Thương vụ bán Bibica và lựa chọn dũng cảm 'bớt để đi xa' của PAN Group

Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mới với mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số trong nhiều năm liên tiếp. Mục tiêu này đặt ra yêu cầu chuyển đổi mang tính hệ thống khi mô hình tăng trưởng dựa vào mở rộng quy mô và gia tăng sản lượng dần bộc lộ giới hạn.

Ngành nông nghiệp phản ánh rõ nét nhất sự chuyển dịch này. Đây là lĩnh vực đóng góp 12 - 14% GDP nhưng phần giá trị tạo ra vẫn tập trung chủ yếu ở khâu nguyên liệu. Khi xuất khẩu dựa vào sản lượng, biên lợi nhuận thấp và mức độ phụ thuộc vào biến động thị trường cao là đặc điểm dễ nhận thấy. Trong khi đó, thị trường quốc tế dịch chuyển mạnh sang tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phát thải carbon.

“Nông nghiệp Việt Nam không thể mãi đi theo cách ‘mình có gì thì bán nấy’. Muốn trở thành ngành chủ lực của tương lai thì phải chuyển sang câu hỏi khác: thị trường cần gì, giá trị nằm ở đâu, mình phải làm chủ khâu nào”, bà Nguyễn Thị Trà My, Đồng sáng lập kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn PAN nhận định.

Bà My chia sẻ, PAN chọn cách tiếp cận dựa trên tái cấu trúc chuỗi giá trị thay vì mở rộng theo quy mô. Tư duy tăng trưởng được đặt lại trên nền tảng chất lượng và khả năng kiểm soát hệ thống.

Cuối tháng 3/2026, Tập đoàn PAN hoàn tất chuyển nhượng Bibica cho Momogi Group Việt Nam nhằm dồn lực vào hệ sinh thái nông nghiệp - thực phẩm, nơi PAN có thể tạo ra giá trị xuyên suốt từ đầu vào đến đầu ra. Với bà My, PAN dũng cảm ‘bớt’ những gì không còn phù hợp để tái cấu trúc và đi đường dài.

“Chúng tôi không làm chiến lược để giữ con số đẹp trong một năm. Điều quan trọng hơn là 3 năm, 5 năm sau doanh nghiệp có khỏe hơn không, có hiệu quả hơn không và có khả năng đi đường dài hơn không”, bà My nói.

Tại PAN, điểm khởi đầu của chuỗi giá trị nằm ở giống. Trong nông nghiệp, giống quyết định năng suất, chất lượng và khả năng thích ứng với điều kiện môi trường.

Việc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển giống giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong thiết kế đầu vào của toàn bộ hệ thống sản xuất. Khi chất lượng giống được nâng cao, rủi ro trong canh tác giảm xuống và hiệu quả sử dụng đất tăng lên.

“Với PAN, ‘tăng trưởng mới’ được làm rất cụ thể. Chúng tôi đầu tư dài hạn vào R&D, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thông qua các đơn vị như Viện nghiên cứu Vinaseed (VRI), tạo ra những giống mới, giải quyết trực tiếp bài toán của người nông dân”, bà My cho biết.

Trên nền tảng đó, chế biến giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì và gia tăng giá trị. Nông sản nếu dừng ở dạng thô sẽ bị giới hạn về khả năng cạnh tranh. Khi được chế biến sâu, sản phẩm có thể tiếp cận những phân khúc thị trường có giá trị cao hơn, đồng thời kéo dài vòng đời thương mại. Điều này giúp cải thiện hiệu quả kinh tế của toàn chuỗi.

Thương hiệu là yếu tố hoàn thiện cấu trúc giá trị. Khi sản phẩm được định vị bằng chất lượng và uy tín, giá trị không còn phụ thuộc hoàn toàn vào cạnh tranh chi phí. Trong bối cảnh tiêu chuẩn thị trường toàn cầu ngày càng khắt khe, thương hiệu trở thành công cụ giúp mở rộng thị trường và nâng cao khả năng định giá.

Ba yếu tố gồm giống, chế biến và thương hiệu tạo thành cấu trúc liên kết. Giá trị của hệ thống không nằm ở từng mắt xích riêng lẻ mà nằm ở khả năng vận hành đồng bộ. Khi chuỗi được tổ chức hiệu quả, doanh nghiệp có thể kiểm soát chất lượng tốt hơn, giảm rủi ro và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Điểm quan trọng nằm ở việc chuyển đổi vai trò của doanh nghiệp từ tham gia chuỗi sang thiết kế chuỗi. Khi doanh nghiệp có khả năng định hình cấu trúc giá trị, quyền kiểm soát chất lượng và khả năng định giá được nâng lên. Đây là yếu tố quyết định trong việc chuyển dịch từ cạnh tranh dựa trên chi phí sang cạnh tranh dựa trên giá trị.

“Nói đơn giản là khi anh làm ra sản phẩm tốt, làm cho sản phẩm trở nên đáng tiền hơn thì người mua sẵn sàng trả giá cao hơn”, bà My nói trong sự kiện The Year Ahead - Velocity 2026 do Bloomberg Businessweek Vietnam tổ chức.

Quá trình tái cấu trúc ghi nhận những con số rất tích cực trong kết quả kinh doanh quý I/2026 của PAN Group.

