột thị trường nội địa, động lực tăng trưởng tiếp tục được duy trì ổn định. Quy mô thị trường bán lẻ hàng hóa và dịch vụ ước đạt khoảng 269 tỷ USD, trong đó bán lẻ hàng hóa chiếm khoảng 205 tỷ USD. Tổng mức bán lẻ năm 2025 đạt xấp xỉ 7.093 nghìn tỷ đồng, tăng khoảng 10% so với năm 2024, mức tăng cao nhất trong vòng năm năm trở lại đây, góp phần quan trọng vào việc giữ vững “sức bền” của nền kinh tế.

Song song với đó, tiến trình hội nhập quốc tế tiếp tục tạo nên những bước tiến đáng kể. Việt Nam đã ký kết và thực thi 17 hiệp định thương mại tự do với nhiều đối tác lớn. Tính đến ngày 31/12/2025, tổng vốn FDI đăng ký đạt 38,42 tỷ USD, tăng 0,5% so với năm trước; vốn FDI thực hiện đạt 27,62 tỷ USD, tăng 9% và chạm mức cao nhất trong giai đoạn 2021 - 2025, khẳng định vị thế ngày càng vững chắc của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Tầm vóc của kinh tế Việt Nam ngày càng được khắc họa rõ nét qua việc thị trường được nâng hạng bởi các tổ chức quốc tế uy tín. Việc thị trường chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng đã tạo ra một lực đẩy quan trọng, mở đường cho dòng vốn đầu tư tổ chức chảy mạnh hơn vào các doanh nghiệp niêm yết. Sự hiện diện ngày càng sâu của các nhà đầu tư chiến lược nước ngoài tại những ngân hàng lớn như MB hay VPBank, với tỷ lệ sở hữu lần lượt trên 22% và 16%, không chỉ phản ánh sức hấp dẫn của các định chế tài chính đầu ngành, mà còn cho thấy mức độ tin cậy ngày càng cao của hệ thống tài chính quốc gia.

Ở một tầng nấc cao hơn, GS.TS Nguyễn Đức Thuận đặc biệt nhấn mạnh sự chuyển dịch mang tính bản lề của các tập đoàn nội địa, từ vị thế thụ động thu hút đầu tư sang chủ động vươn ra “biển lớn”. Theo ông, những dự án nhà máy sản xuất, công viên phần mềm hay năng lượng tái tạo do doanh nghiệp Việt triển khai tại Mỹ, Nhật Bản và Ấn Độ không chỉ đơn thuần là những thương vụ đầu tư, mà còn là những dấu mốc của một kỷ nguyên tự chủ, phác họa diện mạo mới đầy tự tin và kiêu hãnh của đội ngũ doanh nhân Việt Nam trong thời đại toàn cầu hóa.

Tuy nhiên, bên cạnh những gam màu sáng của bức tranh vĩ mô, thực tế doanh nghiệp vẫn tồn tại không ít mảng tối đáng suy ngẫm. Riêng trong năm 2025, tổng số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường lên tới 227,2 nghìn. Trong đó, 114,4 nghìn doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn; 76,9 nghìn doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ hoàn tất thủ tục giải thể; và 35,9 nghìn doanh nghiệp đã chính thức giải thể. Bình quân mỗi tháng, có khoảng 18,9 nghìn doanh nghiệp phải rời thị trường, những con số phản ánh một thực tế khốc liệt, cho thấy sức chống chịu của khu vực kinh tế tư nhân đang chịu thử thách lớn trước những biến động của môi trường kinh doanh.

Theo ông Thuận, làn sóng doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường là hệ quả của nhiều sức ép đan xen. Sức cầu phục hồi chậm khiến doanh thu suy giảm, trong khi chi phí đầu vào và chi phí vốn vẫn neo ở mức cao, đã đẩy không ít doanh nghiệp vào tình trạng thiếu hụt dòng tiền và mất khả năng cầm cự.

Ở một góc nhìn dài hạn hơn, ông cho rằng sự đào thải này mang tính tất yếu của một thị trường đang ngày càng sòng phẳng và khắt khe. Môi trường kinh doanh dù có nhiều cải thiện cũng không thể cứu vãn những doanh nghiệp có nội lực mỏng và tư duy quản trị lạc hậu. Thực tế tại Việt Nam cho thấy không ít chủ doanh nghiệp có vốn, có cơ hội, nhưng lại thiếu hụt nghiêm trọng kỹ năng quản trị và phẩm chất lãnh đạo cần thiết để dẫn dắt tổ chức vượt qua biến động.

“Quản trị phải được nhìn nhận như một ngành khoa học thực thụ, chứ không phải là sự thử nghiệm mang tính bản năng,” ông Thuận nhấn mạnh.

Quản trị phải được nhìn nhận như một ngành khoa học thực thụ, chứ không phải là sự thử nghiệm mang tính bản năng.

