Quyết toán thuế thu nhập cá nhân: Những điểm cần lưu ý cho 2025 và thay đổi từ 2026

Tại tọa đàm về quyết toán thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2025 vừa diễn ra, đại diện Thuế TP.HCM cho biết, trong quá trình hỗ trợ, cơ quan thuế vẫn ghi nhận nhiều trường hợp kê khai sai do người nộp thuế chưa nắm rõ các quy định liên quan đến thu nhập từ tiền lương, tiền công.

Về nguyên tắc, quyết toán thuế thu nhập cá nhân (TNCN) là bước rà soát lại toàn bộ thu nhập chịu thuế trong năm, sau khi trừ các khoản giảm trừ và đối chiếu với số thuế đã tạm nộp. Tuy nhiên, thực tế cho thấy những sai sót phát sinh thường không đến từ việc tính toán, mà nằm ở việc hiểu chưa đầy đủ quy định.

Các vướng mắc vì vậy có xu hướng lặp lại qua nhiều kỳ quyết toán, tập trung ở những nội dung như xác định đúng thu nhập chịu thuế, tổng hợp thu nhập từ nhiều nguồn hay áp dụng các khoản giảm trừ kèm điều kiện đi kèm. Đây cũng là những khâu cần được rà soát kỹ nhất, bởi chỉ một chi tiết chưa chính xác cũng có thể dẫn đến chênh lệch nghĩa vụ thuế hoặc bỏ sót quyền lợi của người nộp thuế.

Vấn đề đầu tiên là thu nhập chịu thuế. Với cá nhân cư trú, thu nhập không chỉ dừng lại ở tiền lương, tiền công, mà còn bao gồm các khoản thưởng, phụ cấp, thù lao và cả những lợi ích bằng tiền hoặc không bằng tiền do doanh nghiệp chi trả. Những khoản như chi phí nhà ở, dịch vụ cá nhân hay các quyền lợi mang tính cá nhân hóa đều có thể được tính vào thu nhập chịu thuế nếu đáp ứng điều kiện. Việc bỏ sót những khoản này là nguyên nhân phổ biến khiến số liệu quyết toán bị sai lệch.

Một điểm dễ bị bỏ qua khác là việc tổng hợp thu nhập. Khi có thu nhập từ nhiều nơi, người nộp thuế cần cộng gộp toàn bộ các nguồn trong năm, không phân biệt đã khấu trừ tại nguồn hay chưa. Trong bối cảnh ngày càng nhiều người có thêm nguồn thu ngoài công việc chính, việc không tổng hợp đầy đủ rất dễ dẫn đến kê khai thiếu hoặc xác định sai nghĩa vụ thuế.

Bên cạnh đó, các khoản giảm trừ cũng cần được kiểm tra cẩn trọng. Ngoài giảm trừ gia cảnh, người nộp thuế còn được trừ các khoản bảo hiểm bắt buộc, đóng góp quỹ hưu trí tự nguyện hoặc các khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo, khuyến học nếu có đầy đủ chứng từ hợp pháp. Tuy nhiên, các khoản này chỉ được tính trong năm phát sinh và không được chuyển sang năm sau, nên nếu kê khai không đúng thời điểm, quyền lợi có thể bị bỏ sót.

Mức giảm trừ gia cảnh vẫn áp dụng theo quy định hiện hành, với 11 triệu đồng mỗi tháng cho bản thân và 4,4 triệu đồng cho mỗi người phụ thuộc. Tuy nhiên, việc được hưởng giảm trừ không chỉ phụ thuộc vào điều kiện thực tế, mà còn phụ thuộc vào việc đăng ký và hồ sơ chứng minh. Trong nhiều trường hợp, người nộp thuế hoàn toàn có thể bổ sung người phụ thuộc khi quyết toán, nhưng nếu không chuẩn bị đủ giấy tờ hoặc đăng ký không đúng thời điểm, khoản giảm trừ này có thể không được chấp nhận.

Ở phía doanh nghiệp, vai trò trong quyết toán thuế cũng không còn dừng ở việc chi trả thu nhập. Doanh nghiệp phải thực hiện đăng ký mã số thuế cho người lao động và người phụ thuộc, đồng thời quyết toán thay cho cá nhân khi có ủy quyền. Trong các trường hợp sáp nhập, chia tách hoặc điều chuyển nhân sự trong cùng hệ thống, đơn vị mới còn phải tổng hợp cả phần thu nhập do đơn vị cũ chi trả. Điều này đòi hỏi việc quản lý dữ liệu thu nhập phải xuyên suốt và chính xác.

