Tài sản số là bài toán lớn về định danh và niềm tin

Trong bối cảnh Việt Nam đang định hình khung pháp lý cho tài sản số, những hình dung về bản chất và vai trò của loại hình tài sản mới này vẫn chưa ngã ngũ. Nhiều người vẫn nhìn tài sản số đơn thuần là các giao dịch kiếm lời, nhưng bức tranh thực tế lại rộng lớn hơn nhiều.

Trước thềm Diễn đàn "Khai phá tiềm năng tài sản số", TheLEADER đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Phú Dũng, đồng sáng lập Tập đoàn PILA và thành viên Hội đồng đầu tư quỹ Solaris Impact thuộc Pacific Bridge Capital, nhằm làm rõ góc nhìn về tài sản số trong nền kinh tế tương lai.

Vai trò của tài sản số

Thưa ông, khi nhắc đến tài sản số, phần lớn công chúng chỉ nghĩ đến khía cạnh giao dịch và đầu cơ. Tuy nhiên, một nền kinh tế số không thể vận hành chỉ dựa trên việc mua bán, giao dịch. Theo ông, vai trò và vị trí của tài sản số sẽ ở đâu trong nền kinh tế này?

Ông Nguyễn Phú Dũng: Để định nghĩa tường minh một nền kinh tế vật lý đã khó, thì với nền kinh tế số lại càng khó hơn. Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ kỹ thuật, chúng ta có thể chia cấu trúc này thành ba lớp chính.

Lớp nền tảng và quan trọng nhất là dữ liệu. Chúng ta hay nghe nói dữ liệu như “dầu mỏ” trong nền kinh tế số, nhưng so sánh này chưa đủ. Dầu thô cần phải qua nhà máy lọc dầu mới thành xăng, dầu hỏa để sử dụng.

Tương tự, dữ liệu thô cần phải được tinh lọc, kiểm chứng và xác thực thì mới có giá trị. Chỉ khi dữ liệu sạch và đáng tin cậy, nó mới trở thành nguyên liệu cho nền kinh tế số.

Lớp thứ hai là tài chính số, đóng vai trò trung chuyển giá trị, kết nối cung và cầu. Lớp này bao gồm cả mô hình tài chính truyền thống được số hóa như ngân hàng số và tài chính thuần số như các hệ thống tài sản số, tài sản mã hóa trên nền tảng blockchain.

Cuối cùng mới là lớp kinh tế số, nơi diễn ra các hoạt động cung cầu thực tế. Đó có thể là một nền kinh tế số phi biên giới, hoặc là sự chuyển đổi số của các ngành nghề truyền thống. Điểm mấu chốt là tất cả các lớp này đều phải dựa trên nền tảng dữ liệu có thể kiểm chứng độc lập.

Nếu tham chiếu với các quốc gia đã phát triển, Việt Nam đang đứng ở đâu trong tiến trình xây dựng một nền kinh tế số, thưa ông?

Ông Nguyễn Phú Dũng: Theo tôi, Việt Nam đang ở giai đoạn chuyển đổi số và xây dựng những nền tảng cốt lõi về niềm tin số. Trong bất kỳ nền kinh tế nào, niềm tin là yếu tố tiên quyết để phát sinh giao dịch.

Ở môi trường truyền thống, chúng ta tin nhau qua gặp mặt, qua các mối quan hệ xã hội. Nhưng trên môi trường số, niềm tin truyền thống là không đủ. Chúng ta cần sự xác thực dựa trên dữ liệu.

Các quốc gia phát triển đã đi trước chúng ta một bước. Chẳng hạn, châu Âu từ năm 2018 đã xây dựng Cơ sở hạ tầng dịch vụ blockchain (EBSI) để tạo sự minh bạch.

Không nằm ngoài xu thế đó, Việt Nam cũng đang trong giai đoạn xây dựng các cơ sở dữ liệu quốc gia, hoàn thiện định danh số và phát triển các nền tảng bảo đảm tính toàn vẹn dữ liệu. Trong tiến trình đó, NDAChain - nền tảng blockchain quốc gia, sáng kiến công nghệ dưới định hướng chiến lược của Hiệp hội Dữ liệu Quốc gia là một ví dụ cho nỗ lực củng cố niềm tin vào dữ liệu trong toàn bộ hệ sinh thái số. Đây là bước chuyển dịch quan trọng từ Internet thông tin sang Internet giá trị.

Khi hệ thống niềm tin số hoàn thiện, chúng ta mới có thể nói đến việc phát triển mạnh mẽ các giao dịch tài sản số và các hợp đồng thông minh được pháp luật bảo hộ.

Chính phủ đang định hướng thị trường tài sản số như một kênh dẫn vốn cho nền kinh tế, thay vì chỉ là thị trường đầu cơ. Liệu mục tiêu này có khả thi không, thưa ông?

