Thấy gì từ con số lạm phát 5,6%

Thực tế, câu chuyện về lạm phát tháng 5/2026 không bắt đầu từ những con số khô khan trên bảng thống kê, mà bắt đầu từ hóa đơn tiền điện cao hơn sau những ngày nắng nóng, từ chi phí đổ xăng nhích lên, từ giá thuê nhà, vật liệu sửa chữa, vận chuyển và những khoản chi nhỏ nhưng xuất hiện dày hơn trong đời sống hằng ngày.

Với các hộ gia đình, có thể chưa lập tức gọi đó là lạm phát, nhưng họ chỉ thấy cùng một mức thu nhập, nhưng giỏ hàng cuối tuần nhẹ hơn một chút; cùng một thói quen sinh hoạt, nhưng hóa đơn điện nước nặng hơn; cùng một quãng đường đi làm, nhưng chi phí nhiên liệu và dịch vụ đi kèm không còn đứng yên.

Trong khi đó, với doanh nghiệp, câu chuyện còn rõ hơn khi lạm phát tăng kéo theo chi phí vận hành gia tăng từ điện, nước, logistics, dịch vụ. Nếu không thể tăng giá bán, biên lợi nhuận bị co lại. Nếu buộc phải tăng giá bán, áp lực lại quay về phía người tiêu dùng.

Theo số liệu vừa được Cục Thống kê (Bộ Tài chính) công bố, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 5/2026 tăng 0,29% so với tháng trước. Nguyên nhân chủ yếu là do giá điện, nước sinh hoạt tăng cùng với nhu cầu sử dụng cao trong thời tiết nắng nóng; giá vật liệu xây dựng, nhà ở thuê và giá xăng cũng tăng. Trong khi đó, so với tháng 12/2025, CPI tháng 5/2026 tăng 5,6%.

Dù chưa mất kiểm soát nhưng con số lạm phát vượt 5,6% trong tháng 5/2026 cho thấy áp lực giá của Việt Nam đã bước sang giai đoạn đáng chú ý hơn. Lưu ý rằng, theo công bố, có tới 10 trong số 11 nhóm hàng hóa, dịch vụ tăng giá trong tháng 5/2026.

Trong đó, tác động lớn nhất đến từ nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng (tăng 0,96%) khi nhu cầu sử dụng điện, nước tăng cao trong thời tiết nắng nóng và giá vật liệu xây dựng tăng. Tiếp đến, là nhóm giao thông (tăng 0,83%), chủ yếu do giá xăng tăng.

Điều này phản ánh rõ nét, lạm phát hiện nay dường như mang màu sắc chi phí đẩy nhiều hơn là cầu kéo.

Áp lực giá không đến chủ yếu từ việc người tiêu dùng mua sắm quá mạnh, mà xuất phát từ chi phí đầu vào tăng lên: điện, nước, xăng dầu, vật liệu xây dựng, vận chuyển và các chi phí vận hành thiết yếu khác.

Trong khi mục tiêu duy trì tăng trưởng kinh tế ở mức cao vẫn phải đảm bảo, bài toán điều hành vì thế trở nên khó hơn. Nếu thắt chặt chính sách quá nhanh, nền kinh tế có thể mất đi lực đỡ cần thiết cho sản xuất, đầu tư và tiêu dùng. Nhưng nếu nới lỏng quá mạnh, áp lực giá có thể lan rộng hơn, từ chi phí đầu vào sang mặt bằng giá bán lẻ và kỳ vọng lạm phát của người dân.

Đây là điểm đáng chú ý nhất từ con số lạm phát vượt 5,6%: Việt Nam chưa rơi vào vòng xoáy giá cả mất kiểm soát, nhưng dư địa chính sách đã hẹp hơn.

Cần lưu ý thêm rằng, nếu tính bình quân, CPI 5 tháng đầu năm 2026 đã tăng 4,31% so với cùng kỳ năm trước, tiệm cận khoảng mục tiêu kiểm soát lạm phát của cả năm (4,5%).

Điều này, theo như Bộ trưởng Bộ Tài chính đánh giá tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 5/2026 là đang đặt ra những áp lực không nhỏ khi dư địa không còn nhiều.

Tính toán của Bộ Tài chính cho thấy, để kiểm soát lạm phát ở mức 4,5%, từ nay đến cuối năm, CPI bình quân mỗi tháng chỉ còn dư địa tăng khoảng 0,05% so với tháng trước. Đây là một thách thức, trong bối cảnh giá xăng dầu, giá nguyên vật liệu đầu vào vẫn đang trong xu hướng tăng cao hiện nay.

Hiện nay, giá xăng dầu trong nước đang được điều hành ở mức thấp so với khu vực, giúp ổn định giá cả. Tuy nhiên, việc điều chỉnh giá điện, giáo dục, y tế trong năm 2026 cũng có thể gây áp lực đến mục tiêu kiểm soát lạm phát.

Nhìn chung, các tín hiệu từ các Ngân hàng Trung ương lớn trên thế giới cho thấy quan điểm vẫn khá thận trọng liên quan đến lạm phát khi tình trạng căng thẳng tại Trung Đông vẫn bất định, khiến việc điều hành các chính sách tiền tệ và chính sách tài khoản trở nên khó khăn hơn.

Châu Á trong đó có Việt Nam đặc biệt dễ tổn thương vì nằm ở trung tâm của các chuỗi cung ứng sản xuất và công nghệ toàn cầu, trong khi vẫn phụ thuộc nhiều vào năng lượng nhập khẩu. Điều đó khiến các nhà hoạch định chính sách phải đối mặt với sự kết hợp hiếm thấy giữa lạm phát do chi phí tăng và lạm phát do nhu cầu tăng.

Tuy nhiên, trong triển vọng của các đơn vị nghiên cứu thị trường như Mirae Asset hay KBSV các biện pháp bình ổn giá của Chính phủ vẫn đang phát huy hiệu quả nhất định.

Đến tháng 6/2026, giá xăng RON 95-III (24.150 đồng/lít) và dầu diesel (DO) (27.650 đồng/lít) lần lượt giảm 20% và 38% so với mức đỉnh ghi nhận vào tháng 3. Diễn biến này góp phần giảm áp lực chi phí đầu vào, từ đó hạn chế rủi ro lạm phát trong những tháng cuối năm.

Cập nhật về chiến sự tại khu vực Trung Đông, đến ngày 28/05/2026, Mỹ và Iran được ghi nhận đã đạt được một biên bản ghi nhớ nhằm gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày. Tuy nhiên, đây chưa phải là thỏa thuận ngừng bắn chính thức và vẫn cần sự phê chuẩn cuối cùng từ phía Mỹ.

Diễn biến này đã giúp giá dầu Brent hạ nhiệt về vùng 90–97 USD/thùng, giảm khoảng 15% so với vùng đỉnh thiết lập vào đầu tháng 5.

Mặc dù tiến trình đàm phán vẫn còn nhiều trở ngại, cả Mỹ và Iran đều đang chịu áp lực lớn để hạ nhiệt căng thẳng. 

Do đó, trong kịch bản cơ sở, các công ty chứng khoán này kỳ vọng cả hai bên đều có động lực để tiến tới một thỏa thuận giảm căng thẳng mang tính dài hạn, nhiều khả năng dưới hình thức tiếp tục gia hạn ngừng bắn và từng bước mở lại eo biển Hormuz.

Tuy vậy, rủi ro lạm phát vẫn không nên được nhìn nhận đơn thuần như một chỉ số vĩ mô. Lạm phát không tác động đến mọi nhóm dân cư theo cùng một cách. Khi giá cả tăng cao hơn dự tính, những nhóm có ít khả năng phòng vệ tài chính thường là bên chịu thiệt hại lớn hơn.

Với nhóm thu nhập thấp, phần lớn thu nhập hằng tháng được dành cho các nhu cầu thiết yếu như lương thực, điện nước, xăng xe, nhà ở và y tế. Đây đều là những khoản chi khó cắt giảm. Trong khi đó, tiền lương danh nghĩa thường điều chỉnh chậm hơn tốc độ tăng giá, khiến thu nhập thực tế bị bào mòn.

Ở chiều tài sản, nhóm này cũng có ít công cụ để phòng vệ trước lạm phát. Họ thường nắm giữ tiền mặt, tiền gửi hoặc các tài sản có khả năng sinh lời thấp, trong khi không sở hữu nhiều tài sản có thể tăng giá theo lạm phát như bất động sản, cổ phiếu hay hàng hóa đầu tư.

