Thị trường tài sản số từ ẩn danh đến yêu cầu công khai, minh bạch

Chuyển dịch lớn tại thị trường tài sản số

Trong bối cảnh thị trường tài sản số, tài sản mã hóa đang tiến gần tới giai đoạn chính thức thí điểm giao dịch, thì từ khung pháp lý, cách doanh nghiệp vận hành, cho tới cách người lao động làm việc đang có sự chuyển dịch lớn.

Ông Tô Trần Hòa, Phó trưởng ban thường trực Ban quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Bộ Tài chính cho biết, thách thức lớn nhất hiện nay là việc thay đổi tư duy của hệ thống.

Trước đây, nhà đầu tư và các tổ chức đã quen với hoạt động tài chính phi tập trung và giao dịch ẩn danh, vốn có nhiều hệ lụy. Do đó, việc chuyển từ thói quen cũ sang công khai, minh bạch là bước đi bắt buộc, nhằm bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư trong nước, đồng thời nghiêm túc thực hiện phòng, chống các hoạt động tài chính phi pháp.

Ông Tô Trần Hòa nhấn mạnh: "Nếu Việt Nam không kiểm soát tốt vấn đề phòng, chống rửa tiền và tiếp tục nằm trong danh sách xám của FATF, ước tính GDP hàng năm có thể bị tổn thất từ 3 - 5%. Đây là con số rất lớn, đòi hỏi phải đưa thị trường vào vận hành minh bạch để bảo vệ uy tín và tài chính quốc gia".

Nhìn từ Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP đã được ban hành, TS. Lê Thị Hoàng Thanh, Phó cục trưởng Cục pháp luật dân sự - kinh tế, Bộ Tư pháp đưa ra ba kịch bản pháp lý trong tương lai với thị trường tài sản số, tài sản mã hóa.

Theo bà, Việt Nam có thể ban hành nghị định, quy định riêng về tài sản số, tài sản mã hóa; trình Quốc hội ban hành nghị quyết thí điểm ở cấp độ cao hơn; hoặc tiến tới xây dựng một đạo luật chuyên biệt về tài sản số, nếu thực tiễn thử nghiệm đạt kết quả an toàn và hiệu quả.

Dù Việt Nam chưa có luật dành riêng cho tài sản số, tài sản mã hóa, nhưng bà Thanh cho rằng, nhà đầu tư và cộng đồng doanh nghiệp hoàn toàn có thể đặt niềm tin vào cơ quan quản lý và sự linh hoạt từ phía cơ quan lập pháp.

"Một trong những nguyên tắc quan trọng của pháp luật Việt Nam là không hồi tố đối với các hành vi vi phạm trước thời điểm văn bản mới có hiệu lực. Doanh nghiệp có thể yên tâm đầu tư và đồng hành cùng thị trường", bà Thanh nhấn mạnh.

Trước mắt, khung pháp lý đang được điều chỉnh đồng bộ, để phù hợp với thị trường tài sản số, tài sản mã hóa, khi hàng loạt luật liên quan như Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Cạnh tranh, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh đã và đang được bổ sung các chế tài phù hợp.

Đại diện cho tiếng nói của cộng đồng doanh nghiệp, luật sư Phan Vũ Tuấn, Phó chủ tịch Hội truyền thông - điện tử TP.HCM nêu thực trạng, nhiều đơn vị hoạt động trong lĩnh vực tài sản số đang ngồi tại Việt Nam, nhưng chi phí, doanh thu và pháp nhân lại đặt ở nước ngoài. Điều này dẫn đến những bất cập về hợp đồng lao động, nghĩa vụ thuế và quyền lợi bảo hiểm xã hội.

Ông bày tỏ: "Phần lớn doanh nghiệp đều mong muốn có cơ hội cống hiến cho đất nước, được niêm yết sản phẩm trên các sàn giao dịch trong nước".

