Tăng tốc trên con đường tới thịnh vượng

Từ nỗi lo “cú sốc thời gian” đến nhịp đập hối hả của thời đại

Cách đây tròn một thập kỷ, trong những trang viết đầy tâm huyết của cuốn sách “Cú sốc thời gian và kinh tế Việt Nam”, GS. Trần Văn Thọ đã đưa ra một cảnh báo đáng suy ngẫm. Ông lo ngại về nguy cơ Việt Nam “chưa giàu đã già”, có thể lỡ nhịp trước các cơ hội phát triển và rơi vào bẫy thu nhập trung bình nếu không có những đột phá đủ mạnh và đủ nhanh.

Thời điểm đó, nỗi lo ấy hoàn toàn hiện hữu khi các động lực tăng trưởng cũ dần tới giới hạn. “Cú sốc thời gian” được nhìn nhận như một bóng mây lớn, có thể kìm hãm sự trỗi dậy của nền kinh tế nếu Việt Nam không kịp chuyển mình.

Thế nhưng, trong những năm gần đây, nhìn vào bức tranh toàn cảnh đất nước, dường như một vận hội khác đang xoay vần. Những nỗi lo kéo dài đang dần được hóa giải bằng tốc độ thay đổi chưa từng thấy trên hầu khắp các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội. Nền kinh tế Việt Nam dường như không còn chỉ “bàn” về cú sốc thời gian, mà đang chủ động “tạo ra cú sốc”, những bước nhảy vọt nhằm chuẩn bị cho tăng trưởng bứt phá trong tương lai gần.

Đánh giá về bức tranh kinh tế thời gian qua, TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, nhận định rằng hàng loạt quyết sách lớn được ban hành với tốc độ nhanh chưa từng có, phản ánh rõ quyết tâm cải cách cũng như năng lực điều hành, ứng phó của nền kinh tế.

“Kỳ tích thi công” và sự chuyển động của hạ tầng quốc gia

Một trong những thay đổi dễ nhận thấy nhất là sự chuyển biến nhanh chóng của hệ thống hạ tầng kinh tế - xã hội. Nhìn lại năm 2025, lịch sử đang ghi nhận một “kỳ tích thi công” chưa từng có tiền lệ. Cả nước như một đại công trường với hàng loạt dự án được cấp tập khởi công, khánh thành đồng loạt, gắn với những dấu mốc trọng đại của đất nước.

Chỉ tính riêng trong năm 2025, cả nước đã khởi công và khánh thành 564 công trình với tổng mức đầu tư lên tới 5,14 triệu tỷ đồng. Một khí thế mới đang hiện diện trên khắp mọi miền, chuẩn bị đưa đất nước bước vào một “mùa xuân mới” với nền móng phát triển vững chắc hơn, bền vững hơn trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Đây cũng là những công trình hiện diện trên mọi mặt của đời sống xã hội, là biểu tượng cho ý chí, trí tuệ và khát vọng phát triển của dân tộc Việt Nam trong thời kỳ mới.

Bên cạnh đó, nhiều nhiệm vụ trọng tâm về phát triển kết cấu hạ tầng đã được triển khai và đạt được những kết quả quan trọng, tạo chuyển biến rõ nét về diện mạo hạ tầng quốc gia. Những kết quả này góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021-2025, đồng thời tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Nhiều dự án quy mô lớn nhất từ trước đến nay, mang tính đồng bộ và liên vùng như tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng; các tuyến đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh; sân bay Gia Bình; Khu đô thị du lịch lấn biển Cần Giờ; dự án Khu đô thị thể thao Olympic; dự án trục đại lộ cảnh quan sông Hồng… đã được Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương kịp thời hoàn thiện thủ tục đầu tư và được Quốc hội thông qua các cơ chế đặc thù.

Cùng với đó, nhiều dự án hạ tầng quan trọng đã được khánh thành, tiêu biểu như Nhà ga quốc tế T2 Nội Bài mở rộng, nâng tổng diện tích sàn lên hơn 200.000m2, tăng công suất khai thác từ 10 triệu lên 15 triệu hành khách mỗi năm. Sau gần năm năm xây dựng, dự án sân bay Long Thành giai đoạn 1 cũng đã về đích và đạt chuẩn 4F - cấp cao nhất của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế.

