Tái cấu trúc không gian phát triển Hà Nội

Hà Nội đang bước vào một giai đoạn mang tính bản lề, khi hàng loạt đại dự án hạ tầng và đô thị đồng loạt được khởi công hoặc tăng tốc triển khai. Chỉ riêng bảy dự án tiêu biểu được khởi động trong thời gian gần đây đã có tổng mức đầu tư ước tính vượt 2 triệu tỷ đồng, tương đương hơn 80 tỷ USD. Đây là con số đủ lớn để gây ấn tượng, nhưng điều đáng bàn hơn không nằm ở quy mô vốn, mà ở tư duy phát triển và thông điệp chính sách ẩn sau những công trình đó.

Nếu được triển khai một cách nhất quán và có kỷ luật, làn sóng đầu tư này không đơn thuần phản ánh một chu kỳ đầu tư công hay một giai đoạn sôi động mới của thị trường bất động sản, mà là quá trình tái cấu trúc không gian phát triển của Hà Nội trong tầm nhìn 20 - 30 năm. Nói cách khác, Thủ đô đang đứng trước cơ hội định hình lại chính “bản đồ phát triển” của mình.

Kinh nghiệm phát triển kinh tế châu Á cho thấy, những quốc gia và thành phố bứt phá mạnh mẽ đều có chung một điểm xuất phát: hạ tầng đi trước và đóng vai trò dẫn dắt. Hàn Quốc trong giai đoạn hậu chiến đã lựa chọn chiến lược phát triển hạ tầng, công nghiệp và khu vực kinh tế tư nhân để tạo nên “Kỳ tích sông Hàn”. Đặt trong bối cảnh hiện nay, việc Hà Nội đồng loạt đầu tư mạnh vào các dự án hạ tầng chiến lược cho phép người ta liên tưởng đến khả năng hình thành một “Kỳ tích sông Hồng”, không phải bằng tuyên ngôn, mà bằng những dự án cụ thể đang được đặt nền móng.

Một điểm nhấn đáng chú ý trong số đó là Khu đô thị thể thao Olympic do Vingroup đề xuất đầu tư, với tâm điểm là sân vận động quy mô khoảng 135.000 chỗ ngồi. Nếu được hiện thực hóa, đây sẽ là một trong những sân vận động lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, giá trị cốt lõi của dự án không chỉ nằm ở quy mô hay khả năng đăng cai các sự kiện thể thao, giải trí quốc tế, mà ở tác động đô thị hóa đi kèm.

Xét trên bình diện không gian, khu vực dự kiến triển khai hiện vẫn còn quỹ đất rất lớn chưa bị đô thị hóa, trong khi tổng diện tích các quận nội đô cũ của Hà Nội hiện nay chỉ khoảng 8.000ha. Một khu đô thị Olympic với quy mô tương đương sẽ hình thành một cực phát triển hoàn toàn mới, mang tính hiện đại và tích hợp cao. Đáng chú ý hơn, khu vực này nằm trên trục kết nối phía Nam Hà Nội với Hưng Yên thông qua Vành đai 4, bắc qua sông Hồng. Nếu được quy hoạch đồng bộ, trục phát triển này có thể biến sông Hồng từ một ranh giới tự nhiên thành không gian trung tâm, với hai bờ là hai “thành phố” hiện đại, tương hỗ lẫn nhau, một mô hình quen thuộc ở các đại đô thị trên thế giới nhưng vẫn còn là khoảng trống tại Hà Nội.

Song song với đó là trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, với sự tham gia của nhiều tập đoàn tư nhân lớn. Nếu được triển khai nghiêm túc và bài bản, dự án này có thể tạo ra một “mặt tiền đô thị” mới cho Thủ đô. Thực tiễn quốc tế cho thấy, những thành phố lớn đều phát triển xoay mặt ra sông, coi sông là trung tâm cảnh quan, văn hóa và kinh tế, thay vì là không gian phụ trợ hoặc bị lãng quên.

