Sân bay Gia Bình: Áp lực tiến độ và bài toán điều hành

Chỉ trong vài tháng kể từ khi chủ trương đầu tư được thông qua, dự án sân bay Gia Bình cùng tuyến đường kết nối sân bay với Thủ đô Hà Nội, được xác định là hạ tầng trọng điểm quốc gia, được đặt trong yêu cầu khắt khe về tiến độ, tổ chức thực hiện và phối hợp liên ngành.

Ngày 7/3 vừa qua, Thủ tướng yêu cầu các cơ quan liên quan triển khai dự án với tinh thần khẩn trương, chủ động, không để chậm trễ trong bất kỳ khâu nào. Theo kết luận của Thủ tướng, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình là dự án quan trọng quốc gia, ngoài chức năng của một sân bay quốc tế còn phải bảo đảm các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội, an ninh, quốc phòng, đồng thời mở ra không gian phát triển mới cho khu vực phía Bắc.

Theo định hướng của Chính phủ, Gia Bình được quy hoạch là sân bay thông minh, hiện đại, gắn với phát triển khu kinh tế hàng không và khu thương mại tự do thế hệ mới. Dự án không được triển khai đơn lẻ mà phải đặt trong tổng thể hạ tầng kết nối, đặc biệt là trục giao thông nối sân bay với Hà Nội, nhằm bảo đảm khai thác hiệu quả ngay khi đưa vào vận hành.

Báo cáo của UBND tỉnh Bắc Ninh cho thấy, dự án có tổng diện tích khoảng 1.960ha, ảnh hưởng tới khoảng 13.000 hộ dân tại 40 thôn. Trong số này, gần 6.000 hộ phải di dời chỗ ở. Cùng với đó, hàng trăm công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và công trình công cộng phải được di dời, hoàn trả hoặc xây dựng mới để phục vụ triển khai dự án.

Quy mô giải phóng mặt bằng rất lớn, trong khi yêu cầu tiến độ lại gấp rút, khiến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được tỉnh Bắc Ninh xác định là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt. Ban Chỉ đạo triển khai dự án được kiện toàn, các cuộc giao ban định kỳ hằng tuần được tổ chức để rà soát tiến độ và tháo gỡ vướng mắc.

Gần 1.000 cán bộ, công chức, viên chức được huy động tham gia các khâu kiểm kê, lập phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư và tuyên truyền, vận động người dân. Một trung tâm ứng trực giải phóng mặt bằng cũng được lập ngay tại khu vực trọng điểm nhằm xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh.

Song song với dự án sân bay, Bắc Ninh triển khai các khu tái định cư phục vụ di dời dân cư, với tổng diện tích khoảng 470ha và tổng mức đầu tư dự kiến hơn 11.300 tỷ đồng. Đến đầu năm 2026, địa phương đã kiểm đếm, chi trả bồi thường cho hàng nghìn hộ dân, đồng thời triển khai thi công hạ tầng các khu tái định cư theo kế hoạch.

Cảng hàng không quốc tế Gia Bình có tổng mức đầu tư dự kiến hơn 196.000 tỷ đồng, được phân kỳ đầu tư theo các giai đoạn. Theo thiết kế, sân bay đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế hiện đại, phục vụ đồng thời nhu cầu vận chuyển hành khách và hàng hóa, đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới logistics khu vực phía Bắc.

Đối với tuyến đường kết nối sân bay Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, đoạn qua địa bàn Bắc Ninh có chiều dài khoảng 27,7km, mặt cắt ngang 120m. Tuyến đường này cần thu hồi khoảng 650ha đất, ảnh hưởng tới khoảng 5.000 hộ dân.

Theo kế hoạch, giải phóng mặt bằng tuyến đường phải hoàn thành trước ngày 30/6/2026 để bảo đảm tiến độ chung của toàn bộ hệ thống hạ tầng liên quan đến sân bay Gia Bình.

Chiến lược hạ tầng quốc gia và năng lực điều hành

Trong chiến lược phát triển hạ tầng quốc gia, Gia Bình được xem là một mắt xích mới bên cạnh các sân bay trọng điểm như Nội Bài và Long Thành. Nếu Nội Bài hiện là cửa ngõ quốc tế chính của miền Bắc, còn Long Thành được kỳ vọng trở thành trung tâm hàng không của cả nước, Gia Bình mang một vai trò khác biệt, mở rộng không gian phát triển vùng Thủ đô, đồng thời kết nối trực tiếp với cực tăng trưởng ven biển phía Bắc.