Vì vậy, khi mặt bằng giá tăng, sức mua của họ suy giảm nhanh hơn so với các nhóm có nền tảng tài chính tốt hơn.

Mục tiêu kiểm soát lạm phát không nên chỉ nhằm giữ ổn định các cân đối vĩ mô, mà còn gắn trực tiếp với chất lượng tăng trưởng, và khả năng tiêu dùng thực tế của người dân

Đó là lý do mục tiêu kiểm soát lạm phát không chỉ nhằm giữ ổn định các cân đối vĩ mô, mà còn gắn trực tiếp với chất lượng tăng trưởng, và khả năng tiêu dùng thực tế của người dân.

Bởi lẽ, thị trường nội địa không chỉ là động lực tăng trưởng quan trọng mà cũng chính là dư địa phát triển của nền kinh tế trong giai đoạn hiện nay với mức đóng góp khoảng 62% tăng trưởng GDP hằng năm.

Theo báo cáo xu hướng tiêu dùng 2026 từ góc nhìn dữ liệu bán lẻ ngành hàng tiêu dùng nhanh của NielsenIQ mới công bố, sau chu kỳ cải thiện trong quý cuối năm 2025, mức độ tự tin đã giảm trở lại khi áp lực chi phí sinh hoạt tái xuất hiện.

Giá xăng và nhiên liệu đã bất ngờ trở thành mối lo lớn nhất của nhiều hộ gia đình. 55% số người tham gia khảo sát cho biết chi phí nhiên liệu hiện là gánh nặng tài chính lớn nhất, tăng mạnh so với mức 38% của quý IV/2025.

Đại diện NielsenIQ đánh giá cú sốc từ chi phí nhiên liệu đã tác động trực tiếp đến tâm lý tiêu dùng. Nhiều người cũng chuyển sang săn khuyến mãi trên các nền tảng trực tuyến hoặc tạm dừng mua các sản phẩm không thật sự cần thiết.

Tỷ lệ người đánh giá tình hình tài chính của gia đình “khá hơn” đã giảm từ 61,7% vào cuối năm 2025 xuống còn 53,7% trong quý I/2026, thấp nhất kể từ đầu năm 2025. Trong khi đó, nhóm cảm thấy tình hình tài chính “tệ hơn” cũng tăng từ 6,7% lên 7,2%.

Xu hướng người dân thắt chặt chi tiêu cũng đang tạo sức ép ngày càng lớn lên cộng đồng doanh nghiệp. Điều này phần nào được phản ánh trong báo cáo Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh PCI mới công bố của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).

Trong đó, có tới 60,2% số doanh nghiệp cho biết gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng và mở rộng thị trường đầu ra, tăng mạnh so với mức 45,3% của năm 2024 và 41% của năm 2022. Khi người dân bắt đầu cắt giảm chi tiêu không thiết yếu, áp lực nhanh chóng lan sang khu vực doanh nghiệp.

Nhiều doanh nghiệp phải chuyển sang trạng thái phòng thủ thay vì mở rộng hoạt động. Cụ thể, phần lớn doanh nghiệp (67,3%) lựa chọn duy trì hoạt động ổn định thay vì điều chỉnh mạnh. Khoảng 24,9% buộc phải thu hẹp sản xuất, trong khi chỉ 7,7% cho biết tìm được cơ hội mới để mở rộng và tăng trưởng.

Vì vậy, để tiêu dùng nội địa thật sự trở thành động lực tăng trưởng, điều quan trọng là phải khôi phục niềm tin chi tiêu của người dân. Trong đó, theo nhiều chuyên gia, giải pháp cốt lõi vẫn là nâng cao thu nhập thực và củng cố tâm lý thị trường.

Đồng thời cải thiện tiền lương, thưởng, hỗ trợ nhóm thu nhập thấp và tạo thêm việc làm ổn định để người dân có cơ sở gia tăng chi tiêu trong trung và dài hạn. Bên cạnh đó, cần phát triển tín dụng tiêu dùng theo hướng an toàn, hợp lý nhằm hỗ trợ các hộ gia đình tiếp cận nguồn vốn cho các nhu cầu mua sắm thiết yếu.