SSI: Việt Nam đang tự tạo ra con sóng của riêng mình

Những tháng đầu năm 2026 chứng kiến không ít tín hiệu khiến nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán trở nên thận trọng.

Cán cân thương mại chuyển từ thặng dư sang nhập siêu. Lãi suất vẫn duy trì ở mặt bằng cao. Thanh khoản hệ thống ngân hàng chưa thực sự dồi dào, trong khi sức mua của người dân phục hồi chậm hơn kỳ vọng.

Nhìn từ các chỉ báo ngắn hạn này, nhiều người hoài liệu đà tăng trưởng của nền kinh tế có đang chững lại sau giai đoạn phục hồi mạnh mẽ năm 2024-2025.

Nhìn nhận về vấn đề này, Công ty Chứng khoán SSI cho rằng điều nền kinh tế đang trải qua không phải là sự suy giảm tăng trưởng mà là quá trình "xoay trục" sang một mô hình tăng trưởng mới.

Thay vì dựa vào xuất khẩu, tiêu dùng hay một chu kỳ toàn cầu thuận lợi, tăng trưởng ngày càng được dẫn dắt bởi đầu tư trong nước, phát triển cơ sở hạ tầng, cải cách thể chế và phát triển chiều sâu thị trường vốn.

Xoay trục động lực tăng trưởng

Một trong những diễn biến gây chú ý nhất của kinh tế Việt Nam trong nửa đầu năm là sự thay đổi mạnh của cán cân thương mại.

Sau nhiều năm liên tục duy trì thặng dư, Việt Nam ghi nhận mức nhập siêu 13,8 tỷ USD trong 5 tháng đầu năm. Trong bối cảnh nền kinh tế có độ mở lớn, đây thường được xem là tín hiệu cảnh báo đối với tăng trưởng và ổn định vĩ mô.

Nhưng lần này, cấu trúc nhập khẩu lại kể một câu chuyện khác. Phần lớn mức tăng đến từ máy móc, thiết bị, linh kiện điện tử và các đầu vào phục vụ sản xuất. Đồng thời, vốn FDI giải ngân tiếp tục duy trì ở mức cao, tập trung chủ yếu vào lĩnh vực chế biến, chế tạo. Hàng loạt dự án mở rộng sản xuất của các tập đoàn quốc tế tiếp tục được triển khai.

Do đó, việc nhập siêu tăng nhanh nên được nhìn nhận không phải như một dấu hiệu của sự suy yếu, mà nhiều hơn như "dấu chân nhập khẩu" của một quốc gia đang mở rộng năng lực sản xuất.

Thâm hụt thương mại là đặc điểm của mô hình tăng trưởng này, không hẳn là một vấn đề. Dữ liệu xuất khẩu quý III sẽ là phép thử để xác định liệu nó phản ánh việc đẩy mạnh nhập khẩu để sản xuất xuất khẩu và đầu tư mở rộng năng lực sản xuất,và/hoặc sự đẩy nhanh nhập khẩu trước nguy cơ hành động thương mại tiềm tàng từ Hoa Kỳ.

Nếu nhìn lại giai đoạn tăng trưởng trước đây, xuất khẩu và tiêu dùng thường là hai động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.

Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định, nhu cầu bên ngoài không còn tăng trưởng mạnh như trước, Việt Nam đang dần chuyển trọng tâm sang việc mở rộng năng lực sản xuất và nâng cao khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế.

Điều này thể hiện rõ qua sự gia tăng của dòng vốn FDI. Vốn FDI giải ngân trong 5 tháng đầu năm nay đạt 9,75 tỷ USD, tăng 9,6% so với cùng kỳ năm ngoái, mức cao nhất trong 5 tháng đầu năm trong vòng 5 năm, với 82,7% hướng vào lĩnh vực chế biến – chế tạo. Các dự án mở rộng quy mô lớn từ Samsung, SK và BYD tiếp tục củng cố vị thế của Việt Nam như một trung tâm sản xuất khu vực.

Đồng thời, hàng loạt dự án hạ tầng đang được thúc đẩy. Từ cao tốc, cảng biển, sân bay cho tới năng lượng và logistics, các dự án đầu tư ngày càng đóng vai trò lớn hơn trong việc tạo ra tăng trưởng.

Nhóm phân tích đánh giá diễn biến quan trọng nhất của chu kỳ hiện tại không phải là cầu suy yếu mà là sự xoay trục sang mô hình tăng trưởng dẫn dắt bởi đầu tư trong nước, trong đó tích lũy tài sản ngày càng thay thế tiêu dùng và xuất khẩu ròng để trở thành động lực chính.

Đó cũng là lý do nhóm phân tích vẫn duy trì quan điểm tích cực đối với triển vọng kinh tế Việt Nam trong nửa cuối năm, với kỳ vọng tăng trưởng được hỗ trợ bởi giải ngân đầu tư công và dòng vốn FDI tiếp tục tăng tốc.

Nếu đầu tư công và FDI là phần dễ nhìn thấy của bức tranh tăng trưởng mới, thì cải cách thể chế mới là lớp nền quan trọng hơn.