So với Nội Bài, quy mô giải phóng mặt bằng của Gia Bình lớn hơn nhiều, với hơn 13.000 hộ dân bị ảnh hưởng. Trong khi Long Thành được quy hoạch gắn với vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, Gia Bình lại được định vị như hạt nhân của một khu kinh tế hàng không và khu thương mại tự do thế hệ mới, tạo ra hành lang logistics nối thẳng từ sân bay tới cảng biển Hải Phòng và Quảng Ninh.

Điểm khác biệt quan trọng là tiến độ. Long Thành có thời gian chuẩn bị kéo dài hàng thập kỷ, còn Gia Bình chỉ có khoảng một năm từ khi Quốc hội thông qua chủ trương đến khi triển khai thực địa. Áp lực này vô hình trung biến Gia Bình thành phép thử về năng lực điều hành, khả năng phối hợp liên ngành và sự linh hoạt trong tháo gỡ thể chế.

Để bảo đảm hoàn thành đồng bộ Cảng hàng không quốc tế Gia Bình và tuyến đường kết nối với Thủ đô, Thủ tướng giao Bộ Công an chủ trì, phối hợp với UBND tỉnh Bắc Ninh và các bộ, ngành liên quan xây dựng báo cáo, đề xuất phương án triển khai.

Trong đó, các cơ quan được yêu cầu rà soát việc áp dụng các cơ chế, chính sách theo các nghị quyết của Quốc hội và Chính phủ, đồng thời xem xét khả năng mở rộng phạm vi áp dụng hoặc đề xuất cơ chế đặc thù khi cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu tiến độ.

Chính phủ cũng yêu cầu các địa phương trong vùng Thủ đô và đồng bằng sông Hồng rà soát tiến độ các công trình kết nối với sân bay Gia Bình, bao gồm đường bộ, đường sắt và cảng biển, xây dựng kế hoạch triển khai bảo đảm khai thác đồng bộ khi sân bay đi vào hoạt động.

Song song, Bộ Công an được giao nghiên cứu, đề xuất phương án đầu tư tuyến đường bộ cao tốc kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Hải Phòng nhằm tăng cường liên kết vùng và hỗ trợ hoạt động logistics.

Trong quá trình triển khai, tỉnh Bắc Ninh cũng chỉ ra một số khó khăn liên quan đến khối lượng công việc rất lớn, yêu cầu tiến độ gấp, việc di dời cộng đồng dân cư và công trình tôn giáo quy mô lớn, cũng như áp lực bố trí chỗ ở tạm cư cho một bộ phận người dân trong thời gian ngắn.

Trước thực tế này, Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phối hợp chặt chẽ, kịp thời tháo gỡ vướng mắc, bảo đảm an ninh, trật tự và quyền lợi hợp pháp của người dân trong vùng dự án.

Việc Phó thủ tướng Trần Hồng Hà chỉ đạo Bộ Xây dựng khẩn trương hoàn thiện nghị quyết triển khai Nghị quyết 256/2025/QH15 cho thấy dự án đang được đặt trong khuôn khổ điều hành tập trung, thống nhất. Cùng với sự tham gia vào cuộc mạnh mẽ của Bộ Công an, tiến độ triển khai Cảng hàng không quốc tế Gia Bình và tuyến kết nối với Thủ đô được yêu cầu bám sát các mốc thời gian đã đề ra.

Nếu hoàn thành đúng tiến độ, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình và tuyến kết nối với Thủ đô hứa hẹn trở thành mô hình tham chiếu cho các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia trong giai đoạn Việt Nam theo đuổi mục tiêu tăng trưởng cao và phát triển bền vững. Gia Bình không chỉ là một sân bay mới, mà còn là biểu tượng cho tư duy phát triển tích hợp hạ tầng – đô thị – logistics – kinh tế vùng.

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh hội nhập quốc tế, việc có thêm một sân bay hiện đại gắn với khu kinh tế hàng không và khu thương mại tự do thế hệ mới sẽ tạo ra động lực mới cho cực tăng trưởng phía Bắc.

Đây cũng là bước đi quan trọng để khẳng định năng lực triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn, đồng thời mở ra cơ hội tái cấu trúc không gian phát triển vùng Thủ đô và khu vực đồng bằng sông Hồng.