Ông Nguyễn Phú Dũng: Tôi cho rằng, định hướng này hoàn toàn đúng đắn và khả thi. Tài chính cho nền kinh tế giống như mạch máu nuôi cơ thể. Hiện nay, mạch máu của chúng ta hệ thống ngân hàng với lớp tài sản chính là bất động sản. Điều này dẫn đến việc một lượng vốn khổng lồ bị “chôn” vào đất đai thay vì đi vào sản xuất.

Tài sản số mở ra cơ hội mới cho nền kinh tế. Hãy tưởng tượng tôi có một dự án điện gió tốt, đầy đủ pháp lý. Thay vì chỉ phụ thuộc vào vốn vay ngân hàng, tôi có thể phát hành trái phiếu xanh, hoặc mã hóa tài sản của dự án đó thành tài sản số để chào bán trực tiếp cho nhà đầu tư nước ngoài theo Nghị quyết 05.

Dòng tiền khi đó sẽ chảy thẳng từ người có vốn đến người cần vốn để sản xuất kinh doanh, tạo ra của cải vật chất thực sự, chứ không chỉ là việc mua đi bán lại trên thị trường thứ cấp. Đây là cách tối ưu hóa nguồn lực xã hội mà nền kinh tế số có thể mang lại.

Bài toán thực tiễn tại Việt Nam

Từ lý thuyết đến thực tiễn là một khoảng cách dài. Theo ông, đâu là bài toán lớn nhất mà tài sản số cần giải quyết để được chấp nhận rộng rãi và loại hình tài sản số nào sẽ phù hợp với đặc thù của Việt Nam?

Ông Nguyễn Phú Dũng: Tài sản số có thể chia làm hai nhánh lớn. Thứ nhất là tài sản số thuần túy, sinh ra hoàn toàn trên môi trường mạng như các token tiện ích của các nền tảng số phi biên giới. Với loại hình này, Việt Nam rất khó cạnh tranh để dẫn dắt cuộc chơi, bởi thế giới đã đi trước và định hình các quy chuẩn rồi.

Nhánh thứ hai và là xu hướng phù hợp nhất với Việt Nam, là tài sản thực được số hóa, token hóa (Real World Assets - RWA). Đó là việc chúng ta mang các giá trị của tài sản vật lý như: bất động sản, nhà máy điện gió, hay hạ tầng năng lượng lên môi trường số.

Các nhà đầu tư nước ngoài rất quan tâm đến mảng này, vì họ muốn đa dạng hóa danh mục đầu tư vào một nền kinh tế ổn định như Việt Nam, nhưng lại e ngại các rào cản pháp lý và vận hành truyền thống. Số hóa tài sản thực giải quyết được bài toán tiếp cận và minh bạch hóa thông tin cho họ.

Bên cạnh các tài sản hữu hình như bất động sản hay năng lượng, nền kinh tế số còn mở ra cơ hội cho loại hình tài sản số nào khác mà Việt Nam có lợi thế không, thưa ông?

Ông Nguyễn Phú Dũng: Theo tôi, ngoài tài sản vật lý, chúng ta hoàn toàn có thể số hóa các tài sản vô hình như: sở hữu trí tuệ, bản quyền nội dung số, hay đặc biệt là các ngành dịch vụ đặc trưng dựa trên vị trí địa lý.

Hãy nhìn vào ngành logistics và du lịch. Việt Nam có những lợi thế độc nhất vô nhị mà không nơi nào có được như: Vịnh Hạ Long, Nha Trang hay Phú Quốc... Tất nhiên, chúng ta không thể mang Vịnh Hạ Long đi bán, nhưng chúng ta có thể số hóa quyền khai thác kinh tế từ các dịch vụ du lịch tại đó.

Doanh thu tương lai từ các dịch vụ này có thể được đóng gói lại, chia nhỏ thành các tài sản số để chào bán cho nhà đầu tư quốc tế. Dù là tài sản vô hình, nhưng nó dựa trên một nguồn thu thực tế, đặc thù và không thể sao chép. Đây là cách chúng ta biến các lợi thế địa lý và văn hóa thành nguồn lực tài chính thực sự.

Ông có thể đưa ra một ví dụ cụ thể về việc ứng dụng tài sản số vào một mô hình kinh doanh đời thường để độc giả dễ hình dung?

Ông Nguyễn Phú Dũng: Thử hình dung về một chuỗi cà phê đang làm ăn tốt. Theo phương thức truyền thống, để mở rộng quy mô, chủ doanh nghiệp phải đi vay ngân hàng hoặc gọi vốn cổ phần, thủ tục rất phức tạp và thường phải thế chấp tài sản. Nhưng với mô hình tài sản số, họ có thể chia nhỏ quyền sử dụng, hoặc quyền hưởng doanh thu từ một cửa hàng cụ thể thành các đơn vị tài sản số.

