Rào cản bao bì sản phẩm vào EU và yêu cầu cấp thiết phát triển ngành tái chế

Quy định về Bao bì và bao bì thải bỏ (PPWR) của Liên minh châu Âu (EU) đặt một ngưỡng cửa kỹ thuật khắt khe, yêu cầu kể từ năm 2030 tỷ lệ nhựa tái chế trong bao bì đạt mức tối thiểu là 35% khi lưu hành tại EU.

Thời hạn này còn khoảng hơn 3 năm để các nhà sản xuất và xuất khẩu Việt Nam tìm giải pháp thích ứng. Tuy nhiên, với hiện trạng ngành tái chế như hiện nay, theo ông Hoàng Đức Vượng, Phó chủ tịch Hiệp hội Nhựa Việt Nam (VPA), cần có một chiến lược ứng phó cấp bách.

Áp lực mới

Nói về quy định PPWR, ông Vượng đánh giá, đây là thách thức lớn, tác động trực tiếp đến hàng hóa Việt Nam xuất khẩu sang châu Âu sử dụng bao bì nhựa. Nếu không có phương án thích hợp, hàng hóa xuất khẩu có thể bị ách tắc nghiêm trọng ngay từ đầu năm 2030.

Quy định này trở nên phức tạp hơn khi đặt ra các tiêu chuẩn về tính tương đương đối với chất thải được thu gom và công nghệ tái chế. Tức, hệ thống tái chế tại Việt Nam phải được chuẩn hóa theo các tiêu chí khắt khe của châu Âu.

Ông Vượng phân tích, việc tuân thủ phải được nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu chứng minh rõ ràng trong hồ sơ kỹ thuật, bao gồm cả các điều kiện về tính tương đương đối với chất thải được thu gom, vật liệu được tái chế và cơ sở hạ tầng tái chế.

Nói cách khác, không phải cứ tái chế là được mà hệ sinh thái của ngành tái chế cần phải chuẩn hóa hoàn toàn theo tiêu chí châu Âu. Trong khi đó, ngành tái chế tại Việt Nam, dù đạt được một số bước tiến đáng kể trong những năm qua nhưng vẫn còn tồn tại nhiều điểm yếu.

Đó là ngành công nghiệp tái chế vẫn phụ thuộc nhiều vào khu vực phi chính thức, bao gồm người thu gom phế liệu và các làng nghề tái chế. Trong khi, khu vực này chưa thực sự nhận được sự quan tâm đúng mức.

Ngoài ra, khâu thiết kế sản phẩm cũng chưa được tính đến việc tạo thuận tiện cho tái chế. Cộng với việc chính sách phân loại rác thải tại nguồn chưa được thực hiện hiệu quả, dẫn đến các nhà tái chế đạt chuẩn rất khó đảm bảo nguồn cung phế liệu đầu vào.

Củng cố nội lực cho ngành tái chế

Để giải quyết bài toán khó này, theo ông Vượng, bước tiên quyết là phải tạo ra một tín hiệu thị trường đủ mạnh để thúc đẩy các dòng vốn đầu tư cho ngành công nghiệp tái chế.

Cụ thể, Nhà nước cần quy định hàm lượng vật liệu tái chế trong bao bì ở mức đủ lớn và tăng tỷ lệ thu gom tái chế bắt buộc đối với bao bì nhựa. Việc áp đặt các quy định này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra cầu lớn cho nhựa tái chế, từ đó kích thích các doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào công nghệ hiện đại.

Khi thị trường nội địa có sự chuyển dịch tương đồng với xu hướng thế giới, các doanh nghiệp sẽ có sự chuẩn bị tốt hơn về mặt hạ tầng và kỹ thuật trước khi đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế.

Một mắt xích then chốt khác trong chuỗi giá trị tuần hoàn là lực lượng cá nhân thu gom và phân loại phế liệu, những người đang trực tiếp cung cấp nguyên liệu cho ngành tái chế. Phó chủ tịch VPA kiến nghị cần thực hiện chính sách miễn thuế cho các cá nhân thu gom, phân loại phế liệu nhằm mục đích thúc đẩy đầu tư vào khâu thượng nguồn này.

Giải pháp này không chỉ giúp cải thiện đời sống cho người lao động tự do mà quan trọng hơn là giúp doanh nghiệp dễ dàng chứng minh nguồn gốc nguyên liệu theo yêu cầu khắt khe của EU.

Khi các cá nhân thu gom được đưa vào hệ thống quản lý và hỗ trợ, tính minh bạch của chuỗi cung ứng sẽ được nâng cao, tạo tiền đề để xây dựng hồ sơ kỹ thuật đáp ứng các điều kiện về tính tương đương mà PPWR đặt ra.

Bên cạnh các cơ chế về thuế, đại diện ngành nhựa cũng đề xuất xây dựng quỹ đầu tư phát triển công nghiệp tái chế Việt Nam, đóng vai trò là đòn bẩy tài chính để giúp các doanh nghiệp mở rộng khả năng tiếp cận vốn ưu đãi và chuyển giao công nghệ tiên tiến cho các dự án thu gom, tái chế quy mô lớn.

"Điều này phù hợp với Kết luận số 75-KL/TW yêu cầu đầu tư đồng bộ hạ tầng thu gom, tái chế và chuỗi vật liệu tuần hoàn, nhất là chất thải nhựa, bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho sự nghiệp bảo vệ môi trường", ông Vượng nhấn mạnh.

Việc hiện thực hóa các giải pháp tài chính này sẽ giúp ngành công nghiệp tái chế Việt Nam thoát khỏi tình trạng manh mún, nhỏ lẻ để vươn lên đạt chuẩn quốc tế.

Ông Vượng cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bố trí nguồn lực ngân sách cho bảo vệ môi trường theo đúng chủ trương của Đảng. Theo Kết luận 75-KL/TW, Nhà nước cần bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho sự nghiệp bảo vệ môi trường.

Đây chính là nguồn lực then chốt để thực hiện các giải pháp ứng phó, qua đó giúp hàng Việt Nam không chỉ đạt được tiêu chuẩn kỹ thuật thị trường EU mà còn nâng cao tính bền vững, mở ra nhiều cơ hội thị trường hơn nữa.