Tăng trưởng hai con số và phép thử nội lực doanh nghiệp Việt

Nghịch lý giữa những con số màu hồng và "sức khỏe thực"

Quý I/2026, kinh tế Việt Nam trong ghi nhận mức tăng trưởng GDP ấn tượng, đạt 7,83% so với cùng kỳ năm trước. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy sự phục hồi và bứt tốc mạnh mẽ của nền kinh tế trong bối cảnh biến động toàn cầu.

Với con số này, PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam nhìn nhận, Việt Nam đang tiếp tục được nhắc đến như một “ngôi sao tăng trưởng”, thuộc nhóm các nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng trong nhóm dẫn đầu châu Á, thậm chí thuộc nhóm cao hàng đầu thế giới.

Đi cùng với tăng trưởng cao là lạm phát được kiểm soát ở mức thấp, yếu tố thường được xem là chỉ số quan trọng phản ánh sự ổn định của kinh tế vĩ mô. Những bước phát triển ấn tượng ngay từ đầu năm này đang mở ra kỳ vọng nền kinh tế có thể hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026 như mục tiêu đề ra của Chính phủ.

Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu lạc quan, ông Thiên vẫn giữ một góc nhìn đầy thận trọng. Theo vị chuyên gia này, phía sau các chỉ số vĩ mô tích cực vẫn tồn tại những nghịch lý đáng báo động về sức khoẻ của khu vực kinh tế tư nhân.

Dù đã thay đổi mạnh mẽ kể từ sau Đổi mới, khối các doanh nghiệp tư nhân trong nước vẫn chưa tạo động lực phát triển mạnh mẽ, xứng tầm cho nền kinh tế quốc gia. Có thể thấy, khu vực này tạo ra số lượng việc làm vượt trội (gần 85%), nhưng đi cùng với đó là tình trạng thâm dụng lao động chất lượng thấp, yếu về vốn và kém về công nghệ.

Thực trạng đó cộng với xu thế phát triển chậm lại, gặp nhiều khó khăn trong mấy năm gần đây của khu vực doanh nghiệp tư nhân, "có thể nói là ít thấy kể từ khi đổi mới", đang cho thấy một tín hiệu cảnh báo đáng lo ngại.

Theo đó, bên cạnh những kết quả tích cực về số lượng doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường tăng mạnh trong quý I/2026, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường vẫn ở mức cao, với 91,8 nghìn doanh nghiệp, tăng 16,5% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, số doanh nghiệp lựa chọn hình thức tạm ngừng kinh doanh có thời hạn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường.

Điều này cho thấy nhiều doanh nghiệp không hoàn toàn chấm dứt hoạt động mà chỉ tạm thời “đóng băng” để tái cơ cấu, tìm kiếm cơ hội mới và chuẩn bị quay trở lại thị trường khi điều kiện thuận lợi hơn. Chi phí đầu vào, bao gồm giá năng lượng, nguyên vật liệu và chi phí logistics tiếp tục ở mức cao, gây áp lực lớn lên hoạt động sản xuất kinh doanh.

Đồng thời, sức cầu thị trường trong nước và quốc tế phục hồi chưa đồng đều, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong tiêu thụ sản phẩm và duy trì dòng tiền. Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp buộc phải thu hẹp quy mô hoặc tạm ngừng hoạt động để giảm thiểu rủi ro.

Ngoài ra, tổng số vốn đăng ký bổ sung vào nền kinh tế trong quý I/2026 đạt hơn 1,3 triệu tỷ đồng, giảm 5,1% so với cùng kỳ năm 2025, cho thấy doanh nghiệp đang có xu hướng thận trọng hơn trong các quyết định đầu tư. Thay vì mở rộng quy mô, nhiều doanh nghiệp lựa chọn ưu tiên duy trì thanh khoản, kiểm soát chi phí và ổn định hoạt động trong ngắn hạn. Đây là phản ứng tất yếu trong bối cảnh môi trường kinh doanh còn nhiều rủi ro và bất định.

Đi cùng lo ngại về sức khoẻ doanh nghiệp nội địa, ông Thiên cũng chia sẻ một mối lo khác liên quan đến sự phát triển quá nhanh của thương mại điện tử. Ông đặt câu hỏi, liệu nền công nghiệp trong nước có thể tồn tại và phát triển trong bối cảnh hàng hóa nước ngoài, đặc biệt là từ Trung Quốc, đang thâm nhập ngày càng sâu rộng vào thị trường nội địa thông qua các hệ thống thương mại điện tử với mức giá rẻ và chất lượng cạnh tranh?

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt trên chính sân nhà, những doanh nghiệp trực tiếp sản xuất, kinh doanh và bỏ vốn đầu tư đang cảm nhận rõ nhất các áp lực của thị trường. Đáng chú ý, đây không chỉ là câu chuyện của riêng doanh nghiệp, mà còn liên quan trực tiếp đến các yếu tố như việc làm, thu nhập của người lao động và triển vọng tăng trưởng kinh tế của Việt Nam.

“Những con số vĩ mô tích cực không có nghĩa là khu vực nội địa của nền kinh tế đang khỏe mạnh”, ông Thiên nhấn mạnh và cho rằng, đây là điều cần đặc biệt lưu ý. Bởi, nếu bỏ quên thực trạng của khu vực kinh tế tư nhân trong nước, Việt Nam có thể sẽ bỏ quên chính nền tảng của tăng trưởng vĩ mô một cách bền vững.