Đây là những cột mốc quan trọng, minh chứng cho một “kỳ tích thi công” với tốc độ chưa từng có tiền lệ, qua đó nâng tổng công suất các cảng hàng không trên cả nước từ 92,4 triệu hành khách năm 2020 lên 155 triệu hành khách vào năm 2025, tăng 1,6 lần so với năm 2020.

Với tinh thần “vượt nắng, thắng mưa” theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, số liệu từ Bộ Xây dựng cho thấy, đến hết năm 2025, cả nước đã hoàn thành khoảng 3.300 km tuyến cao tốc chính, 458 km nút giao và đường dẫn. Tính đến ngày 19/12/2025, đã hoàn thành và thông xe kỹ thuật 3.188 km tuyến cao tốc chính cùng 325 km nút giao và đường dẫn, vượt mục tiêu Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn 2021–2025 mà Quốc hội và Chính phủ giao.

Riêng trong năm 2025, cả nước hoàn thành 1.491 km đường cao tốc, 456 km đường quốc lộ và 251 km đường ven biển, đồng thời tiếp tục triển khai các dự án cao tốc Cà Mau - Cái Nước; các cao tốc trục ngang như Tân Phú - Bảo Lộc, Quy Nhơn - Pleiku; tuyến giao thông Đất Mũi - Cảng Hòn Khoai.

Cùng với hạ tầng đường bộ, ba dự án cảng biển gồm Lạch Huyện - Hải Phòng, Cái Mép - Thị Vải và Sông Hậu đã được đưa vào khai thác, nâng năng lực hệ thống cảng biển từ 730 triệu tấn năm 2020 lên 900 triệu tấn vào năm 2025, tăng gần 1,3 lần, góp phần gia tăng giá trị hàng hóa xuất nhập khẩu qua đường biển.

Ngoài ra, các dự án hạ tầng trọng điểm như tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng; tuyến số 5 đường sắt đô thị Văn Cao - Láng - Hòa Lạc tại Hà Nội; tuyến đường sắt tốc độ cao Bến Thành - Cần Giờ đã được khẩn trương hoàn thiện thủ tục để khởi công, động thổ. Theo kế hoạch, dự án đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam sẽ được khởi công trong năm 2026, được kỳ vọng tạo chuyển biến mạnh mẽ hơn nữa cho hệ thống hạ tầng quốc gia.

Tạo khí thế cho tăng trưởng

Với những thay đổi mạnh mẽ đó, PGS. TS. Trần Đình Thiên, thành viên Tổ tư vấn Kinh tế của Thủ tướng, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, đánh giá rằng năm 2025 đã đặt nền tảng cho một sự xoay chuyển quan trọng, tạo ra khí thế mới cho nền kinh tế.

Theo ông, năm 2025 có thể được coi là năm “tạo đà, tạo thế” cho phát triển. Việc triển khai đồng loạt hàng trăm dự án khởi công, khánh thành không chỉ nhằm thúc đẩy tăng trưởng trước mắt, mà còn là phép thử đối với năng lực tổ chức, điều hành và khả năng huy động nguồn lực của nền kinh tế, qua đó chuẩn bị cho những bước tiến nhanh và xa hơn trong tương lai.

Không chỉ có bước ngoặt về hạ tầng, khí thế của nền kinh tế trong năm qua còn bắt nguồn từ sự thay đổi mạnh mẽ trong nhận thức và tư duy phát triển.

Trước hết là sự thay đổi trong cách nhận diện mô hình tăng trưởng. Lần đầu tiên, Đảng và Nhà nước khẳng định rõ ràng rằng kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất, là trụ cột cốt yếu của tăng trưởng. Đây là sự chuyển biến mang tính bước ngoặt trong tư duy phát triển.

Theo đó, để mở ra kỷ nguyên phát triển mới, kỷ nguyên vươn mình, thịnh vượng của dân tộc, Bộ Chính trị đã ban hành bốn nghị quyết, được coi là “bộ tứ trụ cột” về thể chế, làm căn cứ chính trị nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật: Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới; Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; và Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân. Bốn nghị quyết quan trọng này sẽ là những trụ cột thể chế nền tảng, tạo động lực mạnh mẽ để đưa đất nước tiến lên trong kỷ nguyên mới.

