Tìm đường cho sản phẩm OCOP vào hệ thống khách sạn Đà Nẵng

Lần đầu tiên, vùng nguyên liệu và vùng tiêu thụ du lịch nằm chung trên một bàn cờ, xóa bỏ hoàn toàn rào cản hành chính cùng các thỏa thuận liên tỉnh phức tạp trước đây. Thành phố hiện quy tụ đầy đủ các tài sản di sản và văn hóa hàng đầu, từ đô thị cổ Hội An, khu đền tháp Mỹ Sơn, khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm, làng rau Trà Quế, cho đến các vùng nguyên liệu miền núi giàu giá trị như sâm Ngọc Linh hay quế Trà My.

Tuy nhiên, đằng sau những con số kỷ lục về lượng du khách là một khoảng trống chi tiêu lớn khi dòng tiền du lịch vẫn chưa thể chạm tới kho tàng sản phẩm bản địa. Nửa đầu năm 2026, Đà Nẵng đón gần 9,8 triệu lượt khách, trong đó khách quốc tế đạt 5,2 triệu lượt, chiếm 52,8% và lần đầu tiên vượt quy mô khách nội địa.

Việc tỷ trọng khách quốc tế vượt mốc một nửa mang lại bước ngoặt lớn về sức mua, bởi đây là nhóm khách sẵn sàng chi trả cho các câu chuyện văn hóa và có xu hướng mua quà theo nhóm từ 3 đến 8 sản phẩm mỗi lượt. Bán một hộp đặc sản ngay tại resort hay khách sạn chính là hình thức xuất khẩu tại chỗ hiệu quả nhất, giúp thu về ngoại tệ mà không tốn chi phí logistics, thủ tục hải quan hay thuế xuất nhập khẩu.

Dù sức mua rất lớn, tỷ lệ chi tiêu cho quà tặng và hàng hóa của du khách quốc tế tại Việt Nam hiện chỉ dừng ở mức 12% đến 15%, trung bình khoảng 13,5%, thấp hơn nhiều so với mức 22,5% của khu vực Đông Nam Á. Chi tiêu bình quân của một khách quốc tế tới Việt Nam mới đạt khoảng 900 đến 1.000 USD, trong khi con số này tại Thái Lan đã lên tới 1.500 đến 1.600 USD.

Toàn thành phố hiện có 477 sản phẩm OCOP đạt chuẩn, nhưng cơ cấu đang lệch nặng về nhóm thực phẩm chiếm hơn 71,7%, trong khi nhóm dịch vụ du lịch mới chỉ có 3 sản phẩm. Nếu chúng ta chinh phục được 5% trong số 19,5 triệu lượt khách mục tiêu năm 2026 mua một giỏ hàng đặc sản trị giá 250.000 đồng, ngành du lịch đã có thể mang về 244 tỷ đồng mỗi năm, gấp 5 lần tổng kim ngạch xuất khẩu OCOP của thành phố trong nửa đầu năm 2026 mà không phải tốn chi phí vận chuyển quốc tế hay thủ tục hải quan.

Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc du khách ngần ngại chi tiền, mà do chúng ta chưa tạo ra đủ lý do và điểm chạm thuận tiện cho họ. Sự đứt gãy giữa khối dịch vụ lưu trú và các chủ thể OCOP không xuất phát từ sự thiếu thiện chí, mà bắt nguồn từ cấu trúc vận hành chưa tương thích.

Doanh nghiệp du lịch và các chủ thể OCOP hiện chưa tìm được tiếng nói chung do 5 nút thắt chính bao gồm quy mô sản xuất của hộ nông dân còn nhỏ lẻ khó cam kết lượng hàng lớn vào mùa cao điểm, yêu cầu chiết khấu cao kèm thời gian công nợ kéo dài từ 30 đến 60 ngày vượt quá sức chịu đựng của các chủ thể, mẫu mã bao bì chưa đạt chuẩn quà tặng cao cấp, các khách sạn ngại ký kết vì phải quản lý hợp đồng với hàng chục nhà cung cấp nhỏ lẻ, và sự thiếu hụt dữ liệu phân tích thói quen mua sắm của từng nhóm khách quốc tế.

