Tài sản chiến lược mới của các tỷ phú Việt

Trong bối cảnh nền kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng cao liên tục trong giai đoạn tới, yêu cầu đặt ra đối với cả nền kinh tế và các doanh nghiệp là phải tìm kiếm những động lực tăng trưởng mới, ổn định hơn và ít phụ thuộc vào chu kỳ tín dụng. Trong đó, năng lượng đang dần được định vị lại như một “tài sản nền” mới, thay thế vai trò của quỹ đất trong mô hình tăng trưởng truyền thống của nhiều tập đoàn.

Sự hấp dẫn của ngành năng lượng đối với các tỷ phú Việt không chỉ nằm ở quy mô thị trường khổng lồ mà còn ở bản chất tài chính của nó. Khác với bất động sản phụ thuộc vào chu kỳ thanh khoản của người mua, các dự án hạ tầng điện quy mô lớn tạo ra dòng tiền dài hạn, ổn định (annuity-like cash flows) kéo dài từ 20 đến 50 năm, có khả năng chống chịu tốt trước các biến động chu kỳ kinh tế ngắn hạn.

Hơn thế nữa, việc sở hữu các tài sản năng lượng xanh chính là "chìa khóa" giúp các tập đoàn tư nhân Việt Nam mở khóa quyền tiếp cận dòng vốn giá rẻ từ quốc tế thông qua các khuôn khổ tài chính khí hậu, tín dụng xanh và các quỹ đầu tư ESG (môi trường - xã hội - quản trị) đang không ngừng gia tăng quy mô trên toàn cầu.

Tất nhiên, sự dịch chuyển dòng vốn tư nhân vào năng lượng tái tạo sẽ không thể diễn ra ở quy mô hàng chục tỷ USD nếu thiếu đi một không gian chính sách mang tính cách mạng. Giai đoạn 2024 - 2025 đánh dấu sự hoàn thiện của một loạt các khung pháp lý trọng yếu, định hình lại hoàn toàn "luật chơi" trên thị trường năng lượng Việt Nam.

Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt mục tiêu hoàn thiện thị trường bán buôn điện trong năm 2026, đồng thời mở cửa thị trường bán lẻ điện cạnh tranh từ đầu năm 2027. Trọng tâm của lộ trình này là trao quyền lựa chọn nhà cung cấp cho người tiêu dùng, thay vì tiếp tục cơ chế chấp nhận một mức giá cố định như hiện nay.

Tinh thần nghị quyết sau đó đã được cụ thể hóa trong các quy hoạch điện VIII (sửa đổi), Luật Điện lực, Nghị định 57 hay Nghị định 135, qua đó biến năng lượng trở thành một lớp tài sản mang tính chiến lược trong danh mục đầu tư của khu vực tư nhân.

Sự kết hợp giữa nhu cầu điện tăng mạnh, cam kết chuyển đổi xanh toàn cầu và khung pháp lý ngày càng hoàn thiện đang tạo ra một “cửa sổ cơ hội” hiếm có, nơi năng lượng không chỉ là hạ tầng nền, mà còn là một trong những động lực định hình chu kỳ tăng trưởng mới của nền kinh tế Việt Nam.

Cuộc chơi tỷ đô mới của các tỷ phú Việt

Quyết định ngừng mở rộng quỹ đất dự án tại Việt Nam của Chủ tịch Vingroup Phạm Nhật Vượng gần đây được giới phân tích đánh giá không chỉ là một bước tái cơ cấu danh mục đầu tư theo hướng thận trọng hơn mà còn phản ánh một bước chuyển chiến lược sâu hơn trong cấu trúc tăng trưởng dài hạn của tập đoàn.

