Tác động của 3 luật thuế mới: Gỡ nút thắt VAT và phân tầng quản lý

Văn phòng Chủ tịch nước vừa công bố Lệnh của Chủ tịch nước đối với 12 luật được Quốc hội Việt Nam khóa XV thông qua, trong đó có ba luật quan trọng về thuế có hiệu lực trong năm 2026.

Luật Thuế thu nhập cá nhân: Mở rộng diện chịu thuế, tăng mạnh ưu đãi có điều kiện

Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) gồm 4 chương, 29 điều, có hiệu lực từ 1/7/2026; riêng thu nhập từ tiền lương, tiền công và kinh doanh của cá nhân cư trú áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026.

Điểm đáng chú ý nhất là mở rộng nhóm thu nhập chịu thuế, bao gồm: chuyển nhượng tên miền quốc gia “.vn”; tín chỉ carbon; kết quả giảm phát thải khí nhà kính; vàng miếng; biển số xe trúng đấu giá; tài sản số… Đây là bước đi rõ ràng nhằm bịt khoảng trống thuế trong nền kinh tế số và tài sản mới.

Ở chiều ngược lại, luật mở rộng đáng kể các khoản miễn thuế có mục tiêu, đặc biệt với khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo. Thu nhập từ tiền lương khi thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ được miễn thuế; nhân lực công nghệ số chất lượng cao, nhân lực công nghệ cao trong R&D hoặc công nghệ chiến lược được miễn thuế TNCN trong 5 năm. Ngoài ra, toàn bộ tiền lương làm đêm, làm thêm giờ, tiền lương cho ngày chưa nghỉ phép cũng được miễn thuế.

Hộ, cá nhân kinh doanh: Phân tầng rõ, thuế suất tăng dần theo quy mô

Luật điều chỉnh mạnh chính sách với hộ, cá nhân kinh doanh. Ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế được nâng từ 200 triệu lên 500 triệu đồng/năm.

Lần đầu tiên, phương pháp tính thuế trên thu nhập (doanh thu trừ chi phí) được luật hóa, với thuế suất phân tầng:

Cá nhân kinh doanh trong ngưỡng 500 triệu – 3 tỷ đồng có quyền lựa chọn giữa phương pháp thuế trên doanh thu hoặc trên thu nhập, tạo dư địa linh hoạt nhưng cũng đặt nền móng cho quản lý sát thực hơn.

Đáng chú ý, giảm trừ gia cảnh được nâng mạnh: 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân người nộp thuế và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc.

Luật Thuế giá trị gia tăng: Gỡ nghẽn cho nông nghiệp, đồng bộ với TNCN

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng (GTGT) có hiệu lực từ 1/1/2026, tập trung tháo gỡ vướng mắc cho lĩnh vực nông nghiệp.

Theo đó, doanh nghiệp và hợp tác xã mua nông sản chưa qua chế biến hoặc chỉ sơ chế thông thường để bán tiếp không phải kê khai, tính nộp thuế GTGT nhưng vẫn được khấu trừ thuế đầu vào. Đây là điều chỉnh được cộng đồng doanh nghiệp nông nghiệp chờ đợi lâu nay.

Luật cũng đồng bộ ngưỡng doanh thu không chịu thuế GTGT của hộ, cá nhân kinh doanh ở mức 500 triệu đồng/năm, thống nhất với Luật Thuế TNCN, tránh chồng chéo chính sách.

Luật Quản lý thuế: Phân nhóm người nộp thuế, đẩy mạnh quản lý số

Luật Quản lý thuế mới gồm 9 chương, 53 điều, có hiệu lực từ 1/7/2026. Trục xuyên suốt là phân nhóm người nộp thuế, quản lý theo mức độ rủi ro và quy mô, thay vì cách tiếp cận đồng loạt.

Luật bổ sung cơ chế để cơ quan thuế hỗ trợ hộ, cá nhân kinh doanh kê khai và tính thuế dựa trên dữ liệu sẵn có từ cơ quan thuế và thông tin do người nộp thuế cung cấp, giảm thủ tục nhưng đồng thời tăng khả năng kiểm soát. Chuyển đổi số toàn diện trong quản lý thuế được xác định là trụ cột, từ dữ liệu, quy trình đến giám sát tuân thủ.