Theo ông, khi người đứng đầu không đủ năng lực dẫn dắt và thiếu uy tín để quy tụ, giữ chân đội ngũ nhân tài, doanh nghiệp sớm muộn cũng sẽ bị cuốn phăng trước những “con sóng lớn” của thời cuộc, từ khủng hoảng địa chính trị cho đến những thay đổi đột ngột về chính sách thuế quan tại các thị trường chủ lực như Mỹ.

Thách thức ấy càng trở nên gay gắt trong bối cảnh làn sóng chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang tái định nghĩa toàn bộ luật chơi của nền kinh tế toàn cầu. Trong khi AI đang làm thay đổi căn bản năng suất, cấu trúc cạnh tranh và cách doanh nghiệp vận hành trên thế giới, theo ông Thuận, nhiều chủ doanh nghiệp trong nước vẫn còn lúng túng ngay từ những khái niệm nền tảng của chuyển đổi số.

“Thị trường là nơi gặp gỡ giữa nhu cầu thực tế và năng lực đáp ứng. Một nhà kinh doanh đúng nghĩa chỉ có thể tồn tại khi tạo ra những gì thị trường cần, thay vì cố bám trụ vào những gì mình sẵn có bằng một tư duy quản trị đã lỗi thời,” ông Thuận nói.

Trái tim nhân văn phía sau khối óc nhà quản trị

Trong cách nhìn của GS.TS Nguyễn Đức Thuận, sự đào thải nghiệt ngã của thị trường không đơn thuần là những phép loại trừ lạnh lùng về vốn, công nghệ hay mô hình kinh doanh. Ẩn sâu phía sau đó còn là cuộc sàng lọc âm thầm về bản lĩnh và cái tâm của người cầm lái, những phẩm chất quyết định doanh nghiệp có thể đứng vững hay bị cuốn trôi giữa dòng chảy khắc nghiệt của thương trường.

Khi bàn về những doanh nghiệp buộc phải dừng bước, điều hiện lên trong suy nghĩ của vị Chủ tịch VACD không chỉ là những bảng cân đối kế toán đổ vỡ, mà còn là sự đơn độc của người doanh nhân giữa tâm bão. Với ông, làm doanh nhân là một hành trình dấn thân đầy áp lực, nơi ánh hào quang bên ngoài nhiều khi chỉ là lớp vỏ mỏng che khuất những gian nan, trăn trở mà ít người có thể thấu hiểu.

Người lãnh đạo không chỉ gánh trên vai trách nhiệm về lợi nhuận, mà còn là sinh kế của hàng trăm, thậm chí hàng nghìn con người. Đó là những nỗi lo thường trực khi kỳ trả lương cận kề, là sự xoay xở để kịp ngày đáo hạn ngân hàng, và cả những phút giây tự vấn khi chưa thể trọn vẹn bổn phận người cha, người chồng giữa những chuyến công tác kéo dài. Theo ông, doanh nhân đích thực không phải là người góp vốn để đổi lấy một danh xưng trên danh thiếp, mà là người chấp nhận đứng mũi chịu sào trước mọi biến động.

Sức mạnh giúp doanh nhân bền bỉ bước tiếp trên con đường khắc nghiệt ấy chính là bản lĩnh dấn thân cùng một hệ giá trị sống rõ ràng. Ông Thuận quan niệm, doanh nhân là một nghề đúng nghĩa, nghề đòi hỏi không chỉ kỹ năng hành nghề mà còn cả tầm nhìn và ý thức sứ mệnh. Người làm doanh nhân không sống cho riêng mình, mà bằng đam mê và ý chí, họ gánh vác cơm áo gạo tiền cho cả một tập thể, lo toan cho cuộc sống của hàng trăm gia đình cán bộ, nhân viên.

Chính động lực đó buộc khối óc của người lãnh đạo phải luôn vận động, suy nghĩ không ngừng, đồng thời đòi hỏi trái tim đủ rộng để biết yêu thương và thấu cảm. Với ông, tài năng lớn nhất của một nhà quản trị không nằm ở khả năng điều khiển con số, mà ở năng lực thấu hiểu con người, đặt người tài vào đúng vị trí để rèn luyện, phát huy và giúp họ giữ vững giá trị trước những cám dỗ.

Triết lý quản trị vị nhân sinh ấy đã trở thành kim chỉ nam giúp ông Thuận dẫn dắt Tập đoàn Long Biên từ một doanh nghiệp có quy mô 20 tỷ đồng vươn lên đạt doanh thu hàng nghìn tỷ đồng, với đội ngũ hơn một trăm cán bộ và chuyên gia đầu ngành chỉ trong khoảng thời gian ngắn.

Không dựa vào những mức đãi ngộ phô trương, bí quyết thu hút và giữ chân nhân tài của ông nằm ở việc xây dựng một văn hóa doanh nghiệp tôn trọng và trân trọng mỗi con người, đồng thời tạo không gian để từng cá nhân được sáng tạo và phát triển. Nhiều nhân sự đã chấp nhận rời bỏ những vị trí có thu nhập cao gấp đôi để đồng hành cùng ông, bởi họ tìm thấy ở đây một môi trường làm việc nơi con người được lắng nghe và sáng tạo, được vui mỗi ngày đi làm và cùng hướng tới mục tiêu chung.

