Từ Aalto đến Bách Khoa, ngành giáo dục chuyển mình cùng Nghị quyết 57

Việt Nam cần những mô hình như Aalto

Tháng 10/2025, trong chuyến thăm chính thức Cộng hòa Phần Lan, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đã tới thăm Đại học Aalto và gọi đây là một mô hình giáo dục "hoàn toàn khác biệt".

Dù mới thành lập năm 2010 trên cơ sở sáp nhập ba trường đại học lâu đời, Aalto đã nhanh chóng vươn lên trong nhóm 20 trường đại học trẻ tốt nhất thế giới. Điểm khiến Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cảm thấy ấn tượng không chỉ là bề dày lịch sử, mà ở sự sáng tạo, tinh thần đổi mới bên trong các phòng thí nghiệm.

Tại đó, sinh viên làm việc, nghiên cứu và sáng tạo suốt ngày đêm; những kiến thức trên giảng đường ngay lập tức được chuyển hóa thành các sản phẩm thử nghiệm dưới sự hướng dẫn trực tiếp của các nhà khoa học.

"Khi đến đây, tôi thấy rất ngạc nhiên và mơ ước làm sao đại học của mình cũng có được một trung tâm như thế", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chia sẻ tại Hội nghị toàn quốc sơ kết một năm sáu tháng triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW diễn ra cách đây ít ngày.

Tại đây, người đứng đầu Đảng và Nhà nước nhấn mạnh, khoa học công nghệ hiện không còn là một lựa chọn, mà là con đường bắt buộc để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển. Muốn 10 năm sau có đội ngũ cán bộ khoa học xuất sắc, giáo dục đại học phải bắt tay hành động ngay từ hôm nay.

Đáp lại lời kêu gọi của Tổng Bí thư, Đại học Bách khoa Hà Nội đã có những bước chuyển mình sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. GS.TS Lê Anh Tuấn, Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội cho biết, nhà trường đang tái cơ cấu toàn diện để xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh ngay trong lòng đại học.

Hệ sinh thái này được vận hành xuyên suốt trên ba tầng cơ bản. Tầng nền tảng tập trung tạo ra tri thức nguồn trong các lĩnh vực ưu tiên như trí tuệ nhân tạo, chip bán dẫn và vật liệu tiên tiến. Tầng trung gian là nơi các nhà nghiên cứu và kỹ sư trong doanh nghiệp cùng chia sẻ phòng thí nghiệm để giải quyết những bài toán thực tiễn.

Cuối cùng, ở tầng thương mại hóa, Đại học Bách khoa Hà Nội đã đưa vào vận hành mô hình công ty đầu tư BK Holdings và quỹ đầu tư mạo hiểm BK Fund. Theo ông Tuấn, đây là cách tiếp cận đổi mới sáng tạo, biến doanh nghiệp thành đối tác đồng hành cùng nhà trường từ khi ý tưởng mới hình thành.

Đặc biệt, để kết nối các tầng trong hệ sinh thái này, một không gian đổi mới sáng tạo liên ngành rộng 1.000m2 đã được hình thành ngay tại thư viện Tạ Quang Bửu.

"Trung tâm đổi mới sáng tạo liên ngành được lấy cảm hứng từ mô hình của Đại học Aalto. Đây là hiện thân của hợp tác ba nhà: nhà trường, doanh nghiệp và Nhà nước", GS.TS Lê Anh Tuấn khẳng định.

Xa hơn, Đại học Bách khoa Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2035 sẽ hình thành một công viên đổi mới sáng tạo, tương tự như các mô hình thành công tại Viện công nghệ Massachusetts của Hoa Kỳ hay Đại học Thanh Hoa ở Trung Quốc.

Để tăng tốc tiến trình này, ông Tuấn kiến nghị năm giải pháp tới lãnh đạo Đảng và Nhà nước. Các đề xuất xoay quanh việc tập trung đầu tư cho công nghiệp vật liệu, rút ngắn thủ tục hành chính thành "luồng xanh", tháo gỡ vướng mắc trong định giá tài sản trí tuệ và vận hành thực chất các quỹ đầu tư mạo hiểm ngay trong trường đại học.

Lắng nghe những đóng góp trên, Tổng Bí thư Tô Lâm giao Chính phủ và Bộ Giáo dục Đào tạo cho phép Đại học Bách khoa Hà Nội thực hiện thí điểm năm giải pháp này.

