Tăng trưởng kinh tế 2026-2030 hai con số: Đại kế hoạch khả thi!

Tại phiên khai mạc Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, trình bày Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng, Tổng bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh mục tiêu 2026 - 2030 và tầm nhìn phát triển đến năm 2045.

Theo đó, mục tiêu tổng quát là giữ vững môi trường hoà bình, ổn định; phát triển nhanh, bền vững đất nước; cải thiện và nâng cao toàn diện đời sống nhân dân; tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên mới của dân tộc.

Cả nước quyết tâm thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; hiện thực hoá tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao, là một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa hoà bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.

Việt Nam phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân cho giai đoạn 2026-2030 từ 10%/năm trở lên; GDP bình quân đầu người đến năm 2030 đạt khoảng 8.500 USD/năm.

Nhiều chuyên gia cho rằng, các mục tiêu 2026 - 2030, tầm nhìn 2045 mà Đại hội XIV đề ra đang được hiện thược hoá bằng những bước đi vững chắc.

Theo đó, về tầm nhìn ngắn hạn, với mục tiêu tăng trưởng 10% trở lên trong năm 2026, ông Nguyễn Xuân Thành, giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và quản lý Fulbright cho rằng, đầu tư công vẫn là động lực tăng trưởng nằm trong “tầm tay” của Chính phủ, ngay cả khi bối cảnh quốc tế tiếp tục bất định.

Trên cơ sở kế hoạch đầu tư công trung hạn đã được xây dựng từ dự toán ngân sách nhà nước và được Quốc hội thông qua, kế hoạch đầu tư công năm 2026 dự kiến tăng 10,3% so với năm 2025.

Dù tốc độ tăng không quá cao, nhưng quy mô tuyệt đối của đầu tư công là rất lớn, tương đương gần 8% GDP – một tỷ lệ hiếm thấy và ở mức rất cao. Quan trọng hơn, động lực này không chỉ giới hạn trong năm 2026, mà có thể kéo dài xuyên suốt cả nhiệm kỳ tới, cho đến năm 2030.

Bên cạnh đầu tư công, xuất khẩu cũng là một động lực mạnh mẽ cho răng trưởng. Dù gặp nhiều thách thức do điều kiện then chốt là xuất khẩu sang Hoa Kỳ không bị sụt giảm mạnh, đồng thời các thị trường khác vẫn giữ được đà tăng trưởng như năm 2025.

Tuy nhiên, ông Thành cho rằng, Việt Nam có cơ hội để mở rộng xuất khẩu sang Trung Quốc, đưa hàng hoá thâm nhập sâu hơn vào thị trường này. Đây là cơ sở để duy trì tốc độ tăng trưởng xuất khẩu sang Trung Quốc ở mức 14–15%, thậm chí cao hơn, qua đó bù đắp cho sự giảm tốc, thậm chí có thể giảm về giá trị tuyệt đối, của xuất khẩu sang Hoa Kỳ.

Mặt khác, tiêu dùng trong nước cũng là một cú huých rất lớn cho tăng trưởng. Về mặt tích cực, có hai yếu tố quan trọng có thể giúp cải thiện niềm tin người tiêu dùng. Thứ nhất là tăng trưởng việc làm. Việc làm trong các khu công nghiệp, trong khu vực dịch vụ phi chính thức gắn với du lịch, cùng với thu nhập của tầng lớp trung lưu tăng lên ở một mức nhất định.

Bên cạnh đó, giá bất động sản đi lên cũng tạo hiệu ứng tâm lý đáng kể. Dù người chưa có nhà gặp khó khăn hơn trong việc mua nhà, nhưng những người đã sở hữu bất động sản lại cảm nhận rõ giá trị tài sản tăng lên, từ đó sẵn sàng chi tiêu nhiều hơn. Đặc biệt, những tổn thất về tiết kiệm trong giai đoạn Covid-19 về cơ bản đã được bù đắp, tạo thêm dư địa cho tiêu dùng.

Yếu tố tích cực thứ hai đến từ động thái cải cách thể chế trong thời gian qua, nhất là trong lĩnh vực an sinh xã hội. Nếu các thông điệp và hành động của Nhà nước đủ mạnh mẽ và nhất quán, như miễn học phí, mở rộng phạm vi bảo hiểm y tế, tăng chi cho phúc lợi, điều này sẽ tạo ra cú hích rất lớn đối với tiêu dùng.

Ông Thành cho rằng, đây cũng là bài học “xương máu” từ Trung Quốc, khi không mở rộng phúc lợi và chi tiêu an sinh, người dân sẽ không dám tiêu dùng mà chỉ có xu hướng phòng thủ, tích trữ. Do đó, việc đảm bảo an sinh xã hội cho người dân chính là cốt lõi của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, và nếu được thực thi với quyết tâm chính trị cao và thực chất, đây sẽ là động lực mạnh mẽ thúc đẩy tiêu dùng trong nước.

Ông Thành đặc biệt nhấn mạnh mối liên hệ chặt chẽ giữa xuất khẩu - việc làm - tiêu dùng. Nếu Việt Nam duy trì được tăng trưởng xuất khẩu, việc làm trong các khu công nghiệp sẽ được đảm bảo; khi việc làm và thu nhập ổn định, tiêu dùng trong nước sẽ có nền tảng để phục hồi và tăng trưởng.

