Quản trị sức khỏe tinh thần người lao động

Áp lực bủa vây người lao động

Ở Hà Nội, làm việc cho một công ty nằm trong khu công nghiệp tại Hà Nam, chị N.T. Phương mất hàng tiếng đồng hồ mỗi ngày để di chuyển. Tan làm lúc 17 giờ, chị thường về đến nhà khi gần 19 giờ. Những hôm trời mưa, đường tắc, thời gian di chuyển kéo dài tới gần 20 giờ.

Nghỉ ngơi được một lát, tắm rửa rồi ăn vội bát cơm, chị lại mở máy tính, tiếp tục nhìn vào những bảng biểu còn dang dở. Ngày đã muộn, công việc vẫn còn nhiều, trong khi sáng hôm sau chị phải dậy từ hơn 5 giờ để chuẩn bị đi làm cho kịp xe công ty. Lịch trình ấy lặp lại đều đặn suốt sáu ngày mỗi tuần.

Đến Chủ nhật, khi cơ thể đã quen với nhịp thức dậy từ 5 giờ sáng, chị vẫn tỉnh giấc vào cùng một thời điểm. Thay vì cảm giác được nghỉ ngơi, trong đầu đã xuất áp lực quen thuộc: "ngày mai lại là thứ Hai"!

Trải nghiệm của chị Phương không phải trường hợp cá biệt. Trên 51% trong số 211 người tham gia khảo sát ngành truyền thông nội bộ ICC 2026 cho biết họ khó ngừng suy nghĩ về công việc sau giờ làm. 41,2% thường xuyên cảm thấy căng thẳng vì công việc, 85,3% ghi nhận trạng thái tinh thần đã ảnh hưởng đến công việc và 28,7% đang cân nhắc nghỉ việc hoặc tìm một công việc khác.

Có 62,8% người tham gia khảo sát xác định khối lượng và thời hạn công việc là nguồn gây áp lực. Thiếu nhân sự, thiếu nguồn lực, các cuộc họp và báo cáo chưa cần thiết, cách giao việc và quản lý chưa phù hợp cũng được nhắc tới như những yếu tố ảnh hưởng tới sức khỏe tinh thần.

PGS.TS Trương Quang Lâm, Giảng viên cao cấp của Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, áp lực công việc kéo dài, thay đổi liên tục, xung đột, thất bại, mất động lực, cảm giác thiếu công bằng hay không được ghi nhận đều có thể từng bước bào mòn một cá nhân.

Với người trưởng thành, sức ép còn đến từ việc cùng lúc phải duy trì nhiều vai trò: công việc phải ổn, gia đình phải ổn, các mối quan hệ cũng phải ổn trong khi thế giới xung quanh liên tục thay đổi.

Sự bào mòn sâu hơn khi thành tích được gắn với giá trị của bản thân. Theo ông Lâm, một vài thành công không thể định nghĩa toàn bộ một con người, cũng như một vài thất bại không thể định nghĩa toàn bộ cuộc đời. Điều đáng lo là sau những lần không đạt kỳ vọng, một người dần chuyển từ suy nghĩ “tôi thất bại trong việc này” sang “tôi là một người thất bại”.

Ông cho rằng, được là chính mình không đồng nghĩa với việc từ bỏ mục tiêu hay ngừng nỗ lực. Một người vẫn có thể đặt ra những tiêu chuẩn cao và cố gắng đạt tới chúng, đồng thời giữ được cảm nhận rằng giá trị của bản thân không phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả của một nhiệm vụ.

Trong môi trường doanh nghiệp, điều đó gắn với cách một người được giao việc, được ghi nhận, được trao quyền và được đối xử khi gặp khó khăn. Một mục tiêu được nâng lên trong khi nguồn lực thực hiện không thay đổi sẽ tạo thêm áp lực cho chính đội ngũ phải hoàn thành mục tiêu ấy.

Trong bối cảnh đó, nhóm nghiên cứu báo cáo ngành ICC 2026 đề xuất đưa sức khỏe tinh thần vào quản trị hiệu suất. Trước khi tăng KPI, tăng khối lượng công việc hoặc tái cấu trúc, doanh nghiệp cần xem xét đồng thời yêu cầu công việc tăng tới đâu, nguồn lực có được bổ sung tương ứng hay chưa và nhân viên có đủ quyền xác định thứ tự ưu tiên hay không.

Những quyết định tưởng như thuần túy về hiệu suất lại tác động trực tiếp tới trải nghiệm tinh thần của người lao động. Khi nhiều nhiệm vụ cùng được xác định là ưu tiên, áp lực lựa chọn sẽ chuyển xuống người thực hiện. Khi thời hạn rút ngắn mà nguồn lực giữ nguyên, thời gian nghỉ ngơi dễ trở thành phần thời gian được sử dụng để bù đắp cho công việc.

