Mệnh lệnh mới cho các 'dự án treo'

Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú đã ký ban hành Kết luận số 24-KL/TW của Bộ Chính trị về tiếp tục tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng kéo dài.

Trên nguyên tắc bảo đảm không hợp pháp hóa các sai phạm, không làm phát sinh sai phạm mới và có phương án khắc phục thiệt hại, hạn chế tối đa các khiếu kiện, nhất là đối với các dự án có yếu tố nước ngoài, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của bên thứ ba ngay tình, Bộ Chính trị cơ bản thống nhất với tờ trình của Chính phủ về giải pháp tiếp tục tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng kéo dài.

Trong đó, không xác định danh mục các dự án được xem xét xử lý, tháo gỡ, chỉ xem xét những dự án đã được cơ quan thanh tra, kiểm tra có kết luận, tòa án có bản án, theo nguyên tắc đã được Bộ Chính trị đặt ra từ Kết luận số 77-KL/TW, ngày 2/5/2024.

Bộ Chính trị giao Đảng ủy Chính phủ chủ trì, thống nhất với Đảng ủy Quốc hội, Đảng ủy các cơ quan tư pháp đề xuất cụ thể cơ chế, chính sách, báo cáo Quốc hội xem xét, quyết định tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI.

Nội dung này phù hợp với chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước bảo đảm nguyên tắc nhà đầu tư phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính với Nhà nước, không ảnh hưởng tới an ninh, quốc phòng, bảo đảm năng lực, điều kiện thực hiện dự án theo quy định của pháp luật.

Trước đó, báo cáo trước Quốc hội, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã khẳng định tới đây Chính phủ sẽ tiếp tục tập trung xử lý dứt điểm các dự án vướng mắc kéo dài theo thẩm quyền và đề xuất phương án xử lý đối với những vấn đề vượt thẩm quyền, hoàn thành trong quý III/2026.

Cụ thể, Chính phủ sẽ hoàn thành các phương án và ban hành đầy đủ các quy định để xử lý triệt để khó khăn, vướng mắc liên quan đến các dự án tồn đọng, các dự án sử dụng đất trong các kết luận thanh tra, kiểm tra, giám sát, bản án và các vi phạm pháp luật về đất đai đến trước khi Luật Đất đai 2024 có hiệu lực.

Tối hậu thư cho các dự án treo

Chỉ vài ngày sau thông điệp của Thủ tướng, nhiều địa phương cũng nhanh chóng cụ thể hóa các cam kết này.

UBND thành phố Hà Nội ngày 13/4 vừa qua đã ban hành thông báo khẩn theo lệnh của Chủ tịch Vũ Đại Thắng yêu cầu các nhà đầu tư của 341 dự án đầu tư bằng vốn ngoài ngân sách trên địa bàn phải có báo cáo bằng văn bản thực hiện dự án trước ngày 30/4/2026.

Trong đó, không chỉ yêu cầu về cập nhật thông tin thực tế về dự án (tiến độ, xây dựng, giải phóng mặt bằng, nghĩa vụ tài chính), những khó khăn, các chủ đầu tư cũng được yêu cầu chặt chẽ về đánh giá năng lực và làm rõ trách nhiệm chậm triển khai kèm phương án xử lý cũng như cam kết tiến độ, nếu không muốn bị thu hồi, dừng dự án.

Điểm đáng chú ý nhất trong danh sách cụ thể do Hà Nội công bố, chủ yếu là ở các dự án nhà ở, khu đô thị và công trình thương mại dịch vụ trên địa bàn Thủ đô.

Trong đó, không ngoại lệ khi cả doanh nghiệp đã và đang có vốn nhà nước lớn và tập đoàn tư nhân để bị “liệt kê” như Contrexim (và hàng loạt công ty con), HUD, Vinaconex, Sông Đà, Geleximco, HDB Việt Nam, Dragon Land, Sao Phương Bắc, Đại Hoàng Long, Ngọc Linh, Minh Giang, Prime Land, Rosland, Meffrimex vì ôm quá nhiều đất rồi bỏ hoang.

Tương tự Hà Nội, TP.HCM cũng đang quyết liệt xử lý các dự án tồn đọng với thông điệp “không có vùng cấm, không có ngoại lệ” mà chỉ có doanh nghiệp nào cam kết thật, thực thi thật mới được giữ lại dự án, nhằm tạo động lực mới cho mục tiêu tăng trưởng hai con số của thành phố.

Tại cuộc họp của Ban chỉ đạo phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực TP.HCM vừa qua, Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang đã nhấn mạnh việc xử lý với từng công trình dự án chậm tiến độ, tồn đọng kéo dài là một trong bốn nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu của thành phố.

Đặc biệt, ông Quang còn "mệnh lệnh" cho các sở ban ngành phải thực hiện ngay trong quý II/2026 và phấn đấu kết thúc việc này trong năm 2026.

Cuối năm ngoái, theo báo cáo của UBND TP.HCM, dù đã rốt ráo xử lý nhưng vẫn còn tới hơn 100 dự án vướng mắc khác nhau không thể triển khai được. Trong đó, ngoại trừ vấn đề vướng mắc cục bộ do các quy định pháp luật thì không ít dự án trong đó chậm trễ không xử lý được do vấn đề trực tiếp của nhiều chủ đầu tư khi đầu tư dàn trải trong khi không đảm bảo năng lực tài chính triển khai.