Niềm tin người tiêu dùng và sức mua của thị trường nội địa là những yếu tố quyết định việc các động lực khác có thể cộng hưởng để tạo ra một chu kỳ tăng trưởng bền vững cho nền kinh tế.

Đồng quan điểm, ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Xanh TP. HCM, Phó chủ tịch HUBA, cũng nhìn nhận, các mục tiêu như tăng trưởng hai con số, tăng trưởng GDP quanh ngưỡng 10% hay xuất khẩu tăng 8% đều đặt ra thách thức rất lớn cho nền kinh tế Việt Nam trong năm 2026.

Năm 2026 không chỉ là một năm khó khăn về chỉ tiêu tăng trưởng, mà còn mang ý nghĩa đặc biệt, một năm chuyển tiếp, mở đầu cho chu kỳ phát triển mới. Tuy vậy, đầu tư công, đặc biệt là đầu tư hạ tầng và các dự án công, vẫn duy trì đà tăng rất mạnh. Động lực này được “kéo dài” từ năm 2025, nhất là với các dự án trọng điểm quốc gia.

Ở khu vực phía Nam, ngay từ đầu năm 2026 đã chứng kiến một loạt dự án lớn đồng loạt tăng tốc: các tuyến metro, tuyến ngầm từ trung tâm TP.HCM đi Cần Giờ, cầu vượt biển Vũng Tàu, sân bay Long Thành, cùng với việc mở rộng hàng loạt tuyến cao tốc.

Chính vì vậy, tốc độ phát triển của đầu tư công trong năm 2026 nhiều khả năng còn cao hơn cả năm 2025, qua đó tạo ra một lực đẩy đáng kể cho nền kinh tế trong bối cảnh các động lực khác gặp khó khăn.

Dù việc vận hành chính sách trong năm 2026 khó tránh khỏi độ trễ do tác động của quá trình kiện toàn bộ máy, nhưng những tín hiệu tích cực từ nội tại nền kinh tế Việt Nam đang rõ nét hơn. Nhìn tổng thể, triển vọng kinh tế nội địa năm 2026 là khả quan hơn so với năm 2025, vị chuyên gia này nhấn mạnh.

Đổi mới sáng tạo sẽ là những động lực cho tăng trưởng dài hạn

Về những động lực tăng trưởng dài hạn, ông Kỳ cho rằng, Nghị quyết 68 về kinh tế tư nhân và hàng loạt quyết sách lớn của Chính phủ đang mở ra một bức tranh mới, nơi tiếng nói của cộng đồng doanh nghiệp đã được ghi nhận rõ ràng hơn.

Điều này thể hiện ở việc doanh nghiệp ngày càng có tác động lớn hơn tới quá trình hoạch định chính sách, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt như đầu tư công, quy hoạch, pháp lý, cũng như các tiêu chuẩn mới về phát triển bền vững.

Bên cạnh đó, theo TS. Trần Đình Thiên, đột phá lớn nhất trong chính sách hiện nay nằm ở đầu tư cho khoa học, công nghệ. Nếu như những năm trước, mức chi cho khoa học - công nghệ chỉ dao động quanh 0,5–0,6% GDP, thì năm nay, con số này được đẩy lên khoảng 3% GDP, tức là tăng gấp 6 - 7 lần. Đây là một bước nhảy có thể coi là chưa từng có.

Không chỉ dừng lại ở nguồn lực ngân sách, các địa phương còn đang phải tạo ra những cơ hội phát triển “khác thường”, vượt ra ngoài tư duy chi tiêu thuần túy. Nói cách khác, đầu tư cho khoa học - công nghệ không thể chỉ là “bơm tiền”, mà phải đi liền với cơ chế tạo hiệu quả, tạo giá trị thực.

Đây là một trong những chuỗi chính sách lớn, mang tính nền tảng, gắn chặt với mô hình tăng trưởng mới. Dù vậy, ông Thiên cũng lưu ý rằng rủi ro là rất lớn, tiến độ triển khai có thể chậm và khó tránh khỏi độ trễ. Do đó, không nên kỳ vọng vào những “bước nhảy thần kỳ” trong ngắn hạn, mà cần một cách tiếp cận thực tế, bền bỉ.

Dưới góc nhìn doanh nghiệp, ông Nguyễn Cảnh Bình, Chủ tịch Alpha Books cũng cho rằng, để tăng trưởng dài hạn, Việt Nam không thể chỉ dựa vào các động lực tăng trưởng cũ như xuất khẩu, đầu tư và tiêu dùng, lao động giá rẻ, ưu đãi đầu tư nước ngoài quá mức. Các động lực này đã chạm ngưỡng và giới hạn phát triển.

Thay vào đó, Việt Nam cần chuyển đổi mạnh mẽ từ mô hình dựa vào lao động giá rẻ sang mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Việt Nam cần đầu tư mạnh mẽ vào khoa học, công nghệ và tri thức, tạo ra một nền kinh tế tri thức, nơi mà tạo ra sự tăng trưởng dựa trên cơ sở đổi mới và sáng tạo.

Việc tháo gỡ các rào cản, thay đổi cơ cấu kinh tế, cùng với thúc đẩy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là bước đi tất yếu nếu Việt Nam muốn đạt được tăng trưởng bền vững và nâng cao vị thế quốc tế trong tương lai.