Như thị trường tài chính, câu chuyện nâng hạng thị trường của Việt Nam đang vượt ra ngoài trọng tâm truyền thống về các quyết định phân loại của FTSE hay MSCI.

Diễn biến quan trọng hơn là Chính phủ đang ngày càng chú trọng làm cho Việt Nam thực sự có thể đầu tư, thông qua việc nâng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free float), thoái vốn doanh nghiệp nhà nước, phát triển chiều sâu thị trường vốn, cải thiện hạ tầng thanh toán bù trừ, nâng cao chất lượng quản trị, tăng cường bảo vệ nhà đầu tư và mở rộng nguồn cung tài sản có thể đầu tư.

Theo nghĩa này, nâng hạng thị trường không chỉ là câu chuyện đạt được một “danh hiệu”. Điều quan trọng hơn là quá trình xây dựng những nền tảng và điều kiện cần thiết để Việt Nam thực sự trở thành một thị trường mà các nhà đầu tư toàn cầu có thể giải ngân vốn vào với sự tin tưởng.

Ở góc độ rộng hơn, logic tương tự cũng đang xuất hiện trong nhiều lĩnh vực khác của nền kinh tế.

Đầu tư công, thu hút FDI, nới lỏng điều kiện kinh doanh và cải cách pháp lý ngày càng hướng đến cùng một mục tiêu: giảm chi phí kinh doanh và nâng cao khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế.

Nói cách khác, trọng tâm đang dần dịch chuyển từ quản lý cầu ngắn hạn sang mở rộng năng lực sản xuất dài hạn.

Bên dưới những nhiễu động chu kỳ, nền tảng vĩ mô đang được cải thiện. Hạ tầng đang trở nên khả thi hơn về mặt tài chính, thị trường vốn dễ tiếp cận với dòng tiền đầu tư, chính sách nhà ở ngày càng định hướng theo nhu cầu thật, và nền kinh tế ngày càng chú trọng vào thực thi.

Một chu kỳ tăng trưởng khác đang hình thành

Theo SSI, câu chuyện sâu xa hơn của năm 2026 là Việt Nam đang ngày càng tập trung vào việc xây dựng động lực tăng trưởng nội tại.

Việt Nam không còn chờ đợi các cơ hội đến từ bên ngoài mà đang ngày càng tự tạo ra con sóng của riêng mình, thông qua đầu tư cơ sở hạ tầng, cải cách thể chế, phát triển thị trường vốn và các cải cách giúp cả nền kinh tế lẫn thị trường trở nên có thể đầu tư được. Việc nâng hạng có thể sẽ theo sau, nhưng chúng đang ngày càng trở thành hệ quả hơn là chất xúc tác.

Công ty này dự báo dự báo tăng trưởng GDP thực quý II/2026 ở mức 8,2–8,5% so với cùng kỳ năm trước, với khả năng vượt kỳ vọng tiến tới 9% nếu dữ liệu tháng 6 mạnh hơn, tăng tốc từ mức 7,83% của quý I khi tăng trưởng xoay trục dứt khoát hơn về chân kiềng đầu tư.

Bước nhảy này được dẫn dắt bởi chu kỳ FDI giải ngân đang diễn ra và kế hoạch chi đầu tư công dồn về cuối năm đang dần phát huy tác dụng vào nửa cuối năm.

Trên thị trường chứng khoán, về cuối năm 2026, SSI Research duy trì kịch bản cơ sở đối với VN-Index ở mức 1.920 điểm và kịch bản tích cực ở mức 2.120 điểm. Theo công ty này, thị trường có thể tiếp tục dao động trong biên độ hẹp trong ngắn hạn do mặt bằng lãi suất duy trì ở mức cao, thanh khoản hệ thống chưa thực sự dồi dào và áp lực bán ròng từ khối ngoại vẫn hiện hữu.

Tuy nhiên, tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp được dự báo ở mức trên 20% tiếp tục là yếu tố nâng đỡ quan trọng đối với định giá thị trường.

Trong bối cảnh động lực tăng trưởng của nền kinh tế đang dịch chuyển sang đầu tư và mở rộng năng lực sản xuất, SSI đánh giá cao nhóm hạ tầng, xây dựng và vật liệu xây dựng là những ngành hưởng lợi rõ nét nhất từ làn sóng giải ngân đầu tư công dự kiến tăng tốc trong nửa cuối năm.

Trong môi trường lãi suất cao, nên ưu tiên các doanh nghiệp đầu ngành có sức mạnh định giá và bảng cân đối kế toán vững mạnh, duy trì sự chọn lọc trong ngành ngân hàng với ưu tiên các ngân hàng nhà nước có chất lượng tài sản vượt trội, và nhận thấy sức hấp dẫn phòng thủ ở các doanh nghiệp dồi dào tiền mặt thuộc các ngành cao su, dầu khí và phân bón.

Lộ trình IPO ngày càng mở rộng và sức bền của ngành công nghệ thông tin mang lại thêm các kênh để luân chuyển danh mục sang các cơ hội tăng trưởng mới.