Ông luôn tâm niệm, mỗi quyết định đặt bút ký liên quan đến con người đều gắn với một gia đình phía sau. Doanh nhân hiện đại, theo Chủ tịch VACD, cần mang trong mình tư duy của một nhà khoa học xã hội và nhân văn, lấy cách ứng xử giữa con người với con người làm thước đo cho văn hóa doanh nghiệp và nền tảng cho sự phát triển bền vững.

Kiên định sứ mệnh nâng tầm quản trị Việt

Những trăn trở về việc hình thành một thế hệ lãnh đạo doanh nghiệp đủ tâm và đủ tầm chính là động lực để ông Thuận cùng các cộng sự trong VACD kiên định theo đuổi sứ mệnh xây dựng một nền quản trị tốt hơn cho Việt Nam.

Trong góc nhìn của người đứng đầu VACD, việc kiến tạo một đội ngũ doanh nhân chuyên nghiệp không thể dừng lại ở khát vọng cá nhân, mà cần được hiện thực hóa bằng những môi trường đào tạo bài bản và một hành lang pháp lý an toàn, minh bạch để khơi thông tinh thần dấn thân của các doanh nhân nói chung và các ông chủ của các doanh nghiệp tư nhân nói riêng.

Trên tinh thần đó, ông cùng ban lãnh đạo VACD đang tích cực thúc đẩy các kiến nghị và đề xuất nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, trong đó đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu không hình sự hóa các quan hệ kinh tế. Theo ông, đây là điều kiện tiên quyết để bảo vệ niềm tin, khát vọng đầu tư và sự chủ động sáng tạo của cộng đồng doanh nhân, lực lượng đang được xác định là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia.

Song song với nỗ lực về thể chế, VACD cũng tập trung kiện toàn bộ máy tổ chức theo hướng chuyên sâu và thực chất, nhằm đồng hành cùng doanh nghiệp hội viên vượt qua những “mảng màu tối” của thị trường. Hệ thống tổ chức của VACD được định vị trên bốn trụ cột chuyên môn gồm Câu lạc bộ Giám đốc tài chính Việt Nam (CFO), Câu lạc bộ Giám đốc sales và marketing Việt Nam (CSMO), Câu lạc bộ nhân sự Việt Nam (VNHR) và Câu lạc bộ Giám đốc pháp chế Việt Nam (CCCC).

Sự kết nối chặt chẽ giữa các cấu phần này hình thành một hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện, giúp doanh nghiệp thành viên có đủ công cụ để tái cấu trúc tổ chức, tối ưu hóa nguồn lực nội tại và nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày càng khốc liệt.

Tầm nhìn về một nền quản trị khoa học còn được Chủ tịch VACD cụ thể hóa thông qua đề án thành lập Viện nghiên cứu - đào tạo, quy tụ đội ngũ chuyên gia và học giả nhằm phản biện chính sách và tư vấn chiến lược cho cộng đồng doanh nghiệp. Ông đặc biệt quan tâm đến việc quy chuẩn hóa năng lực điều hành thông qua hệ thống chứng chỉ hành nghề giám đốc, coi đây là bước đi nền tảng để nâng cao chất lượng đội ngũ lãnh đạo doanh nghiệp.

Theo ông, chỉ khi mỗi người đứng đầu doanh nghiệp được trang bị đầy đủ tri thức và kỹ năng quản trị hiện đại, họ mới có thể kiểm soát rủi ro, dẫn dắt tổ chức phát triển bền vững và đứng vững trước những biến động phức tạp của môi trường địa chính trị toàn cầu.

“Năng lực quản trị phải được bảo chứng bằng đào tạo bài bản, giúp doanh nghiệp tránh được những sai lầm mang tính bản năng và đủ sức chống chọi trước các cú sốc từ bên ngoài,” ông Thuận một lần nữa nhấn mạnh.

Khi kinh tế tư nhân được khẳng định là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, Chủ tịch VACD kỳ vọng về một thế hệ doanh nhân đủ tâm và tầm để không chỉ làm chủ sân nhà mà còn vươn tầm thế giới, kiến tạo nên một xã hội phồn vinh, nơi sự thịnh vượng đi đôi với hạnh phúc của người dân.

Bài viết đăng trên Đặc san TheLEADER với chủ đề KIẾN TẠO PHỒN VINH

Để đặt mua Đặc san, xin liên hệ: Tạp chí điện tử Nhà quản trị - TheLEADER
- Tòa soạn thường trực: Tầng 2, tòa nhà số 5 ngõ 535 Kim Mã, phường Giảng Võ, Hà Nội.
Điện thoại: (024) 6687 6808 - Hotline: 08887 08817
- Văn phòng đại diện tại TP.HCM:
Địa chỉ: Lầu 2, tòa nhà VNO, số 29 Huỳnh Văn Bánh, phường Phú Nhuận, TP.HCM
Điện thoại: 08867 08817