Cách đây không lâu, VinEnergo đã công bố chiến lược mở rộng hoạt động ra thị trường quốc tế với danh mục dự án năng lượng tái tạo quy mô 10GW đã đạt thỏa thuận triển khai. Doanh nghiệp đặt mục tiêu nâng tổng công suất phát triển lên 100GW trong ba năm tới, từng bước tham gia sâu vào tiến trình chuyển dịch năng lượng quốc tế, trở thành doanh nghiệp năng lượng tái tạo hàng đầu thế giới.

Trong đó khoảng 50GW tập trung tại các thị trường quốc tế cốt lõi như Bắc Mỹ, Bắc Âu, khu vực Địa Trung Hải và Đông Nam Á – những khu vực có nhu cầu điện tăng nhanh, chính sách thúc đẩy năng lượng tái tạo mạnh mẽ cùng dư địa phát triển lớn cho các nhà đầu tư quốc tế. Song song với các thị trường cốt lõi, doanh nghiệp cũng nghiên cứu mở rộng sang Trung Á và châu Phi, nơi nhu cầu điện và yêu cầu giảm phát thải đang gia tăng.

Để hiện thực hóa tham vọng đưa năng lượng trở thành trụ cột hệ sinh thái, VinEnergo đã khởi công dự án điện tỷ đô tại Hải Phòng quy mô 5.700MW, lên kế hoạch đầu tư hai dự án ở Hà Tĩnh với tổng quy mô 898MW tập trung vào điện gió, điện mặt trời và hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS). Không chỉ phục vụ nhu cầu nội bộ tại các tổ hợp công nghiệp như Vũng Áng hay Hải Phòng, VinEnergo còn hướng đến các khách hàng FDI – nhóm sẵn sàng trả giá cao cho nguồn điện sạch, ổn định và có chứng chỉ minh bạch. Thậm chí, mô hình cung cấp điện trực tiếp cho cư dân tại các đại đô thị Vinhomes cũng đang được tính toán như một phần trong cấu trúc hệ sinh thái khép kín.

Suốt hơn một thập kỷ qua, Vingroup với hạt nhân là Vinhomes đã liên tục mở rộng quỹ đất, phát triển hàng loạt đại đô thị quy mô lớn trên cả nước. Mô hình này từng mang lại biên lợi nhuận cao trong giai đoạn đô thị hóa mạnh mẽ, đồng thời là nền tảng cho tham vọng mở rộng sang các lĩnh vực hạ tầng khác. Tuy nhiên, công thức tăng trưởng dựa trên đất đai đang dần bước vào vùng suy giảm biên lợi nhuận, khi chi phí phát triển dự án tăng cao, trong khi chính sách kiểm soát tín dụng bất động sản ngày càng chặt chẽ hơn.

Bài học từ các tập đoàn bất động sản Trung Quốc như Evergrande tiếp tục là lời cảnh báo rõ ràng: khi tăng trưởng dựa quá nhiều vào đòn bẩy đất đai và tín dụng, hệ thống có thể đạt tốc độ rất cao trong ngắn hạn nhưng tiềm ẩn rủi ro sụp đổ dây chuyền khi dòng tiền đảo chiều. Đây là rủi ro mà các tập đoàn tư nhân quy mô lớn tại Việt Nam, trong đó có Vingroup, buộc phải tính đến trong chiến lược dài hạn, khi bài toán không còn là mở rộng quy mô, mà là bảo toàn cấu trúc tăng trưởng bền vững.

Theo giới phân tích, cuộc xung đột tại Trung Đông gần đây đã tạo ra một “cú sốc an ninh năng lượng” có quy mô lớn chưa từng có trong nhiều năm trở lại đây. Dù giá dầu đã tạm hạ nhiệt sau các thỏa thuận ngừng bắn, nhưng Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) cảnh báo rằng rủi ro địa chính trị đối với năng lượng toàn cầu vẫn ở mức cao.

Đối với các nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh như Việt Nam, rủi ro lớn nhất không nằm ở thiếu hụt nguồn lực, mà nằm ở mức độ phụ thuộc vào hệ thống năng lượng toàn cầu vốn biến động mạnh.