Nhà đầu tư thay vì phải bỏ ra hàng tỷ đồng để mở quán, họ có thể mua một phần tài sản số đại diện cho quyền lợi tại cửa hàng đó. Khi quán cà phê hoạt động, mọi dữ liệu về doanh thu từng ly nước bán ra đều được ghi nhận theo thời gian thực trên chuỗi khối. Lợi nhuận được chia sẻ tự động và minh bạch.

Mô hình này giúp chủ doanh nghiệp huy động vốn nhanh từ cộng đồng, còn nhà đầu tư nhỏ lẻ có cơ hội tham gia vào các mô hình kinh doanh hiệu quả mà trước đây chỉ dành cho những người nhiều tiền. Điều quan trọng là tất cả phải dựa trên dữ liệu thực, không thể làm giả.

Quản trị tài sản số thế nào?

Như ông vừa đề cập, sự minh bạch là chìa khóa. Vậy làm thế nào để chúng ta quản trị được thị trường này, đảm bảo các con số trên màn hình phản ánh đúng thực tế ngoài đời, chứ không phải là những dự án “bánh vẽ”?

Ông Nguyễn Phú Dũng: Nguyên tắc cốt lõi là chúng ta không thể quản lý những gì không đo đếm được và càng không thể đo đếm những gì không được định danh. Do đó, để thị trường tài sản số vận hành lành mạnh, chúng ta phải đi từ gốc rễ là định danh.

Định danh ở đây không chỉ là biết ông A là ai, mà là định danh toàn diện bốn yếu tố: con người (hoặc thực thể tương tác), vật thể (đối tượng được tương tác), địa điểm và hoạt động. Khi bốn yếu tố này hội tụ, chúng tạo thành một bằng chứng số không thể chối cãi.

Công nghệ chuỗi khối (blockchain) là công cụ duy nhất hiện nay cho phép chúng ta ghi nhận các bằng chứng này một cách bất biến và minh bạch. Chỉ khi quản trị được từng giao dịch nhỏ nhất như vậy, chúng ta mới có được những báo cáo tài chính đáng tin cậy.

Với tư cách là một nhà đầu tư chuyên nghiệp, đâu là thước đo để ông quyết định “xuống tiền” cho một doanh nghiệp tài sản số?

Ông Nguyễn Phú Dũng: Thước đo quan trọng nhất chính là dữ liệu tin cậy. Trong quá khứ, nhà đầu tư thường phải tin vào lời kể, vào các buổi thuyết trình hào nhoáng, hay các báo cáo tài chính được “xào nấu” định kỳ. Nhưng trong nền kinh tế số, niềm tin dựa trên quan hệ này sẽ được thay thế bằng niềm tin dựa trên dữ liệu xác thực.

Chúng tôi không nghe doanh nghiệp hứa hẹn về tương lai. Chúng tôi chỉ nhìn vào chuỗi dữ liệu của họ. Khách hàng của họ là ai? Dòng tiền chảy về như thế nào?

Tất cả phải được thể hiện trên hệ thống thời gian thực và có thể kiểm chứng độc lập. Một doanh nghiệp muốn gọi vốn thành công trong kỷ nguyên này phải chứng minh được sự minh bạch tuyệt đối đó.

Cuối cùng, để thúc đẩy thị trường tài sản số tại Việt Nam phát triển đúng hướng, chúng ta cần bắt đầu từ đâu, thưa ông?

Ông Nguyễn Phú Dũng: Chúng ta cần tập trung phát triển thị trường tài sản số sơ cấp, nơi dòng vốn trực tiếp đi vào sản xuất, kinh doanh. Muốn vậy, cần xây dựng một hệ sinh thái hoàn chỉnh bao gồm: các đơn vị phát hành, tư vấn, lưu ký và quản lý tài sản số uy tín.

Nhưng trên hết, mọi thứ vẫn quay về câu chuyện dữ liệu. Khi chúng ta xây dựng được lớp dữ liệu tin cậy, nơi mà mọi thông tin về dự án, về dòng tiền đều minh bạch như ban ngày, thì niềm tin sẽ tự động được thiết lập.

Khi rủi ro thông tin được loại bỏ, dòng vốn từ các nhà đầu tư trong và ngoài nước sẽ tự tìm đến. Đó là quy luật tất yếu. Việt Nam có cơ hội lớn để đi tắt đón đầu nếu chúng ta kiên định xây dựng nền móng này ngay từ bây giờ, thay vì chạy theo các cơn sốt đầu cơ ngắn hạn.

Xin cảm ơn ông!

Đăng ký tham dự diễn đàn tại đây

VCG Forum - Diễn đàn quản trị doanh nghiệp Việt Nam 2025

Khai phá tiềm năng tài sản số

Thời gian: Từ 13h00 - 17h00 ngày 10/12/2025

Địa điểm: Army Hotel, số 1A, đường Nguyễn Tri Phương, TP. Hà Nội