Bằng chứng thực tế cho thấy không ít đặc sản nổi tiếng như bánh khô mè Cẩm Lệ, nước mắm Nam Ô hay mỳ Quảng khô dù được du khách nội địa đánh giá rất cao về hương vị, nhưng khi tiếp cận hệ thống khu nghỉ dưỡng 5 sao lại vấp phải rào cản do bao bì ni-lông đơn sơ, chưa có nhãn mác song ngữ Anh - Hàn - Trung, thời hạn bảo quản ngắn hoặc thiếu mã QR truy xuất nguồn gốc tiêu chuẩn.

Để tháo gỡ vấn đề này, không thể đưa đồng loạt mọi sản phẩm OCOP vào kênh du lịch mà cần thiết lập một bộ lọc hai lớp. Lớp thứ nhất bao gồm 6 điều kiện pháp lý bắt buộc như an toàn thực phẩm, mã QR truy xuất nguồn gốc, bao bì song ngữ Việt - Anh phục vụ khách quốc tế, hạn sử dụng tối thiểu sáu tháng, năng lực cung ứng ổn định và khả năng xuất hóa đơn VAT.

Lớp thứ hai là thang điểm 100 dựa trên tính gọn nhẹ trong hành lý, giá trị câu chuyện bản sắc, khoảng giá tối ưu từ 100.000 đến 500.000 đồng, thiết kế bao bì, điều khoản thương mại và trải nghiệm đi kèm. Chỉ những sản phẩm đạt từ 75 điểm trở lên mới đủ điều kiện tiến vào chuỗi khách sạn 4 đến 5 sao, gian hàng sân bay hay các bộ quà tặng MICE.

Chẳng hạn như sản phẩm Sâm Ngọc Linh hòa tan hay Cao quế Trà My khi được nâng cấp đóng gói dưới dạng hộp quà gỗ sang trọng, có thuyết minh câu chuyện văn hóa bản địa bằng ba ngôn ngữ và trọng lượng nhẹ dưới 500g đã dễ dàng vượt qua bộ lọc hai lớp này để hiện diện tại quầy quà tặng của các khu nghỉ dưỡng cao cấp ven biển.

Để gỡ nút thắt giao dịch và giải phóng các khách sạn khỏi gánh nặng quản trị, giải pháp đột phá then chốt là hình thành một nhà phân phối OCOP – Du lịch đóng vai trò đầu mối trung gian. Đơn vị này sẽ chịu trách nhiệm gom hàng, kiểm định, kho vận, xuất hóa đơn VAT và thanh toán tiền hàng cho người dân trong vòng 15 ngày. Các khách sạn nhờ đó chỉ cần làm việc với một đầu mối duy nhất thay vì hàng chục hộ sản xuất nhỏ lẻ.

Bài toán kinh tế ba bên được thiết kế hài hòa dựa trên giá trị một sản phẩm bán lẻ 250.000 đồng, trong đó chủ thể OCOP nhận 58% giá trị mà không phải gánh chi phí tồn kho hay bán hàng, cơ sở lưu trú hưởng 25% hoa hồng mặt bằng và nhân sự, còn nhà phân phối giữ 17% để vận hành hệ thống kho vận và rủi ro.

Thực tế áp dụng cho thấy tại một khu nghỉ dưỡng 5 sao ở Ngũ Hành Sơn, thay vì phục vụ trà túi lọc hay cà phê gói công nghiệp nhập khẩu trong tiện nghi phòng nghỉ, đơn vị đã đưa vào các gói trà sâm dây Ngọc Linh OCOP 4 sao nếm thử miễn phí kèm mã QR; kết quả ghi nhận trung bình cứ 10 phòng lưu trú lại có 2 lượt khách quét mã đặt mua nguyên hộp quà mang về qua mô hình Drop-ship nhận tại sân bay Đà Nẵng.