Tại Quảng Ninh, việc xử lý các dự án tồn đọng cũng rất quyết liệt khi tiến trình rà soát và xử lý vi phạm các dự án trên địa bàn hồi tháng 3/2026 vừa qua bằng việc sự hiện diện của các cơ quan tố tụng. Nếu chủ đầu tư tiếp tục không thực hiện các nghĩa vụ theo cam kết, hồ sơ dự án sẽ được chuyển ngay sang cơ quan công an và viện kiểm sát. Đây là động thái cụ thể hóa việc xử lý hành vi gây lãng phí theo Bộ luật Hình sự và các quy định mới nhất năm 2026, nhằm chấm dứt tình trạng doanh nghiệp "nhận đất rồi để đấy", gây thiệt hại cho ngân sách và kìm hãm không gian phát triển đô thị.

Trong nhóm 7 dự án nhức nhối bị UBND tỉnh Quảng Ninh điểm tên có những công trình nổi tiếng như dự án khu hỗn hợp chung cư, văn phòng, trung tâm thương mại tại phường Hồng Gai do Công ty CP Đầu tư và khách sạn MyWay Hạ Long làm chủ đầu tư hay dự án Khu đô thị mới Cao Xanh - Hà Khánh B (giai đoạn I và II) của Công ty CP Xây dựng số 1 Hà Nội.

Không để lãng phí tài nguyên đất đai

Theo đánh giá của Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLaw, năm 2026 chứng kiến sự thay đổi rất căn bản trong tư duy quản lý: nhà nước không còn chấp nhận tình trạng “luật trên giấy”, mà chuyển sang kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm một cách thực chất, liên tục và có tính răn đe.

Ở góc độ kinh tế, con số hàng trăm dự án kéo dài hàng thập kỷ cũng phản ánh chi phí cơ hội rất lớn mà nền kinh tế đang phải gánh chịu. Không chỉ là nguồn vốn bị “đóng băng” mà còn lãng phí về quỹ đất, nguồn lực xã hội và cơ hội phát triển đô thị. Do vậy, không có gì khó hiểu khi cơ quan quản lý nhà nước sốt ruột với tình trạng “treo” ở nhiều dự án như hiện nay.

Theo báo cáo mới nhất của Bộ Tài chính, tính đến nay vẫn còn lại 857 dự án, đất đai với quy mô hơn 53.000ha, tổng mức đầu tư gần 695.000 tỷ đồng cần tiếp tục rà soát, đề xuất giải pháp tháo gỡ trong thời gian tới, chiếm đến 27% diện tích đất bị vướng mắc.

Mặc dù Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 170/2024/QH15, Nghị quyết số 171/2025/QH15, Nghị quyết 265/2025/QH15 với nhiều cơ chế đặc thù cho việc tháo gỡ khó khăn, vướng mắc pháp lý của các dự án đất đai, nhưng thực tế còn nhiều vấn đề vướng mắc trong quá trình triển khai về quy hoạch, định giá đất, giải phóng mặt bằng và cả các xung đột về lợi ích đan xen giữa các chủ thể tham gia dự án 'treo'.

Vì vậy, cần có những giải pháp mang tính đặc thù nhanh chóng hồi sinh các dự án tồn đọng, qua đó khơi thông dòng vốn, tối ưu hóa tài sản công, phục hồi niềm tin của nhà đầu tư và tạo ra những giá trị thực tiễn cho sự phát triển nhanh, bền vững. 

Ông Hà nhấn mạnh, khi những khu “đất vàng” bị bỏ hoang hoặc triển khai dang dở, hệ quả không chỉ nằm ở tài chính mà còn kéo theo những méo mó trong quy hoạch và niềm tin thị trường. Do đó, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là đẩy nhanh tiến độ xử lý, mà còn tìm ra cơ chế để “xử lý dứt điểm phần khó” – nơi các rào cản pháp lý, lợi ích và trách nhiệm đan xen.

Nếu không có cách tiếp cận đủ mạnh và nhất quán, nguy cơ “tắc ở đoạn cuối” sẽ tiếp tục lặp lại, khiến quá trình giải phóng nguồn lực bị kéo dài ngoài kỳ vọng.

Đồng quan điểm, GS.TS Hoàng Văn Cường, nguyên Ủy viên Ủy ban Kinh tế và tài chính của Quốc hội, cho rằng, việc xử lý sai phạm trong sử dụng đất đai và xây dựng cần được thực hiện quyết liệt nhưng linh hoạt, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật song song với việc tối ưu hóa nguồn lực cho xã hội.

Tuy vậy, việc xử lý vẫn phải đứng trên quan điểm “không hợp thức hóa sai phạm”. Nếu bản thân những công trình, dự án đó đã được xác định sai phạm thì phải xử lý, quy trách nhiệm. Trong những trường hợp này, giải pháp khả thi là thu hồi công trình để xung vào công quỹ, đảm bảo không gây lãng phí tài sản và tạo lợi ích chung cho cộng đồng. Khi đó, những cá nhân hoặc tổ chức vi phạm sẽ không được hưởng bất kỳ quyền lợi nào từ công trình bị thu hồi, qua đó tăng cường tính răn đe và trách nhiệm trong việc tuân thủ pháp luật.