Không chỉ ban hành những định hướng lớn trong năm 2025, theo TS. Cấn Văn Lực, chưa khi nào các điểm nghẽn về thể chế, luật pháp lại được Chính phủ vào cuộc tháo gỡ quyết liệt như trong thời gian gần đây.

Riêng đối với thị trường bất động sản, theo báo cáo của Bộ Xây dựng, từ đầu năm 2025 đến nay, Chính phủ đã ban hành sáu nghị quyết; Thủ tướng Chính phủ ban hành một quyết định về giao chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội, ba công điện và một chỉ thị. Thủ tướng Chính phủ cùng các Phó Thủ tướng đã có khoảng 15 thông báo kết luận, chỉ đạo, điều hành liên quan đến phát triển nhà ở xã hội và quản lý thị trường bất động sản, với nhiều giải pháp nhằm bình ổn thị trường và tháo gỡ khó khăn.

Song song với đó, Chính phủ đã trình Quốc hội ban hành năm luật, một nghị quyết; ban hành theo thẩm quyền hai nghị quyết đặc biệt nhằm giải quyết các khó khăn, vướng mắc; đồng thời ban hành 23 nghị định sửa đổi, bổ sung trong các lĩnh vực đầu tư, xây dựng, đất đai, quy hoạch, đấu thầu, quản lý và sử dụng tài sản công.

Năm 2025 cũng ghi nhận việc sửa đổi, ban hành hàng loạt bộ luật quan trọng ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Đáng chú ý là những sửa đổi lớn đối với Luật Đầu tư, tập trung vào việc cắt giảm mạnh các ngành nghề kinh doanh có điều kiện, thu hẹp diện dự án phải chấp thuận chủ trương đầu tư, tạo thuận lợi hơn cho dòng vốn FDI; đồng thời mở rộng ưu đãi cho các lĩnh vực công nghệ cao, kinh tế số, kinh tế xanh, cũng như điều chỉnh các quy định về thời hạn và chuyển nhượng dự án.

Bên cạnh cải cách pháp luật, những chuyển động mạnh mẽ của đất nước còn đến từ cuộc cách mạng về thể chế và việc tinh gọn bộ máy hành chính nhà nước. Lịch sử ghi nhận ngày 1/7/2025 như một dấu mốc đặc biệt, khi lần đầu tiên sau gần 80 năm kể từ ngày thành lập nước, trên cơ sở chủ trương lớn của Đảng, Quốc hội đã xem xét và quyết định chuyển đổi mô hình chính quyền địa phương từ ba cấp sang hai cấp.

Mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức được triển khai trên toàn quốc, thể hiện bước chuyển mạnh mẽ trong tư duy quản trị quốc gia. Đây là nỗ lực cải cách quyết liệt hướng tới xây dựng một chính quyền phục vụ đúng nghĩa, trong đó người dân không chỉ là đối tượng quản lý mà trở thành trung tâm của mọi hoạch định chính sách.

Đồng thời, đây cũng là thông điệp rõ ràng về tinh thần cải cách thực chất, đặt lợi ích của nhân dân lên trên hết, hướng tới một nền hành chính minh bạch, hiện đại, giảm gánh nặng ngân sách và phục vụ người dân tốt hơn. Mục tiêu cốt lõi là tinh gọn để phát triển, giảm tầng nấc trung gian để tăng tốc độ phục vụ.

Một quốc gia đang trên hành trình phát triển không thể duy trì mãi một bộ máy cồng kềnh, chồng chéo và kém hiệu quả. Tư duy “quản lý” theo lối cũ, với cơ chế xin - cho, kiểm soát và né tránh trách nhiệm, buộc phải nhường chỗ cho tư duy “phục vụ”, kiến tạo phát triển.

Theo đó, một cuộc chuyển dịch mạnh mẽ trong tư duy quản trị, từ “cho phép - cấp phép” sang “hỗ trợ - đồng hành”, đang dần được hình thành. Việc cắt giảm thủ tục hành chính và đẩy mạnh chuyển đổi số trong cung cấp dịch vụ công đã góp phần giúp guồng quay của nền kinh tế trở nên trơn tru hơn. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, thiết kế “sân chơi”, khơi thông các điểm nghẽn để dòng vốn và sức sáng tạo của người dân, doanh nghiệp được giải phóng tối đa.

TS. Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, đánh giá rằng sự chuyển đổi tư duy từ quản lý sang kiến tạo phát triển và đồng kiến tạo là một thay đổi có ý nghĩa lâu dài, có thể xem như một “di sản” quan trọng cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Việc cải cách thể chế và sửa đổi pháp luật với tốc độ nhanh, quy mô lớn trong thời gian vừa qua là điều chưa từng có trong lịch sử lập pháp của Việt Nam. Điều này cho thấy quyết tâm tháo gỡ thể chế - vốn được xác định là “điểm nghẽn của điểm nghẽn” – nhằm mở đường cho tăng trưởng.

Cơ hội nào cho mục tiêu tăng trưởng hai con số và khát vọng 2045

Kết thúc năm 2025, Việt Nam tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng thuộc nhóm cao hàng đầu thế giới, đồng thời giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát dưới 3,5% và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế. Đây là minh chứng cho thấy các cải cách đã và đang dần phát huy hiệu quả.

Trong bối cảnh nhiều quốc gia vẫn đang chật vật đối phó với suy thoái và bất ổn, kinh tế Việt Nam ghi nhận mức tăng trưởng ước đạt 8,02% cho cả năm 2025, mức cao nhất trong nhiều năm trở lại đây, qua đó đưa Việt Nam vào nhóm các nền kinh tế tăng trưởng cao của thế giới.

Bước sang năm 2026, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, đồng thời tiếp tục ưu tiên giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, thúc đẩy tăng trưởng đi đôi với bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế và kiểm soát nợ công, nợ Chính phủ, nợ nước ngoài theo các nghị quyết của Quốc hội; hướng tới tăng trưởng nhanh nhưng bền vững.

Với quyết tâm lớn từ các nhà lãnh đạo cấp cao, cùng sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp và người dân, nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên tuy chưa từng đạt được trong lịch sử, nhưng Việt Nam có cơ sở để hướng tới.

Theo PGS. TS. Trần Đình Thiên, có hai lý do chính để tin rằng Việt Nam có thể đạt được mục tiêu này. Thứ nhất, đà và thế tăng trưởng chung của nền kinh tế đang ở trạng thái tích cực, đặc biệt khi đặt trong tương quan quốc tế.

Những thay đổi thần tốc trong nền kinh tế, từ phát triển hạ tầng đến cải cách thể chế trong thời gian vừa qua, chính là minh chứng cho quyết tâm mạnh mẽ của cả hệ thống, từ các nhà lãnh đạo cao nhất của Đảng, Chính phủ cho tới cộng đồng doanh nghiệp và người dân.

Theo ông Thiên, khi hai yếu tố “đà” và “thế” hội tụ, Việt Nam không chỉ có cơ sở mà còn bị “bắt buộc” phải thay đổi mạnh mẽ, nếu không muốn rơi vào bẫy thu nhập trung bình.

Trên con đường đi tới thịnh vượng và phồn vinh, việc tiếp tục cải cách thể chế, tạo điều kiện thuận lợi cho khu vực doanh nghiệp tư nhân phát triển là giải pháp được nhiều chuyên gia nhấn mạnh.

Theo TS. Cấn Văn Lực, để đạt mục tiêu tăng trưởng trong năm 2026, trước hết cần tiếp tục cải cách thể chế, triển khai hiệu quả các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị và các luật mới được Quốc hội ban hành, cải thiện thực chất môi trường đầu tư – kinh doanh, đáp ứng yêu cầu cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Qua đó, củng cố niềm tin cho doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Đặc biệt, ông Lực lưu ý tới khu vực hộ kinh doanh và doanh nghiệp tư nhân, những khu vực đóng góp tỷ trọng lớn cho tăng trưởng nhưng vẫn đang gặp nhiều khó khăn và cần được tháo gỡ mạnh mẽ hơn.

