TS. Hồ Quốc Tuấn: Loại trừ 18 dự án lớn khi tính tín dụng đặt ra bài toán mới trong quản trị rủi ro ngân hàng

Mới đây, Ngân hàng Nhà nước vừa có văn bản gửi các ngân hàng thương mại về việc xem xét cấp tín dụng cho các dự án theo đề xuất của Tập đoàn Vingroup, Sun Group và CTCP Hạ tầng hàng không Masterise.

Theo đó, các khoản tín dụng mà ngân hàng thương mại cấp cho ba doanh nghiệp trên để triển khai các dự án trong danh mục sẽ được loại trừ khi tính tăng trưởng tín dụng hằng năm của ngân hàng. Quy định này áp dụng với phần dư nợ cấp tín dụng và các khoản cho vay mới phát sinh trong quá trình thực hiện dự án.

Theo danh mục được công bố, có 18 dự án liên quan đến các lĩnh vực như dự án phục vụ Hội nghị APEC, đường sắt tốc độ cao, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình và một số dự án đầu tư theo hình thức PPP với tổng nhu cầu vốn huy động khoảng 752.140 tỷ đồng.

NHNN cho biết nhu cầu vốn cho các dự án là rất lớn, khuyến khích các ngân hàng phối hợp cho vay hợp vốn để đáp ứng nguồn lực tài chính.

Nếu khoản vay vượt giới hạn cấp tín dụng, ngân hàng phải báo cáo NHNN để trình Thủ tướng xem xét theo quy định. Việc loại trừ dư nợ khi tính tăng trưởng tín dụng không đồng nghĩa khoản vay được tự động phê duyệt. Các ngân hàng vẫn phải thẩm định hiệu quả dự án, khả năng trả nợ và chịu trách nhiệm với khoản cấp tín dụng.

Theo chia sẻ mới đây của Tiến sĩ Hồ Quốc Tuấn, Giảng viên cao cấp Đại học Bristol, Anh Quốc, việc đánh giá chính sách này cần đặt trong bối cảnh rộng hơn của định hướng điều hành tín dụng thay vì chỉ tập trung vào các doanh nghiệp cụ thể được hưởng lợi.

Thực tế là việc “nới room tín dụng” không chỉ áp dụng cho một nhóm doanh nghiệp cụ thể. Trước đó, Ngân hàng Nhà nước cũng đã quyết định không tính phần dư nợ tăng thêm đối với một số lĩnh vực như nhà ở xã hội, khu công nghiệp, khu chế xuất vào hạn mức kiểm soát tín dụng bất động sản của các ngân hàng trong năm nay.

Việc loại trừ dư nợ của 18 dự án này được kỳ vọng tạo thêm dư địa tín dụng cho các dự án được đánh giá có vai trò thúc đẩy tăng trưởng.

Từ đây, vấn đề được đặt ra không chỉ là tác động của chính sách với từng dự án mà rộng hơn là vai trò của room tín dụng trong điều hành hệ thống ngân hàng.

Theo ông Tuấn, bản chất của vấn đề không chỉ nằm ở việc một vài doanh nghiệp được hưởng lợi mà là cách tiếp cận quản lý tín dụng đang thay đổi.

Khi một khoản vay được xem là phục vụ mục tiêu tăng trưởng, phát triển hạ tầng hay các lĩnh vực ưu tiên, liệu việc loại trừ khỏi “room” có thể trở thành một tiền lệ rộng hơn trong tương lai?

Room tín dụng và bài toán quản trị rủi ro

Câu hỏi này càng đáng chú ý khi nhìn lại bản chất của room tín dụng. Đây vốn là một công cụ đã gây nhiều tranh luận trong quá trình điều hành.

Việt Nam từng áp dụng hạn mức tăng trưởng tín dụng từ những năm 1990, sau đó dừng công cụ này trước khi đưa trở lại sau giai đoạn bất ổn 2009-2010. Việc tái áp dụng room tín dụng nhằm kiểm soát rủi ro, trong bối cảnh hệ thống ngân hàng khi đó vẫn đang trong quá trình tái cơ cấu và xử lý nhiều vấn đề về chất lượng tài sản.

Khoảng ba năm trước, về việc có nên bỏ room tín dụng hay không, ông Tuấn cùng vài chuyên gia đều cho rằng công cụ này “chỉ nên giữ 1-2 năm nữa vì dần dần nó sẽ lỗi thời”, đặc biệt là nếu áp dụng các chỉ tiêu Basel một cách thực chất.

Khi hệ thống ngân hàng từng bước tiệm cận các chuẩn mực quản trị rủi ro quốc tế, việc kiểm soát tín dụng có thể dần chuyển nhiều hơn sang các công cụ dựa trên vốn, chất lượng tài sản và mức độ rủi ro của từng ngân hàng.

Tuy nhiên, ông Tuấn cho rằng quan điểm giữ room tín dụng cũng có lý do.

Ngân hàng Nhà nước từng cho rằng Việt Nam chưa thể bỏ ngay công cụ này bởi thị trường vốn vẫn chưa đủ phát triển. Hệ thống ngân hàng Việt Nam vẫn đang trong quá trình tái cơ cấu, dần tiến tới chuẩn mực quốc tế trong khi thị trường vốn còn non trẻ.

Chỉ khi thị trường vốn phát triển, doanh nghiệp có thể tiếp cận được nhiều nguồn vốn khác nhau, vốn trung dài hạn sẽ được lấy từ thị trường như trái phiếu, cổ phiếu còn hệ thống ngân hàng chỉ cung ứng vốn ngắn hạn, mới giảm được áp lực kiểm soát tăng trưởng tín dụng của hệ thống ngân hàng như hiện nay.

Vì vậy, vấn đề không chỉ là “nới room” có thúc đẩy tăng trưởng hay không mà còn là vai trò của công cụ này đang thay đổi ra sao. Khi ngày càng nhiều nhóm tín dụng được ưu tiên được loại khỏi cách tính, câu hỏi đặt ra là liệu room tín dụng còn giữ được ý nghĩa kiểm soát rủi ro ban đầu?

Ở góc nhìn thận trọng, việc ưu tiên tăng trưởng có thể tạo thêm động lực cho nền kinh tế trong ngắn hạn. Nhưng đi cùng với đó là yêu cầu phải kiểm soát chặt hơn các rủi ro tiềm ẩn.

Bởi nếu room tín dụng không còn là hàng rào chính thì vai trò của các tiêu chuẩn an toàn khác như tỷ lệ an toàn vốn, trọng số rủi ro tài sản (RWA) và các yêu cầu theo Basel sẽ càng trở nên quan trọng.

Nói cách khác, ông Tuấn cho rằng “nới room” không chỉ là tín hiệu về định hướng thúc đẩy tăng trưởng mà còn phản ánh bài toán lớn hơn trong điều hành chính sách: làm thế nào để mở rộng nguồn lực cho nền kinh tế nhưng vẫn duy trì các hàng rào an toàn của hệ thống ngân hàng.