SSI: Động lực thúc đẩy lợi nhuận doanh nghiệp dần chững lại

Nửa đầu năm 2026 đang mang tới một bức tranh sáng trên báo cáo tài chính của các doanh nghiệp niêm yết.

Theo số liệu từ công ty chứng khoán SSI, doanh thu trên ba sàn tăng 37,6% so với cùng kỳ trong khi lợi nhuận sau thuế thuộc cổ đông công ty mẹ tăng 47,7%. Riêng trên HoSE, lợi nhuận tăng 45,8%, tiếp nối mức tăng 49,8% trong quý I.

Những con số này cho thấy đà phục hồi lợi nhuận đang lan rộng hơn so với một năm trước. Phần lớn các nhóm ngành ghi nhận tăng trưởng hai chữ số, trong đó ngân hàng và bất động sản tiếp tục là hai động lực lớn nhất.

Tuy nhiên, phía sau tốc độ tăng mạnh của nửa đầu năm, giới đầu tư đang cân nhắc liệu động lực này có thể duy trì khi nền kinh tế bước sang nửa cuối năm và những tác động của mặt bằng lãi suất cao bắt đầu phản ánh rõ hơn.

Đà tăng lợi nhuận đã lan rộng

Điểm đáng chú ý trong mùa công bố kết quả quý II là độ rộng của đà phục hồi. Trên HoSE, lợi nhuận sau thuế thuộc cổ đông công ty mẹ tăng 45,8% so với cùng kỳ. Nếu loại nhóm Vingroup, mức tăng vẫn đạt 27,9%. Lũy kế sáu tháng, lợi nhuận tăng tới gần 30%.

Những ngành đã tích cực từ quý I tiếp tục duy trì động lực trong quý II, bao gồm bán lẻ, tiện ích, dầu khí, vật liệu xây dựng và phân bón. Một số nhóm còn vượt kỳ vọng của SSI , đặc biệt là ngân hàng, dầu khí, bán lẻ và bất động sản.

Tăng trưởng vì thế xuất hiện ở nhiều mắt xích của nền kinh tế, từ sản xuất, hàng hóa đến dịch vụ và tài chính. Dù vậy, ngân hàng và bất động sản vẫn đóng vai trò lớn nhất.

Lợi nhuận ngân hàng trên HoSE quý II tăng 24,6% trong khi bất động sản tăng 232%. Hai nhóm đóng góp tổng cộng 70% vào mức tăng lợi nhuận của quý.

Dù mức tăng của bất động sản đặc biệt lớn nhưng SSI cho rằng hiệu ứng tài sản có thể suy yếu khi thị trường tiếp tục chững lại. Vì vậy, mức tăng cao trong quý II chưa thể xem là cơ sở để kỳ vọng tốc độ tương tự sẽ kéo dài.

Với ngân hàng, áp lực lại đến từ chi phí vốn. Tăng trưởng tín dụng nhanh hơn tiền gửi khiến áp lực huy động tiếp tục hiện hữu. Lãi suất liên ngân hàng kỳ hạn một tháng quanh 7% trong khi tỷ lệ cho vay trên huy động toàn hệ thống ở mức 102,4%.

Chất lượng tài sản cũng xuất hiện những tín hiệu cần theo dõi. Nợ xấu tăng từ 1,88% lên 1,97%, nợ nhóm 2 từ 1,30% lên 1,45%, còn tỷ lệ bao phủ nợ xấu giảm từ 86% xuống 82,9%.

Mặt khác, NIM đã phục hồi lên 3,22% nhưng SSI lưu ý mức phục hồi này chưa chắc bền vững khi chi phí vốn vẫn là biến số đáng chú ý.

Như vậy, ngay trong hai nhóm đóng góp lớn nhất cho tăng trưởng quý II, điều kiện để duy trì tốc độ tăng trưởng cũng đã khác nhau. Bất động sản phụ thuộc vào diễn biến thị trường tài sản còn ngân hàng phải cân đối giữa tăng trưởng tín dụng và chi phí vốn.

Những độ trễ bắt đầu xuất hiện

Sự thận trọng của SSI không đồng nghĩa nền kinh tế đang mất động lực. Dữ liệu tháng 7 vẫn cho thấy sản xuất tăng mạnh.

Sản xuất công nghiệp tăng 14,5% so với cùng kỳ, đưa mức tăng bảy tháng lên 11,4%, cao nhất trong ít nhất tám năm. Chế biến chế tạo tăng 15% trong khi vốn FDI thực hiện đạt mức cao nhất trong năm năm. SSI vì vậy vẫn dự báo GDP năm 2026 có thể tăng mạnh 8,5 - 9%.