Một vấn đề lớn khác của tăng trưởng theo ông Thiên là câu chuyện về lãi suất và ngồn vốn. Với việc đẩy mạnh đầu tư công như hiện nay, nhu cầu đầu tư cho phát triển kinh tế - xã hội là rất lớn, lên tới hàng triệu tỷ đồng mỗi năm. Vấn đề đặt ra là nguồn lực tài chính sẽ đến từ đâu trong khi dư địa của chính sách tiền tệ hiện đang cạn dần, khả năng huy động vốn của nền kinh tế khó theo kịp tốc độ tăng của nhu cầu đầu tư.

Nếu dòng tiền không được khơi thông hiệu quả, áp lực lên lãi suất sẽ gia tăng và khi đó, khả năng hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng cao cũng sẽ gặp trở ngại.

Thời gian vừa qua, Chính phủ đã có nhiều nỗ lực trong việc hạ lãi suất, song chưa bàn nhiều đến khả năng duy trì của chính sách này trong dài hạn. Trong khi đó, đây là những vấn đề cần nghiên cứu kỹ lưỡng, đặc biệt trong bối cảnh nguồn tín dụng hiện nay đang chịu áp lực rất lớn.

Mặt khác, bên cạnh các yếu tố nội tại, nền kinh tế còn chịu tác động từ những biến động địa chính trị toàn cầu, gây áp lực lớn lên giá năng lượng, lạm phát, kéo theo hàng loạt hệ lụy đối với nền kinh tế thế giới. Với một nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, những tác động tiêu cực sẽ ảnh hưởng rất mạnh đến các kịch bản tăng trưởng.

Hai vấn đề cốt lõi của giai đoạn chuyển mình “sinh tử”

Trước bối cảnh nhiều biến động như hiện nay, theo ông Thiên, Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn chuyển mình mang ý nghĩa “sinh tử” đối với tương lai phát triển của đất nước.

“Chưa bao giờ chúng ta có cơ hội lớn để bứt phá trong tăng trưởng, bước vào kỷ nguyên mới như lúc này. Song, đi kèm với đó cũng là những thách thức không nhỏ, đòi hỏi cần phải chắt chiu và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, tránh tâm lý "say sưa" với những tín hiệu tích cực mà quên đi các tác động và rủi ro đang hiện hữu", ông Thiên nhìn nhận.

Theo đó, để đảm bảo mức tăng trưởng cao, việc chia sẻ đồng hành, hỗ trợ các doanh nghiệp phát triển lớn mạnh, làm động lực dẫn dắt nền kinh tế là yêu cầu đặc biệt quan trọng. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, muốn trở thành cường quốc kinh tế, thì phải có các tập đoàn kinh tế lớn, đủ năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Điều đáng mừng là tinh thần hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân từ phía Nhà nước đang được đẩy lên rất mạnh. Đây là yêu cầu bắt buộc của quá trình phát triển. Điều đó mở ra cơ hội để doanh nghiệp tiếp cận các chính sách hỗ trợ thuận lợi, đặc biệt là hỗ trợ về thể chế và môi trường kinh doanh.

Đối với nguồn vốn cho phát triển, ông Thiên cho rằng, vấn đề cốt lõi nằm ở cách điều hành chính sách để xử lý được chính những áp lực nội tại của nền kinh tế, thay vì chỉ nhìn vào các cú sốc bên ngoài.

Đơn cử như quá trình chuyển dịch cấu trúc của thị trường tài chính, từ mô hình phụ thuộc chủ yếu vào tín dụng ngân hàng sang phát triển các kênh vốn dài hạn. Đây là xu hướng tất yếu. Hiện thị trường vốn và trái phiếu cũng đang có triển vọng rất lớn nhờ sự hỗ trợ từ Chính phủ. Ông Thiên tiết lộ, quy mô thị trường trái phiếu năm nay được dự báo có thể tăng trưởng hơn 50%.

Mặc dù vậy, với những định hướng này, những khó khăn thách thức vẫn còn hiện hữu. Với vấn đề về nguồn vốn cho phát triển, đó là lo ngại về tính minh bạch và rủi ro hệ thống. Với việc tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, hỗ trợ doanh nghiệp, đó là những thách thức nan giải trong quá trình tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế.

Ông Thiên ví hệ thống pháp luật hiện nay như một “rừng luật”, ở đó việc tháo gỡ để tạo thành những tuyến hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch, thuận lợi cho doanh nghiệp là nhiệm vụ vô cùng phức tạp. Một mặt, Nhà nước đang rất nỗ lực tháo gỡ các nút thắt thể chế; nhưng mặt khác, chính hệ thống quản lý hiện tại cũng đang tạo ra không ít ràng buộc khiến quá trình cải cách khó có thể diễn ra nhanh chóng như kỳ vọng.

Trước nhiều ý kiến đề xuất nên giảm mục tiêu tăng trưởng vì lo ngại thách thức", dẫn lại thông điệp của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, ông Thiên nhấn mạnh, "năm nào cũng tồn tại khó khăn và thuận lợi đan xen, do đó, không thể cứ khi gặp khó là lập tức hạ thấp mục tiêu tăng trưởng”.

Quan trọng hơn, những khó khăn là không thể phủ nhận, nhưng năng lực điều hành và khả năng ứng phó của Việt Nam cũng đang dần bắt nhịp tốt hơn. Chính vì vậy, điều quan trọng nhất lúc này là phải vượt qua được giai đoạn "chuyển tiếp" mang tính bước ngoặt của nền kinh tế. Nếu vượt qua được bước chuyển mang tính "sinh tử" này, nền kinh tế sẽ bước vào một nhịp tăng trưởng mới đầy triển vọng, ông Thiên nhấn mạnh.