Doanh thu tài chính trong kỳ đạt 1.234,8 tỷ đồng, tăng gấp hơn 10 lần so với cùng kỳ năm ngoái. Trong khi đó, chi phí lãi vay giảm 61% xuống còn 28,1 tỷ đồng và chi phí quản lý doanh nghiệp giảm gần 56%, còn 3,2 tỷ đồng. Sự dịch chuyển đồng thời ở cả hai đầu chi phí cho thấy cấu trúc vận hành đang được tinh gọn theo hướng giảm đòn bẩy và nâng hiệu quả sử dụng vốn.

Nhờ vậy, lợi nhuận trước thuế đạt 1.117,9 tỷ đồng, gấp hơn 40 lần so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức lợi nhuận theo quý cao nhất trong lịch sử hoạt động của tập đoàn.

Với mục tiêu lợi nhuận sau thuế năm 2026 khoảng 1.250 tỷ đồng, PAN đã hoàn thành gần 87,5% kế hoạch chỉ sau quý đầu năm, phản ánh mức độ cải thiện mạnh về chất lượng lợi nhuận thay vì chỉ tăng trưởng quy mô doanh thu.

PAN dũng cảm ‘bớt’ những gì không còn phù hợp để tái cấu trúc và đi đường dài.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động mạnh, khả năng thích ứng trở thành yếu tố quan trọng trong cấu trúc tăng trưởng. Biến đổi khí hậu, gián đoạn chuỗi cung ứng và yêu cầu ESG tạo ra hệ thống áp lực mới đối với doanh nghiệp. Tăng trưởng vì thế gắn liền với khả năng điều chỉnh mô hình vận hành để phù hợp với điều kiện thay đổi.

ESG và các cơ chế định giá liên quan đến môi trường đang dần trở thành một phần của cấu trúc kinh tế. Không chỉ mang tính tuân thủ, giá trị môi trường đã bắt đầu được chuyển hóa thành giá trị kinh tế thông qua các cơ chế như tín chỉ carbon. Điều này tạo ra lớp tăng trưởng bổ sung giữa hiệu quả môi trường và hiệu quả tài chính.

Việc giảm phát thải trong nông nghiệp vì thế mang lại tác động kép. Một mặt giúp giảm chi phí sản xuất, mặt khác tạo ra nguồn thu mới cho người nông dân và doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị.

Tại PAN, doanh nghiệp chọn đầu tư dài hạn vào nghiên cứu và phát triển. Các giống cây trồng và vật nuôi được phát triển theo hướng tăng khả năng chống chịu với điều kiện khắc nghiệt. Đồng thời, các giải pháp canh tác hướng tới giảm chi phí đầu vào và giảm phát thải, từ đó cải thiện hiệu quả sản xuất. Khi chi phí giảm và năng suất ổn định, thu nhập của người nông dân được cải thiện theo hướng bền vững hơn.

Một điểm đáng chú ý là sự hình thành các cơ chế định giá mới gắn với môi trường. Tín chỉ carbon trở thành yếu tố có thể quy đổi thành giá trị kinh tế. Trong các mô hình canh tác giảm phát thải, lượng carbon được cắt giảm có thể được ghi nhận và giao dịch. Điều này tạo ra nguồn thu bổ sung bên cạnh hoạt động sản xuất truyền thống.

Tại PAN, doanh nghiệp chọn đầu tư dài hạn vào nghiên cứu và phát triển. Khi chi phí giảm và năng suất ổn định, thu nhập của người nông dân được cải thiện theo hướng bền vững hơn.

Các dự án lúa giảm phát thải tại đồng bằng sông Cửu Long là minh chứng rõ cho khả năng này. Khi áp dụng phương pháp canh tác mới, chi phí đầu vào giảm xuống trong khi hiệu quả sản xuất được cải thiện. Đồng thời, lượng phát thải giảm tạo ra giá trị kinh tế thông qua cơ chế tín chỉ carbon.

Theo bà My, PAN đặt mục tiêu phát triển 50.000 ha lúa phát thải thấp vào năm 2026, sau đó mở rộng lên 100.000 ha trong giai đoạn 2027 - 2028. Quy mô này tương đương khoảng 200.000 tấn carbon có thể cắt giảm, tạo ra khoảng 200.000 tín chỉ carbon. Với mức giá thị trường dao động từ 10 - 20 USD mỗi tín chỉ, giá trị kinh tế ước tính nằm trong khoảng 2 - 4 triệu USD.

Quan hệ giữa doanh nghiệp và người nông dân cũng được tái định nghĩa theo hướng đồng hành. Thay vì chỉ cung cấp sản phẩm đầu vào, doanh nghiệp tham gia vào thiết kế giải pháp tổng thể cho sản xuất. Cách tiếp cận này giúp cải thiện thu nhập cho người nông dân, với mức giảm khoảng 28% chi phí đầu vào trong các mô hình canh tác tại 6 tỉnh ở đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời tạo ra sự ổn định cho vùng nguyên liệu và toàn bộ chuỗi giá trị.

Trong tổng thể chiến lược nông nghiệp quốc gia, những mô hình này đóng vai trò như nền tảng thử nghiệm cho hướng tăng trưởng khác. Khi được mở rộng quy mô, chúng có khả năng thay đổi cách thức vận hành của toàn ngành, từ sản xuất dựa trên sản lượng sang sản xuất dựa trên giá trị.

Song song với đó, việc tái cấu trúc danh mục đầu tư thể hiện kỷ luật chiến lược rõ ràng. Việc thu hẹp các mảng không còn phù hợp với định hướng dài hạn giúp tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực cốt lõi. Khi nguồn lực được dồn vào đúng trọng tâm, hiệu quả tạo giá trị được cải thiện và khả năng phát triển dài hạn được củng cố.