"Cơ chế, chính sách, nguồn lực cần ưu tiên cho Đại học Bách khoa thử nghiệm. Nếu tốt, chúng ta mở rộng ra phạm vi quốc gia. Những vướng mắc đã kiến nghị ở đây cần được trả lời ngay cho nhà trường", Tổng Bí thư nêu ý kiến chỉ đạo.

Thành quả từ Nghị quyết 57

Sau một năm rưỡi triển khai Nghị quyết 57, khoa học công nghệ giờ đây đã trở thành nhiệm vụ cốt lõi của toàn bộ hệ thống chính trị.

Là đơn vị đầu ngành về nghiên cứu khoa học tự nhiên và phát triển công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và công nghệ Việt Nam đã ghi nhận những kết quả rõ nét. Chỉ riêng năm 2025, Viện đã công bố hơn 2.300 công trình khoa học, trong đó có hơn 1.700 bài báo quốc tế uy tín. Đáng chú ý, viện đã được cấp 105 bằng sở hữu trí tuệ và đang chuyển giao 112 công nghệ lõi ra thị trường.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, Viện Hàn lâm Khoa học và công nghệ Việt Nam xác định, nguồn nhân lực là khâu đột phá chiến lược. Đơn vị đang duy trì lực lượng gần 3.500 cán bộ nghiên cứu, đồng thời đặt mục tiêu mỗi năm thu hút thêm 20-30 nhà khoa học trẻ tài năng.

Từ ngày 1/4/2026, viện đã chính thức chuyển đổi thành đơn vị sự nghiệp trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Bước ngoặt thể chế sẽ tháo gỡ triệt để nhiều điểm nghẽn, giúp viện phát huy vai trò tham mưu chiến lược và làm chủ 30 công nghệ lõi vào năm 2030.

Sự chuyển dịch của hệ thống giáo dục và nghiên cứu cho thấy, nhu cầu nhân lực công nghệ cao đang rất lớn. Dù quy mô lao động công nghệ thông tin đã vượt 1,5 triệu người, Việt Nam hiện chỉ có khoảng 5.000 đến 7.000 chuyên gia trí tuệ nhân tạo (AI). Trong khi đó, thị trường cần bổ sung từ 150.000 đến 200.000 nhân sự công nghệ mỗi năm.

Bên cạnh đó, phong trào "Bình dân học vụ số" năm 2026 đã được triển khai rộng khắp.

Chỉ trong thời gian ngắn, 150 lớp học trực tuyến đã được tổ chức, thu hút hơn 880.000 lượt tham gia. Đặc biệt, nền tảng học tập này đã giúp gần 63.000 cán bộ cấp xã và hơn 91% đại biểu Quốc hội hoàn thành các khóa đào tạo số cơ bản, tiết giảm đến 80% chi phí ngân sách.

Ở khu vực các trường chất lượng cao, tư duy đào tạo cũng đang được thay đổi. GS. Rick Bennett, Phó hiệu trưởng kiêm Phó chủ tịch Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) cho biết, đơn vị này đang dồn lực xây dựng tư duy chiều sâu và nền tảng lý thuyết vững chắc cho sinh viên.

Chẳng hạn, nhà trường không giới hạn AI trong khối ngành công nghệ, mà hướng tới việc đào tạo ra đội ngũ chuyên gia "AI-enabled", những nhân sự giỏi chuyên môn về kinh doanh, y tế hay tài chính, đồng thời biết dùng AI như một kỹ năng lõi để giải quyết bài toán đặc thù của ngành nghề.

Sự thay đổi của BUV không chỉ nằm ở chương trình giảng dạy, mà ở việc kiến tạo một văn hóa học tập mới. Các báo cáo độc lập từ Pearson và AWS đã vinh danh BUV như một điển hình quốc tế về cách xây dựng văn hóa AI trong môi trường giáo dục.

PGS. Ali Al-Dulaimi, Trưởng khoa Khoa học máy tính và công nghệ tại BUV chia sẻ, mục tiêu của văn hóa AI không phải là tự động hóa giáo dục, mà là nâng cao chất lượng học thuật bằng cách giải phóng con người khỏi những công việc lặp lại.

"Mức độ sẵn sàng với AI cuối cùng vẫn được quyết định bởi con người, văn hóa tổ chức và năng lực lãnh đạo, chứ không chỉ bởi bản thân công nghệ", ông Ali Al-Dulaimi khẳng định.

Kết quả của triết lý này là những thế hệ sinh viên bước ra khỏi giảng đường không chỉ biết cách viết một câu lệnh đúng. Quan trọng hơn, họ biết cách đặt câu hỏi, phản biện và sẵn sàng chịu trách nhiệm với từng quyết định của mình trong kỷ nguyên số.