Về các đột phá trong năm 2026, theo ông Lực, bên cạnh việc tiếp tục đẩy mạnh đầu tư công và phát triển hạ tầng, Việt Nam cần tập trung nâng cao năng suất lao động và phát huy các động lực tăng trưởng mới, trong đó trọng tâm là phát triển khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Ở góc nhìn khác, TS. Trần Sĩ Chương cho rằng, để đạt được mục tiêu phát triển bền vững, yếu tố “đoàn kết quốc gia” trong giai đoạn mới có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nền kinh tế muốn phát triển cần sự nỗ lực của tất cả các chủ thể, từ sự minh bạch và nhất quán trong chính sách, cách doanh nghiệp làm ăn tử tế, đến một xã hội biết tôn trọng lẫn nhau, giữ chữ tín và hành xử có trách nhiệm với cộng đồng.

Nếu Việt Nam kiên trì nuôi dưỡng văn hóa trách nhiệm trong từng con người, từng tổ chức, từng doanh nghiệp và từng quyết sách, sự đoàn kết nội sinh sẽ được củng cố, niềm tin quốc tế từng bước được hình thành. Đó là con đường đủ bền vững để đi xa.

Điều đáng mừng là tinh thần đoàn kết, hướng tới mục tiêu phát triển chung ấy đang từng bước được khơi dậy mạnh mẽ trong cộng đồng doanh nghiệp và người dân. 

Thời gian qua, nhiều tập đoàn tư nhân trong nước đã chứng minh năng lực và sự lớn mạnh của mình thông qua việc tham gia các dự án trọng điểm quốc gia. Việc họ được tin tưởng, giao trọng trách không chỉ là sự ghi nhận, mà còn trở thành động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế.

Ở phía doanh nghiệp, khát vọng phát triển và đóng góp cho đất nước đang ngày càng rõ nét. Nhiều dự án lớn được triển khai cho thấy năng lực và sức bật của khu vực tư nhân Việt Nam, như CMC phát triển cơ sở dữ liệu số với mục tiêu thúc đẩy tiến trình AI hóa; FPT mở rộng sang lĩnh vực công nghiệp bán dẫn; Vingroup đầu tư vào bản đồ gen và robot hóa; Sun Group tham gia xây dựng sân bay; Hòa Phát vươn lên trở thành một thế lực trong ngành thép toàn cầu.

Không chỉ dừng lại ở những cam kết, thực tế đã chứng minh rằng khi được tin tưởng và giao việc, các doanh nghiệp tư nhân Việt Nam có thể làm nhanh, làm tốt và làm hiệu quả. 

Đã đến lúc cần đặt niềm tin mạnh mẽ hơn vào khu vực tư nhân, những “đại bàng” đang góp phần định hình diện mạo mới của nền kinh tế Việt Nam. Sự phát triển của khu vực này đang tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ sang các lĩnh vực khác, cùng chung tay tạo động lực cho phát triển đất nước.

Trước những chuyển động mạnh mẽ của nền kinh tế và sự lớn mạnh nhanh chóng của cộng đồng doanh nghiệp tư nhân trong nước, khi đọc lại cuốn “Cú sốc thời gian và kinh tế Việt Nam”, người ta không còn cảm nhận sự bi quan. Thay vào đó là một niềm tin rõ ràng rằng, nếu Việt Nam tiếp tục giữ vững nhịp cải cách quyết liệt, tinh thần kiến tạo và sự đồng thuận xã hội như hiện nay, đất nước không chỉ vượt qua “cú sốc thời gian”, mà còn có thể “tiến nhanh”, “tiến vượt”, viết nên một chương mới cho kỷ nguyên phát triển của nền kinh tế Việt Nam hiện đại.

Bài viết đăng trên Đặc san TheLEADER với chủ đề KIẾN TẠO PHỒN VINH xuất bản tháng 1/2025. Đặc san dày 192 trang, gồm 3 phần: Đường tới phồn vinh; Tiên phong kiến tạo và Sống phồn vinh.
Để đặt mua Đặc san, xin liên hệ:
Tạp chí điện tử Nhà quản trị - TheLEADER
Tòa soạn thường trực: Tầng 2, tòa nhà số 5 ngõ 535 Kim Mã, phường Giảng Võ, Hà Nội.
Điện thoại: (024) 6687 6808 - Hotline: 08887 08817
Văn phòng đại diện tại Thành phố Hồ Chí Minh
Địa chỉ: Lầu 2, tòa nhà VNO, số 29 Huỳnh Văn Bánh, phường Phú Nhuận, TP.HCM
Điện thoại: 08867 08817