Khi nền kinh tế ngày càng điện hóa sâu rộng – từ sản xuất công nghiệp, giao thông đến tiêu dùng đô thị – bất kỳ gián đoạn nào trong chuỗi cung ứng năng lượng đều có thể tạo ra hiệu ứng lan truyền trên diện rộng. Trong bối cảnh đó, năng lượng tái tạo không còn đơn thuần là một lựa chọn mang tính môi trường, mà đang trở thành một cấu phần của an ninh kinh tế quốc gia.

Việc chủ động nguồn điện sạch, ổn định và nội địa hóa cao giúp giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, đồng thời tăng khả năng tự chủ dài hạn của nền kinh tế. Từ góc độ doanh nghiệp, điều này mở ra một “đường cong tăng trưởng” hoàn toàn mới: năng lượng trở thành tài sản chiến lược có thể định giá, tích lũy và tài chính hóa.

Trường hợp của Hòa Phát cho thấy rõ xu hướng này. Với đặc thù ngành thép tiêu thụ điện và nhiệt lượng rất lớn, năng lượng trở thành biến số sống còn trong cấu trúc chi phí.

Trong vài năm vừa qua, doanh nghiệp của tỷ phú Trần Đình Long đang đẩy mạnh mô hình tự chủ năng lượng bằng cách tận dụng nhiệt dư trong quá trình luyện thép để phát điện nội bộ. Nhờ đó, một số khu liên hợp có thể đạt tỷ lệ tự cung cấp điện lên tới 90%. Chiến lược này giúp Hòa Phát giảm phụ thuộc vào lưới điện quốc gia, đồng thời ổn định biên lợi nhuận trong bối cảnh giá năng lượng biến động mạnh – yếu tố đặc biệt quan trọng với ngành thép vốn có tính chu kỳ cao.

Hồi đầu năm, Hòa Phát ký MOU với Hero Future Energies Việt Nam (HFE) và Horus Power để phát triển điện mặt trời áp mái tại các khu công nghiệp. Mô hình IPP (Independent Power Producer) được áp dụng theo dạng đối tác đầu tư – sở hữu – vận hành hệ thống điện. Giải pháp này không chỉ tối ưu chi phí năng lượng mà còn giúp Hòa Phát đáp ứng tiêu chuẩn ESG và chứng chỉ I-REC phục vụ xuất khẩu.

Tương tự Hòa Phát, trong những năm gần đây, T&T Group của “bầu” Hiển là một trong những trường hợp rõ nhất của quá trình “rẽ trục” sang điện như một trụ cột chiến lược. Doanh nghiệp này đã vận hành 4 nhà máy điện mặt trời với tổng công suất 245MWp, đồng thời mở rộng sang điện gió, LNG và pin lưu trữ năng lượng (BESS) trong giai đoạn 2025–2026.

Dự án đáng chú ý nhất là điện gió Savan 1 tại Savannakhet (Lào), công suất 495MW, tổng vốn khoảng 768 triệu USD. Dự án cho phép thiết kế, xây dựng, sở hữu và xuất khẩu điện về Việt Nam theo hợp đồng 25 năm, giai đoạn đầu đạt 300MW (2025), giai đoạn hai đạt 195MW (2027), đánh dấu bước chuyển từ nhà đầu tư nội địa sang mô hình nền tảng điện khu vực.

Ở mảng LNG, T&T tham gia liên danh cùng Hanwha Energy, KOGAS và KOSPO triển khai dự án Hải Lăng LNG (Quảng Trị) công suất 1.500 MW, tổng vốn 2,3 tỷ USD, dự kiến vận hành năm 2029. Song song, tập đoàn đầu tư vào chuỗi giá trị sâu hơn của ngành năng lượng. Tháng 11/2024, T&T ký hợp tác với Cospowers phát triển nhà máy pin lưu trữ (BESS), giai đoạn 1 công suất 2GWh/năm, hướng tới 10GWh/năm. Đồng thời hợp tác với Goldwind để mở rộng sang thiết bị và hạ tầng phụ trợ năng lượng.

