Quốc hội thông qua dự án Vành đai 5 - Vùng Thủ đô hơn 288.000 tỷ đồng

Sáng 24/8, Quốc hội đã biểu quyết thông qua nghị quyết về chủ trương đầu tư dự án xây dựng đường Vành đai 5 – Vùng Thủ đô Hà Nội.

Kết quả biểu quyết cho thấy có 463 trong tổng số 470 đại biểu tham gia tán thành, tương đương 92,6% tổng số đại biểu Quốc hội.

Theo nghị quyết, đường Vành đai 5 – Vùng Thủ đô Hà Nội có chiều dài khoảng 349 km, đi qua Hà Nội, Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên và Phú Thọ.

Dự án được triển khai theo hình thức đầu tư công và chia thành nhiều dự án thành phần, với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 288.268 tỷ đồng. Nguồn lực thực hiện gồm ngân sách nhà nước trong các kỳ kế hoạch đầu tư công trung hạn và các nguồn vốn hợp pháp khác.

Trong giai đoạn 2026 – 2030, ngân sách trung ương dự kiến bố trí khoảng 61.394 tỷ đồng để đầu tư khoảng 116 km tuyến chính cao tốc thuộc địa phận Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng và Bắc Ninh.

Về tiến độ thực hiện, chuẩn bị đầu tư dự án từ năm 2026; thực hiện dự án từ năm 2027; phấn đấu hoàn thành toàn tuyến trước năm 2035. Trong đó, đối với các dự án thành phần sử dụng ngân sách trung ương được cân đối vốn giai đoạn 2026 - 2030 cơ bản hoàn thành năm 2030, đưa vào vận hành, khai thác năm 2031.

Đối với những đoạn sử dụng ngân sách địa phương, các tỉnh, thành phố có tuyến đường đi qua sẽ chủ động triển khai trên cơ sở khả năng cân đối nguồn lực.

Cho phép áp dụng nhiều cơ chế đặc thù

Để đẩy nhanh tiến độ, dự án được áp dụng một số cơ chế, chính sách đặc thù. Trong thời gian Quốc hội không họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội được ủy quyền xem xét, quyết định việc điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án. Trường hợp làm tăng phần vốn ngân sách trung ương, nội dung điều chỉnh vẫn phải được trình Quốc hội xem xét, quyết định.

Nếu tăng phần vốn ngân sách địa phương, địa phương liên quan có thẩm quyền xem xét và quyết định theo quy định.

Dự án không phải thực hiện thủ tục thẩm định, đánh giá nguồn vốn và khả năng cân đối vốn theo quy định của Luật Đầu tư công.

Nghị quyết cũng cho phép áp dụng hình thức chỉ định thầu đối với các gói thầu thuộc dự án. Việc chỉ định thầu vẫn phải tuân thủ trình tự, thủ tục của pháp luật về đấu thầu.

Trường hợp việc lập, thẩm định, phê duyệt Dự án có nội dung khác với quy hoạch có liên quan thì Dự án được phê duyệt mà không phải thực hiện thủ tục điều chỉnh quy hoạch. Sau khi Dự án được phê duyệt, các quy hoạch có liên quan phải được kịp thời rà soát, điều chỉnh, cập nhật và công bố.

Chính phủ được giao xem xét, quyết định chuyển đổi hình thức đầu tư đối với các dự án thành phần mà không phải thực hiện lại thủ tục quyết định chủ trương đầu tư. Việc chuyển đổi phải được tổng hợp, báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.

Một trong những điểm đáng chú ý của nghị quyết là cơ chế khai thác nguồn thu từ các khu đô thị và khu chức năng được hình thành xung quanh Vành đai 5.

Sau khi trừ chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và các khoản chi hợp pháp liên quan, một phần nguồn thu sẽ được giữ lại cho ngân sách địa phương; phần còn lại được nộp về ngân sách trung ương. Chính phủ sẽ quy định cụ thể tỷ lệ phân chia và phương thức thực hiện.

Đối với công tác giải phóng mặt bằng, UBND các tỉnh, thành phố có dự án đi qua được chủ động bố trí và xây dựng khu tái định cư dựa trên thiết kế sơ bộ trong báo cáo nghiên cứu tiền khả thi.

Các địa phương cũng được quyết định thu hồi đất, bồi thường và hỗ trợ tái định cư đối với khu vực sử dụng làm bãi đổ chất thải xây dựng; đồng thời chịu trách nhiệm quản lý các khu vực này theo quy định của pháp luật về đất đai và môi trường.

Dự án sẽ ưu tiên áp dụng công nghệ tiên tiến trong khảo sát, thiết kế và thi công, bảo đảm khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Khi đi vào vận hành, toàn tuyến sẽ áp dụng hệ thống thu phí điện tử không dừng.

Vành đai 5 không được xác định đơn thuần là một tuyến đường phục vụ giao thông quanh Hà Nội. Đây sẽ là trục kết nối liên vùng, liên kết Thủ đô với các trung tâm công nghiệp, logistics và đô thị lớn tại miền Bắc.

Tuyến đường đi qua hoặc kết nối trực tiếp với nhiều địa phương đang sở hữu các khu công nghiệp và đầu mối giao thông quan trọng như Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Phòng, Thái Nguyên và Phú Thọ.

Khi được hình thành đồng bộ, Vành đai 5 có thể giúp phân luồng phương tiện từ xa, giảm áp lực đối với mạng lưới giao thông nội đô Hà Nội, đồng thời rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa giữa các địa phương trong vùng.

Dự án cũng được kỳ vọng mở thêm không gian phát triển đô thị, công nghiệp và dịch vụ dọc tuyến, thay vì tiếp tục tập trung quá lớn vào khu vực trung tâm Hà Nội.

Theo Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, Chính phủ đã nghiên cứu tổng thể phương án đầu tư toàn tuyến và xác định Vành đai 5 là một công trình hạ tầng chiến lược, nhằm mở rộng không gian phát triển mới của Vùng Thủ đô.

Trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, Chính phủ đã cân nhắc nhiều phương án phân kỳ đầu tư phù hợp với khả năng cân đối vốn, đồng thời đề xuất Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư một lần đối với toàn tuyến để tạo cơ sở pháp lý cho Bộ Xây dựng và các địa phương triển khai thống nhất, đồng bộ, tránh tình trạng cắt khúc, chắp vá. Theo bộ trưởng, cách làm này vừa bảo đảm thận trọng, khả thi, vừa giữ được tầm nhìn dài hạn.