Ngoài ra, thời hạn và nơi nộp hồ sơ cũng là những chi tiết dễ gây nhầm lẫn. Tùy từng trường hợp, cá nhân có thể phải nộp hồ sơ tại cơ quan thuế quản lý nơi có thu nhập lớn nhất hoặc nơi cư trú. Nếu xác định sai, hồ sơ có thể không được tiếp nhận hoặc phải điều chỉnh lại, kéo dài thời gian xử lý.

Trong khi việc quyết toán năm 2025 đang được hoàn tất, một giai đoạn chính sách mới cũng đang cận kề, khi Luật Thuế thu nhập cá nhân sửa đổi sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 và áp dụng cho kỳ tính thuế 2026. Điều này sẽ kéo theo những thay đổi đáng kể trong cách xác định và tính thuế trong thời gian tới.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc điều chỉnh biểu thuế lũy tiến, từ bảy bậc xuống còn năm bậc. Việc rút gọn này giúp cách tính trở nên đơn giản hơn, nhưng đồng thời cũng làm giãn khoảng cách giữa các bậc thu nhập.

Song song với đó, mức giảm trừ gia cảnh được điều chỉnh tăng lên 15,5 triệu đồng mỗi tháng đối với người nộp thuế và 6,2 triệu đồng đối với mỗi người phụ thuộc. Đây là thay đổi tích cực, góp phần giảm áp lực thuế, nhưng cũng đòi hỏi việc quản lý thông tin người phụ thuộc phải chặt chẽ hơn để đảm bảo được áp dụng đúng.

Bên cạnh việc điều chỉnh biểu thuế và mức giảm trừ gia cảnh, Luật mới cũng bổ sung thêm một số quy định liên quan đến thu nhập miễn thuế. Theo đó, phần thu nhập từ tiền lương làm việc ban đêm, làm thêm giờ hoặc tiền lương, tiền công trả cho những ngày không nghỉ phép theo quy định của pháp luật sẽ được miễn thuế. Quy định này góp phần phản ánh rõ hơn bản chất của các khoản thu nhập mang tính bù đắp cho điều kiện lao động, đồng thời giúp giảm bớt nghĩa vụ thuế đối với người lao động trong những trường hợp đặc thù.

Ngưỡng chịu thuế đối với một số khoản thu nhập không thường xuyên cũng được điều chỉnh. Theo đó, thu nhập từ thừa kế, quà tặng và bản quyền chỉ bắt đầu tính thuế đối với phần giá trị vượt trên 20 triệu đồng. Việc nâng ngưỡng này không chỉ giúp giảm áp lực thuế đối với các khoản thu nhập nhỏ, mà còn góp phần đơn giản hóa việc xác định nghĩa vụ thuế trong thực tế.

Luật mới cũng mở rộng phạm vi thu nhập chịu thuế, bổ sung các loại thu nhập mới như chuyển nhượng tên miền, biển số xe trúng đấu giá, vàng miếng hay tài sản số. Điều này phản ánh xu hướng quản lý thuế ngày càng theo sát sự vận động của nền kinh tế, nơi các hình thức tạo thu nhập ngày càng đa dạng.

Ở chiều ngược lại, một số khoản thu nhập được bổ sung vào diện miễn thuế, đặc biệt là các khoản liên quan đến khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo hoặc hoạt động đầu tư khởi nghiệp. Đồng thời, luật cũng cho phép giảm trừ thêm một số chi phí như y tế, giáo dục của người phụ thuộc, qua đó điều chỉnh chính sách theo hướng hỗ trợ nhiều hơn cho người nộp thuế.

Đáng chú ý, việc bỏ thuế khoán đối với cá nhân kinh doanh cũng phản ánh xu hướng chuyển sang cơ chế quản lý thuế minh bạch hơn và bám sát thực tế thu nhập.

Khi chính sách thuế bước sang một giai đoạn mới từ năm 2026, việc hiểu đúng và làm đúng ngay từ bây giờ sẽ không chỉ giúp tránh sai sót, mà còn tạo nền tảng để chủ động hơn trong việc quản lý thu nhập và nghĩa vụ tài chính trong những năm tiếp theo.