Một ví dụ tiêu biểu khác cho xu hướng dùng năng lượng như một lớp cân bằng chiến lược trong các tập đoàn đa ngành là TTC Group của ông Đặng Văn Thành. Từ một hệ sinh thái vốn được nhận diện lâu năm trong lĩnh vực mía đường, nông nghiệp và bất động sản, TTC đã từng bước mở rộng sang năng lượng như một trụ cột mới trong cấu trúc tăng trưởng dài hạn.

Trong khoảng một thập kỷ trở lại đây, TTC Group cho biết đã triển khai trực tiếp và gián tiếp hơn 200 dự án điện mặt trời, điện gió và thủy điện, với tổng công suất lũy kế lên tới hàng nghìn MW. Quy mô này cho thấy năng lượng không còn là mảng phụ trợ, mà đã trở thành một lớp tài sản có vai trò tương đương với các ngành kinh doanh truyền thống trong hệ sinh thái TTC.

Điều đáng chú ý hơn nằm ở cách năng lượng đã trở thành “điểm hút vốn” mới của toàn bộ hệ sinh thái, bao gồm cả vốn chủ sở hữu và vốn tài trợ xanh từ quốc tế. Thông qua các cấu trúc đầu tư và đối tác chiến lược, TTC đã thu hút dòng vốn từ các định chế tài chính quốc tế, qua đó giúp các dự án năng lượng không chỉ mở rộng về quy mô mà còn gia tăng mức độ chuẩn hóa theo tiêu chuẩn ESG và tài chính xanh.

Ở góc độ chiến lược, điều này cho thấy năng lượng không chỉ đóng vai trò tạo ra dòng tiền từ bán điện, mà còn trở thành một công cụ tài chính hóa tài sản, giúp tập đoàn tái cơ cấu nguồn vốn, giảm áp lực đòn bẩy và kéo dài chu kỳ đầu tư.

Đây cũng là hình thức mà BIM Group, một tập đoàn đi lên từ bất động sản–du lịch–nông nghiệp thực hiện trong vài năm vừa qua. Doanh nghiệp tham gia năng lượng từ đầu thập niên 2010 và tăng tốc mạnh sau 2016 khi chính sách năng lượng tái tạo tại Việt Nam được mở rộng. Đến nay, BIM Energy phát triển danh mục điện mặt trời, điện gió và thủy điện với tổng công suất từ vài trăm MW đến gần 1GW (tùy cách tính sở hữu và hợp nhất).

Điểm khác biệt của BIM nằm ở mô hình tích hợp theo không gian kinh tế. Thay vì phát triển điện như tài sản độc lập, BIM gắn năng lượng với các khu kinh tế xanh tại Ninh Thuận, kết hợp điện mặt trời, điện gió với sản xuất muối và công nghiệp phụ trợ, qua đó tối ưu hiệu suất đất và hạ tầng.

Danh mục tại đây gồm khoảng 405MW điện mặt trời và 88MW điện gió – một trong những cụm năng lượng tái tạo lớn của khu vực tư nhân. Song song, BIM “tài chính hóa” năng lượng thông qua hợp tác với ADB và ACEN. ACEN hiện sở hữu 30% dự án điện gió 88 MW và từng mua khoảng 49% BIM Energy Holding cuối năm 2024, phản ánh mô hình xoay vòng vốn: phát triển – hợp tác – thoái vốn – tái đầu tư.

Gần đây, BIM tiếp tục mở rộng sang vai trò cung cấp hạ tầng năng lượng cho nền kinh tế số, thông qua các MOU cung cấp điện xanh cho trung tâm dữ liệu và khu công nghiệp. Điều này cho thấy năng lượng đang được định vị như một lớp hạ tầng nền của nền kinh tế tương lai.