Tỷ lệ CASA ngân hàng và cuộc đua nguồn vốn giá rẻ

* Bài viết thuộc Chuyên đề "Toàn cảnh ngân hàng Việt Nam: Từ báo cáo tài chính đến mạch nhịp kinh tế"

Khi CASA trở thành "thước đo quyền lực" của các ngân hàng

Trong ngành ngân hàng, không phải mọi đồng vốn huy động đều có giá trị như nhau. Một ngân hàng có thể sở hữu hàng triệu tỷ đồng tiền gửi, nhưng lợi thế cạnh tranh thực sự lại nằm ở việc bao nhiêu trong số đó là nguồn vốn có chi phí thấp.

Đó là lý do tỷ lệ CASA – tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn trên tổng tiền gửi khách hàng – ngày càng trở thành một trong những chỉ số được giới đầu tư và các nhà quản lý quan tâm nhất. CASA càng cao, chi phí huy động vốn càng thấp. Chi phí vốn thấp hơn đồng nghĩa với khả năng duy trì biên lãi thuần (NIM) tốt hơn, từ đó tạo dư địa cho tăng trưởng lợi nhuận.

Dữ liệu từ 27 ngân hàng trong quý I/2026 cho thấy cuộc đua CASA đang bước vào giai đoạn cạnh tranh quyết liệt nhất từ trước đến nay. Tuy nhiên, đằng sau những con số xếp hạng lại là một câu chuyện lớn hơn về sự thay đổi của dòng tiền trong nền kinh tế.

Cuộc đua "tam mã" ngày càng khốc liệt

Nếu như trước đây các ngân hàng dẫn đầu CASA thường tạo được khoảng cách đáng kể so với phần còn lại của thị trường, thì hiện nay cuộc đua đang trở nên sít sao hơn bao giờ hết.

MBBank đang tạm thời giữ vị trí số một với tỷ lệ CASA đạt gần 33%. Tuy nhiên, khoảng cách với Vietcombank chỉ còn vài phần trăm của một điểm phần trăm. Techcombank cũng bám sát ngay phía sau, tạo nên cuộc cạnh tranh gần như ngang ngửa giữa ba ngân hàng hàng đầu hệ thống.

Điều đáng chú ý là mỗi ngân hàng lại xây dựng lợi thế CASA theo một cách khác nhau.

MBBank tận dụng sức mạnh của hệ sinh thái số và lượng khách hàng cá nhân lớn để duy trì dòng tiền thanh toán thường xuyên. Vietcombank dựa trên lợi thế truyền thống trong thanh toán doanh nghiệp, đặc biệt là các tập đoàn lớn, doanh nghiệp FDI và các đơn vị thuộc khu vực công. Trong khi đó, Techcombank tiếp tục phát huy thế mạnh ở nhóm khách hàng thu nhập cao và hệ sinh thái đối tác tiêu dùng, bán lẻ.

Sự khác biệt này cho thấy CASA không còn đơn thuần là câu chuyện về quy mô ngân hàng. Đó là cuộc cạnh tranh về khả năng giữ dòng tiền giao dịch ở lại trong hệ sinh thái của mỗi tổ chức.

Những gương mặt mới đang thay đổi cuộc chơi

Bên dưới nhóm dẫn đầu, thị trường cũng chứng kiến sự vươn lên đáng chú ý của một số ngân hàng quy mô trung bình.

MSB nổi lên như một trong những hiện tượng đáng chú ý nhất khi vượt qua nhiều ngân hàng lớn để vươn lên nhóm dẫn đầu về tỷ lệ CASA. Thành công này phản ánh hiệu quả của chiến lược tập trung vào khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ cùng các giải pháp thanh toán số hóa.

VietinBank tiếp tục cải thiện vị thế nhờ quá trình chuyển đổi số và chiến lược miễn phí giao dịch được triển khai trong nhiều năm qua. Trong khi đó, sự xuất hiện của PGBank trong nhóm có tỷ lệ CASA cao cho thấy quá trình tái cấu trúc và thay đổi hệ sinh thái cổ đông đang bắt đầu tạo ra những tác động rõ rệt lên cấu trúc nguồn vốn của ngân hàng này.

Những diễn biến đó cho thấy cuộc đua CASA không còn là sân chơi riêng của một vài ngân hàng dẫn đầu. Năng lực công nghệ, chất lượng dịch vụ và khả năng xây dựng hệ sinh thái khách hàng đang ngày càng quyết định vị thế của mỗi nhà băng.

Nghịch lý của thị trường: CASA tăng nhưng tỷ lệ CASA lại giảm

Điểm đáng chú ý nhất trong bức tranh quý I/2026 không nằm ở bảng xếp hạng CASA, mà nằm ở một nghịch lý đang xuất hiện trong toàn hệ thống.