Một trục phát triển khác cũng đang dần hình thành ở phía Đông và Đông Bắc Hà Nội thông qua đề xuất tuyến đường kết nối sân bay Gia Bình. Nếu sân bay này được triển khai đúng kế hoạch, khu vực Đông Anh, Gia Lâm và Bắc Ninh sẽ trở thành hành lang phát triển mới, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghiệp, logistics và đô thị dịch vụ. Một lần nữa, hạ tầng đóng vai trò kích hoạt và định hướng dòng chảy đầu tư.

Ở cấp độ chính sách, có thể nhận thấy Hà Nội đang thay đổi cách tiếp cận đối với hạ tầng. Hạ tầng không còn chỉ được nhìn nhận như phương tiện giao thông, mà đang trở thành công cụ dẫn dắt phát triển đô thị. Tuyến metro số 5 Văn Cao - Láng - Hòa Lạc là minh chứng rõ nét cho sự chuyển dịch này. Khi tuyến metro đi vào vận hành, Hòa Lạc sẽ không còn là một khu vực “tiềm năng trong tương lai”, mà trở thành không gian phát triển thực chất, gắn với giáo dục, công nghệ cao và các đô thị vệ tinh. Metro, trong trường hợp này, không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý, mà còn rút ngắn khoảng cách phát triển giữa trung tâm và vùng ven.

Cùng với đó, kế hoạch đầu tư đồng bộ hệ thống metro và hạ tầng ngầm đô thị đến năm 2035 cho thấy, Hà Nội đang dịch chuyển từ tư duy “giải quyết ùn tắc” sang xây dựng hệ sinh thái giao thông công cộng. Đây là điều kiện nền tảng để cải thiện chất lượng sống, giảm áp lực môi trường và nâng cao năng lực cạnh tranh của một đô thị đặc biệt trong dài hạn.

Trong cùng tinh thần, dự án cải tạo và hồi sinh sông Tô Lịch mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một dự án môi trường đơn thuần. Đây là nỗ lực xử lý một “di sản tồn đọng” kéo dài hàng chục năm, thể hiện quyết tâm cải thiện chất lượng không gian sống đô thị, thay vì tiếp tục chấp nhận hiện trạng.

Bên cạnh hạ tầng cứng, sự xuất hiện của hàng loạt cụm dự án đô thị - thương mại - dịch vụ quy mô lớn tại cả nội và ngoại thành cho thấy xu hướng phát triển đô thị tích hợp đang dần thay thế mô hình phát triển manh mún trước đây. Những dự án này không tạo sóng ngắn hạn, nhưng lại góp phần hình thành các hệ sinh thái đô thị hoàn chỉnh, tạo nền tảng GRDP bền vững cho Hà Nội.

Nhìn tổng thể, có thể thấy một điểm chung xuyên suốt: hạ tầng đang được sử dụng như công cụ tái cấu trúc không gian phát triển, chứ không chỉ để đáp ứng nhu cầu trước mắt. Đây là sự thay đổi đáng chú ý trong tư duy quy hoạch và quản trị đô thị.

Hạ tầng giao thông và hệ thống đô thị vệ tinh vì vậy giữ vai trò then chốt trong cấu trúc phát triển kinh tế của Thủ đô. Trong những năm tới, Chính phủ dự kiến tiếp tục đẩy mạnh đầu tư vào mạng lưới đường bộ, cao tốc, các tuyến metro và hạ tầng hàng không thông qua các tập đoàn kinh tế lớn trong nước, với trọng tâm là các dự án hạ tầng chiến lược. Những cải thiện này không chỉ nâng cao năng lực cạnh tranh của Hà Nội, mà còn trực tiếp tháo gỡ các điểm nghẽn kéo dài như ùn tắc giao thông và chi phí logistics cao.

Khi thời gian di chuyển của con người và hàng hóa được rút ngắn, hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp sẽ được cải thiện, chi phí vận hành giảm xuống, qua đó gia tăng sức hấp dẫn của Thủ đô đối với dòng vốn đầu tư trong và ngoài nước. Đồng thời, hạ tầng giao thông đồng bộ cũng tạo điều kiện thúc đẩy phát triển du lịch, bất động sản và các ngành dịch vụ liên quan, hình thành các cực tăng trưởng mới tại khu vực đô thị mở rộng và các vùng vệ tinh. Hiệu ứng lan tỏa từ hạ tầng, vì vậy, không chỉ giới hạn trong phạm vi Hà Nội mà còn tác động tích cực tới toàn bộ vùng Thủ đô và nền kinh tế quốc gia.