Từ đây, vị luật sư kiến nghị cơ quan quản lý sớm ban hành các quy trình thẩm định chi tiết và rõ ràng, bao gồm cả cơ chế công nhận hoặc chuẩn hóa tài sản số, giúp doanh nghiệp có khoảng thời gian từ 6 tháng đến 1 năm để tự điều chỉnh và đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn pháp lý.

Nếu Việt Nam không kiểm soát tốt vấn đề phòng, chống rửa tiền và tiếp tục nằm trong danh sách xám của FATF, ước tính GDP hàng năm có thể bị tổn thất từ 3 - 5%. Đây là con số rất lớn, đòi hỏi phải đưa thị trường vào vận hành minh bạch để bảo vệ uy tín và tài chính quốc gia.

Mở đầu làn sóng "hồi hương"

Thực trạng được ông Tuấn nêu cũng là câu chuyện của nhiều doanh nghiệp số đã có hoạt động ở nước ngoài trước thời điểm thị trường Việt Nam có Nghị quyết thí điểm.

Ông Nguyễn Thành Trung, đồng sáng lập và CEO Sky Mavis bày tỏ, dù nhiều doanh nghiệp của người Việt Nam đã chứng minh được năng lực khi đưa sản phẩm ra cạnh tranh trên thị trường quốc tế, nhưng mong muốn "hồi hương" vẫn gặp không ít tồn tại.

Theo ông Trung, khó khăn lớn nhất khi doanh nghiệp muốn chuyển nguồn lực về Việt Nam nằm ở cơ chế tiếp nhận dòng vốn ngoại và định giá tài sản trí tuệ. Hiện nay, việc các startup tiếp nhận vốn đầu tư quốc tế thông qua các công cụ tài chính gặp rào cản về khung pháp lý, thủ tục.

Thêm vào đó, việc thiếu cơ chế định giá, cùng tài sản vô hình khiến doanh nghiệp khó đưa tài sản số lên sổ sách kế toán để tiếp cận các công cụ tài chính trong nước.

Từ đây, CEO Sky Mavis kiến nghị cơ quan quản lý cần tận dụng mô hình Trung tâm tài chính quốc tế (IFC) để tháo gỡ câu chuyện về dòng vốn, cho phép doanh nghiệp hoàn tất thủ tục nhận vốn ngoại trong 2-4 tuần.

Đồng thời, ông Trung đề xuất mở rộng quy định cho phép các sàn tài sản số thí điểm cung cấp thêm nhiều dịch vụ tài chính, tạo điều kiện cho doanh nghiệp đưa mã nguồn và tài sản vô hình về niêm yết, tích lũy giá trị ngay tại Việt Nam.

Ở nhóm các doanh nghiệp đã sớm có sự chuyển đổi trong nước, ông Nguyễn Thế Vinh, đồng sáng lập kiêm CEO Ninety Eight và Fanos ghi nhận những nỗ lực từ cơ quan quản lý, khi xác định blockchain là công nghệ chiến lược quốc gia, cùng các nghị quyết thí điểm tài sản số, tài sản mã hóa ra đời gần đây.

Đại diện Ninety Eight cho biết, những quan ngại ban đầu của thị trường đã dần được tháo gỡ thông qua đối thoại mang tính xây dựng với các cơ quan quản lý tại Việt Nam. Dù vậy, mong mỏi lớn nhất của khối doanh nghiệp công nghệ nội địa hiện nay vẫn là sự đồng hành và tốc độ hoàn thiện thể chế.

Ông Nguyễn Thế Vinh chia sẻ: "Mong muốn của chúng tôi là khung pháp lý sẽ được hoàn thiện sớm, để tạo tiền đề vững chắc cho doanh nghiệp phát triển".

CEO Ninety Eight nhấn mạnh, sự hoàn thiện về pháp lý, các hoạt động tuân thủ sẽ còn giúp các đối tác quốc tế tự tin hợp tác, đưa các giải pháp công nghệ số Việt Nam vươn ra thị trường toàn cầu.