Lượng tiền gửi không kỳ hạn của các ngân hàng vẫn tiếp tục tăng. Tuy nhiên, tỷ lệ CASA bình quân lại giảm nhẹ so với cùng kỳ năm trước.

Thoạt nhìn, điều này có vẻ mâu thuẫn. Nhưng khi bóc tách sâu hơn vào cơ cấu tiền gửi, nguyên nhân lại nằm ở sự thay đổi hành vi của khu vực doanh nghiệp.

Trong năm qua, tiền gửi của các tổ chức kinh tế tăng mạnh hơn đáng kể so với tiền gửi dân cư. Tuy nhiên, thay vì để tiền trong tài khoản thanh toán như trước, nhiều doanh nghiệp lại lựa chọn chuyển một phần đáng kể dòng tiền sang các khoản tiền gửi có kỳ hạn để hưởng lãi suất ổn định.

Nói cách khác, lượng tiền gửi không kỳ hạn vẫn tăng lên, nhưng tiền gửi có kỳ hạn tăng nhanh hơn. Điều này khiến tỷ lệ CASA trung bình của toàn hệ thống bị kéo giảm.

Dòng tiền doanh nghiệp đang phản ánh điều gì?

Sự thay đổi trong cơ cấu CASA thực chất phản ánh nhiều hơn câu chuyện của nền kinh tế thay vì chỉ là câu chuyện riêng của ngành ngân hàng.

Khi các doanh nghiệp lựa chọn gửi tiền có kỳ hạn thay vì duy trì trên tài khoản thanh toán, điều đó cho thấy họ đang có lượng tiền nhàn rỗi lớn hơn nhưng chưa vội đưa vào các hoạt động đầu tư hoặc mở rộng sản xuất kinh doanh.

Đây có thể là hệ quả của việc nhiều doanh nghiệp đang chờ đợi các điều kiện thuận lợi hơn để triển khai dự án. Nó cũng có thể phản ánh thực tế rằng một số doanh nghiệp bất động sản, hạ tầng hoặc các nhà đầu tư lớn đã huy động được vốn nhưng vẫn đang trong giai đoạn chờ hoàn thiện thủ tục trước khi giải ngân.

Vì vậy, sự suy giảm nhẹ của tỷ lệ CASA toàn ngành không hẳn là tín hiệu tiêu cực. Trái lại, nó đang phản ánh quá trình tích lũy nguồn lực tài chính trong khu vực doanh nghiệp trước khi bước vào một chu kỳ đầu tư mới.

Cuộc đua CASA đang bước sang giai đoạn mới

Trong nhiều năm, miễn phí giao dịch là công cụ quan trọng để các ngân hàng thu hút nguồn vốn không kỳ hạn. Tuy nhiên, lợi thế này đang dần trở thành tiêu chuẩn chung của thị trường thay vì yếu tố tạo khác biệt.

Khi hầu hết ngân hàng đều miễn phí chuyển khoản và đầu tư mạnh cho ngân hàng số, cuộc cạnh tranh hiện nay đang dịch chuyển sang một cấp độ cao hơn. Vấn đề không còn là làm thế nào để khách hàng mở tài khoản, mà là làm thế nào để khách hàng duy trì dòng tiền trong hệ sinh thái của ngân hàng.

Điều này giải thích vì sao các ngân hàng ngày càng đầu tư mạnh vào thanh toán số, thương mại điện tử, bảo hiểm, đầu tư, quản lý tài sản và các mô hình ngân hàng nhúng. Mục tiêu cuối cùng không phải là tăng số lượng tài khoản, mà là tăng thời gian dòng tiền lưu lại trong hệ thống.

Tỷ lệ CASA đang kể câu chuyện gì?

Nhìn từ góc độ tài chính, tỷ lệ CASA là thước đo chi phí vốn và năng lực sinh lời của ngân hàng. Nhưng nhìn rộng hơn, chỉ số này còn phản ánh sự vận động của dòng tiền trong toàn bộ nền kinh tế.

Cuộc cạnh tranh giữa MBBank, Vietcombank và Techcombank cho thấy các ngân hàng đang nỗ lực giành quyền kiểm soát nguồn vốn giá rẻ. Trong khi đó, sự suy giảm nhẹ của tỷ lệ CASA bình quân lại cho thấy doanh nghiệp đang có xu hướng phòng thủ hơn trong việc quản lý dòng tiền.

Nói cách khác, đằng sau những thay đổi nhỏ của tỷ lệ CASA không chỉ là câu chuyện lợi nhuận ngân hàng, mà còn là câu chuyện về niềm tin đầu tư, hành vi doanh nghiệp và hướng đi của dòng vốn trong nền kinh tế Việt Nam.

>> Bài viết thuộc Chuyên đề "Toàn cảnh ngân hàng Việt Nam: Từ báo cáo tài chính đến mạch nhịp kinh tế"