Ở góc độ dài hạn, có thể khẳng định rằng một hệ thống hạ tầng giao thông hiện đại, được quy hoạch và triển khai nhất quán, sẽ là động lực nền tảng cho tăng trưởng kinh tế bền vững của khu vực Thủ đô, đồng thời tạo ra sức kéo quan trọng đối với tiến trình phát triển của Việt Nam trong giai đoạn tiếp theo.

Một khía cạnh khác thường chưa được nhìn nhận đầy đủ là vai trò của hạ tầng trong việc điều tiết thị trường bất động sản, đặc biệt là bài toán giá nhà tại Hà Nội. Việc đầu tư đồng bộ vào các tuyến vành đai, metro và các trục kết nối liên vùng sẽ trực tiếp mở rộng không gian phát triển đô thị, qua đó tạo điều kiện hình thành thêm các khu đô thị mới và các trung tâm dân cư - dịch vụ ngoài khu vực lõi. Khi khả năng tiếp cận được cải thiện, nguồn cung bất động sản sẽ được phân bổ lại theo hướng đa cực, thay vì dồn nén vào một số khu vực nội đô vốn đã quá tải. Khi thị trường có thêm lựa chọn về vị trí, sản phẩm và mức giá, áp lực tăng giá tại khu vực trung tâm sẽ được giảm tải một cách tự nhiên và bền vững.

Đối với Hà Nội, nơi quỹ đất nội đô hữu hạn nhưng nhu cầu nhà ở và đầu tư tiếp tục gia tăng, việc phát triển các đô thị vệ tinh gắn với hạ tầng giao thông hiện đại không chỉ là chiến lược giãn dân, mà còn là công cụ quan trọng để ổn định thị trường bất động sản trong dài hạn.

Tuy nhiên, cơ hội luôn song hành với rủi ro. Không phải khu vực nào “ăn theo” hạ tầng cũng sẽ phát triển đúng kỳ vọng và không phải dự án nào được khởi công cũng sẽ tạo ra giá trị bền vững nếu thiếu kỷ luật quy hoạch và năng lực thực thi.

Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, câu hỏi cốt lõi không phải là có tham gia hay không, mà là tham gia ở đâu, vào thời điểm nào và bằng năng lực nào. Chu kỳ mới đang mở ra với nhiều dư địa tăng trưởng, nhưng “cạm bẫy” cũng không ít.

Ở góc độ cá nhân, tôi cho rằng Hà Nội đang đứng trước một ngã rẽ phát triển quan trọng. Nếu các dự án được triển khai đúng tinh thần ban đầu, với kỷ luật quy hoạch và năng lực quản trị hiệu quả, chúng ta hoàn toàn có cơ sở để kỳ vọng vào một giai đoạn tăng trưởng mới, không chỉ cho thị trường bất động sản, mà cho toàn bộ cấu trúc kinh tế - đô thị của Thủ đô trong nhiều thập kỷ tới.

Bài viết đăng trên Đặc san TheLEADER với chủ đề KIẾN TẠO PHỒN VINH xuất bản tháng 1/2025. Đặc san dày 192 trang, gồm 3 phần: Đường tới phồn vinh; Tiên phong kiến tạo và Sống phồn vinh.
Để đặt mua Đặc san, xin liên hệ:
Tạp chí điện tử Nhà quản trị - TheLEADER
Tòa soạn thường trực: Tầng 2, tòa nhà số 5 ngõ 535 Kim Mã, phường Giảng Võ, Hà Nội.
Điện thoại: (024) 6687 6808 - Hotline: 08887 08817
Văn phòng đại diện tại Thành phố Hồ Chí Minh
Địa chỉ: Lầu 2, tòa nhà VNO, số 29 Huỳnh Văn Bánh, phường Phú Nhuận, TP.HCM
Điện thoại: 08867 08817