Hiệu suất cũng chịu ảnh hưởng từ trạng thái tinh thần. Khả năng tập trung, sáng tạo, chủ động và duy trì chất lượng công việc đều liên quan tới mức năng lượng mà một người còn lại trong ngày. Một người thường xuyên phải xử lý tình trạng quá tải khó duy trì cùng một mức độ tập trung trong thời gian dài.

Ông Lâm nhận định, những thay đổi kéo dài về cảm xúc, hành vi, ngôn ngữ, các mối quan hệ hay khả năng thích ứng có thể là tín hiệu cho thấy một người đang cần được hỗ trợ. Tuy nhiên, nhận diện không đồng nghĩa với chẩn đoán.

Theo ông Lâm, doanh nghiệp không phải phòng khám tâm lý và không nên kết luận về tình trạng tâm lý của một nhân viên chỉ từ những biểu hiện quan sát được. Phần việc phù hợp hơn là nhận ra những thay đổi đáng kể, kéo dài hoặc ảnh hưởng tới khả năng làm việc, lắng nghe người lao động và kết nối họ với nguồn lực phù hợp khi cần thiết.

VNG từng bắt đầu từ việc tạo ra không gian để nhân viên nhận diện cảm xúc của chính mình. Tháng 11/2024, công ty này khởi động chiến dịch Inner U với thông điệp Embrace the Inner U, hướng tới việc giúp nhân viên tìm lại sự cân bằng giữa công việc và đời sống cá nhân. Chiến dịch gồm chuỗi nội dung đa kênh về sức khỏe tinh thần và cách ứng xử với cảm xúc trong đời sống. VNG cho biết sức khỏe tinh thần có ý nghĩa đối với hiệu suất và sự gắn bó của nhân viên, đặc biệt trong ngành công nghệ với cường độ làm việc cao.

Việc đưa cảm xúc vào những cuộc trò chuyện trong doanh nghiệp tạo thêm một cách để nhân viên nói về trạng thái của mình. Nhờ đó, sức khỏe tinh thần dần được nhìn nhận như một phần của đời sống công việc thay vì một vấn đề mỗi người phải tự giải quyết sau cánh cửa văn phòng.

Hỗ trợ cải thiện sức khỏe tinh thần người lao động

Nhận diện mới là bước đầu. Khi một nhân viên thực sự gặp khó khăn, doanh nghiệp cần có những kênh hỗ trợ đủ tin cậy để họ biết mình có thể tìm tới đâu.

Từ đầu năm 2023, Keppel Việt Nam hợp tác với ICAS International triển khai chương trình Employee Assistance Programme, cung cấp hỗ trợ tư vấn cho nhân viên và người phụ thuộc. Chương trình bao gồm tư vấn về sức khỏe và tâm lý, hỗ trợ trước những vấn đề trong đời sống cùng các hoạt động nâng cao nhận thức về sức khỏe. Keppel cũng tổ chức những hội thảo về sức khỏe tinh thần, hoạt động thể chất và các chương trình chăm sóc sức khỏe cho nhân viên.

Người lao động đang chịu áp lực kéo dài cần một kênh đủ riêng tư để chia sẻ vấn đề và tiếp cận hỗ trợ phù hợp. Những chương trình như của Keppel kết nối người lao động với nguồn lực chuyên môn khi những khó khăn đã vượt quá phạm vi mà một người quản lý hay đồng nghiệp có thể hỗ trợ.

Trước câu hỏi "doanh nghiệp có thể làm gì", ông Lâm nhấn mạnh 5 vai trò mà doanh nghiệp có thể đảm nhận gồm: tạo môi trường, nhận diện, lắng nghe, hỗ trợ bước đầu và kết nối nguồn lực.

Một môi trường lành mạnh không phải môi trường không có người buồn, lo lắng hay căng thẳng. Những cảm xúc ấy vẫn xuất hiện trong đời sống công việc và đôi khi là phản ứng tự nhiên trước những thay đổi, thất bại hoặc áp lực. Điều doanh nghiệp cần quan tâm là liệu một người có được nhìn thấy khi họ bắt đầu gặp khó khăn, có người lắng nghe khi họ cần chia sẻ và có con đường để tiếp cận hỗ trợ phù hợp hay không.

Ông Lâm gọi khả năng phục hồi là năng lực thích ứng trước nghịch cảnh, mất mát, đe dọa và những căng thẳng đáng kể trong cuộc sống. Ông dùng hình ảnh một người lái xe dưới trời mưa để nói về sức bền tâm lý. Mưa vẫn là mưa, điều quan trọng là khả năng giữ cho chiếc xe đi đúng hướng trong điều kiện thời tiết ấy.

Với doanh nghiệp, xây dựng sức bền không bắt đầu từ yêu cầu nhân viên phải mạnh mẽ hơn. Điều quan trọng là cần tạo điều kiện để con người có thể thích ứng, phục hồi và tiếp tục phát triển.