Tuy nhiên, giữa tăng trưởng kinh tế và lợi nhuận doanh nghiệp luôn tồn tại độ trễ, nhất là khi điều kiện tài chính thay đổi. Tác động của mặt bằng lãi suất cao hơn có thể phản ánh rõ hơn trong nửa cuối năm khi chi phí vốn tăng dần và bắt đầu ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh.

Ngân hàng là ví dụ rõ ràng nhất cho đánh giá này. Tín dụng tăng tạo thêm dư địa cho thu nhập nhưng huy động chưa tăng tương ứng. Khi chi phí vốn còn cao, khả năng mở rộng lợi nhuận sẽ phụ thuộc vào việc ngân hàng có thể duy trì biên lợi nhuận đến đâu.

Ở bất động sản, mức tăng lợi nhuận quý II rất cao đã đóng góp đáng kể vào tăng trưởng chung nhưng thị trường tài sản chững lại khiến SSI dự báo hiệu ứng tài sản có thể suy yếu trong nửa cuối năm. Khoảng cách giữa một quý tăng trưởng đột biến và khả năng duy trì tốc độ đó trong cả năm vì thế vẫn còn khá lớn.

Sức mua trong nước cũng là một biến số đáng chú ý. Trong bảy tháng, doanh thu bán lẻ sau khi loại trừ yếu tố giá tăng khoảng 7,5%, gần tương đương mức 7,4% của cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, sản xuất công nghiệp tăng tốc còn tiêu dùng chưa cho thấy sự cải thiện tương ứng.

Cấu trúc tăng trưởng vì vậy đang phân hóa. Các doanh nghiệp gắn với sản xuất công nghiệp, đầu tư, xuất khẩu hoặc hưởng lợi từ chu kỳ hàng hóa có cơ sở duy trì kết quả tích cực. Ngược lại, những doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào sức mua nội địa sẽ cần thêm động lực để tăng tốc.

SSI cũng cho rằng lợi nhuận nửa cuối năm có thể kém bứt phá hơn nửa đầu năm khi áp lực lãi suất chưa giảm đáng kể.

Điểm đáng chú ý là nền kinh tế vẫn tăng trưởng mạnh nhưng khả năng chuyển tăng trưởng kinh tế thành tăng trưởng lợi nhuận đang phân hóa rõ hơn giữa các ngành.

Nửa cuối năm sẽ kiểm chứng độ bền

Nếu nửa đầu năm là câu chuyện về tốc độ thì nửa cuối năm nhiều khả năng sẽ là câu chuyện về độ bền tăng trưởng.

Tăng trưởng lợi nhuận 47,7% trên ba sàn và 45,8% trên HoSE trong quý II đã tạo ra một nền lợi nhuận cao hơn cho những quý tiếp theo. Để giữ tốc độ tương tự, doanh nghiệp sẽ cần thêm nhiều động lực.

Trong khi đó, các lực đẩy hiện tại không hoàn toàn đồng nhất. Sản xuất công nghiệp và FDI vẫn tích cực. Đầu tư công được kỳ vọng tiếp tục hỗ trợ. Tuy nhiên, lãi suất vẫn chịu sức ép, bất động sản còn chững lại và sức mua trong nước chưa tăng tốc tương ứng.

Với ngân hàng, câu hỏi là liệu thu nhập từ tăng trưởng tín dụng có đủ bù đắp chi phí vốn và rủi ro tài sản. Với bất động sản, vấn đề nằm ở khả năng duy trì kết quả trong một thị trường còn chững.

Với bán lẻ, mức tăng lợi nhuận cần được đặt cạnh sức mua nội địa chưa cải thiện đáng kể. Trong khi đó, các ngành hưởng lợi từ sản xuất, đầu tư và mở rộng năng lực vẫn có thể tiếp tục nhận hỗ trợ từ nền kinh tế thực.

Sau một nửa năm tăng trưởng mạnh, bài toán vì thế đang chuyển từ “lợi nhuận có tăng hay không” sang “động lực tăng trưởng còn đủ mạnh hay không”.

SSI không cho rằng nền kinh tế bước vào nửa cuối năm với một cú đảo chiều. GDP vẫn được dự báo tăng 8,5% đến 9% và các chỉ báo sản xuất tiếp tục tích cực. Điều cần theo dõi là tốc độ tăng lợi nhuận có thể chậm lại khi tác động trễ của lãi suất cao hơn xuất hiện trong khi bất động sản chưa thực sự lấy lại đà.