Từ nền tảng này, sản phẩm OCOP sẽ phủ sóng qua sáu kênh đa dạng bao gồm góc trưng bày Tinh hoa Đà Nẵng hoặc Made in Da Nang rộng 2-3 m2 tại sảnh, tiện nghi phòng nghỉ dùng thử miễn phí kèm mã QR mua hàng, các bộ quà tặng MICE thiết kế riêng cho khách dự hội nghị, đưa đặc sản vào thực đơn nhà hàng, kết nối tour trải nghiệm làng nghề Trà Quế, Thanh Hà, Kim Bồng, và giải pháp đặt hàng số Drop-ship nhận hàng ngay tại sân bay trước khi rời đi.

Điển hình như các bếp trưởng tại khách sạn lưu trú đã khéo léo đưa hải sản khô OCOP và tiêu rừng A Tiêng vào thực đơn ẩm thực địa phương cao cấp, giúp nâng tầm giá trị món ăn đồng thời tạo điểm chạm tiêu dùng tự nhiên nhất cho du khách. Song song với kênh khách sạn cao cấp, mô hình Chợ Xanh Xứ Quảng được đề xuất triển khai như một hệ sinh thái kết nối cộng đồng phi lợi nhuận do Câu lạc bộ Điểm đến Xứ Quảng làm cầu nối. Mô hình này tạo nền tảng kết nối trực tiếp giữa các xã miền núi, vùng nông thôn nghèo với cư dân đô thị và du khách.

Phương thức vận hành diễn ra trực tiếp và linh hoạt khi các điểm sản xuất tập hợp đơn hàng gửi theo các chuyến xe tuyến có sẵn về các đại lý, điểm bưu điện, siêu thị tại Đà Nẵng, Hội An, Tam Kỳ để quảng bá, bán hàng mà không gánh nặng chi phí trung gian.

Minh chứng thực tế là các hợp tác xã nông sản tại Đông Giang và Nam Giang đã vận chuyển thành công chè dây, ớt A Rêu về các điểm tiếp nhận tại đô thị Hội An bằng xe khách liên tỉnh trong ngày, giúp cắt giảm hơn 30% chi phí trung gian và mang lại nguồn thu nhập ổn định trực tiếp cho đồng bào thiểu số.

Mô hình kết hợp giữa việc xây dựng chợ trung tâm OCOP cố định tại trung tâm hội chợ triển lãm thành phố hoặc công viên APEC với việc tổ chức các phiên chợ di động định kỳ tại Tuy Loan, Phong Nam, Tân Thành, Tam Thanh, đồng thời đẩy mạnh bán hàng đa kênh kết hợp giữa offline và mạng lưới tiếp thị số online qua KOL, KOC cùng các sàn thương mại điện tử.

Lộ trình hành động có thể chia làm ba giai đoạn nhằm hiện thực hóa mục tiêu. Giai đoạn đầu từ cuối năm 2026 đến giữa năm 2027 tập trung chuẩn hóa bộ tiêu chí, lựa chọn 60 đến 80 sản phẩm đạt chuẩn và thí điểm tại 30 khách sạn cao cấp. Giai đoạn tiếp theo trong năm 2027 sẽ nhân rộng lên hơn 50 điểm bán trên toàn trục du lịch và ra mắt dịch vụ giao hàng tại sân bay.

Đến năm 2028, chương trình tiến tới hợp nhất sản phẩm dưới thương hiệu dùng chung Made in Da Nang, đưa lên các sàn thương mại điện tử xuyên biên giới và mở rộng liên kết vùng. Mục tiêu dài hạn đến năm 2028 là đạt 5% tỷ lệ khách du lịch mua sản phẩm OCOP, phát triển 100 điểm bán tiêu chuẩn, mang về 250 tỷ đồng doanh thu mỗi năm và có 50% cơ sở lưu trú từ 4 đến 5 sao tham gia tích hợp điểm bán.

Sản phẩm OCOP không cạnh tranh bằng giá mà bằng giá trị trải nghiệm và câu chuyện văn hóa. Việc kết hợp bán hàng trực tiếp trong khách sạn cùng hệ sinh thái Chợ Xanh Xứ Quảng sẽ giúp biến đặc sản địa phương thành kỷ niệm chuyến đi, vừa tăng doanh thu du lịch vừa tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng.