Ứng dụng công nghệ để phát triển công nghiệp văn hóa

Khoảng trống công nghiệp văn hóa

Doanh thu kỹ thuật số đang ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong thu nhập của các nhà sáng tạo. Những số liệu gần đây ghi nhận, doanh thu toàn ngành công nghiệp văn hoá tại Việt Nam đang đóng góp khoảng 4% GDP.

Tuy nhiên, con số này còn cách khá xa các quốc gia phát triển như Hàn Quốc (khoảng 12% GDP) và Mỹ (đóng góp 11% GDP).

Từ đây, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định tầm nhìn đến năm 2045 đưa công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo thành trụ cột phát triển bền vững, phấn đấu đóng góp 9% GDP.

Luật sư Phan Vũ Tuấn, Phó chủ tịch Hội sở hữu trí tuệ TP.HCM đánh giá, công nghiệp văn hóa là một ngành tiềm năng và Việt Nam đang hướng đến việc tăng cường đóng góp của ngành công nghiệp này vào nền kinh tế.

Báo cáo Định hình lại các chính sách cho sự sáng tạo của UNESCO ghi nhận, doanh thu kỹ thuật số hiện chiếm 35% thu nhập của người sáng tạo, tăng từ 17% vào năm 2018, nhưng cũng gia tăng nguy cơ vi phạm sở hữu trí tuệ.

Dự báo đến năm 2028, tác động của các sản phẩm AI tạo sinh được sẽ dẫn đến tổn thất doanh thu toàn cầu với người sáng tạo âm nhạc và người sáng tạo nghe nhìn. Trong khi đó chỉ có 48% quốc gia đang xây dựng hệ thống theo dõi văn hóa kỹ thuật số, cũng như các chính sách hiệu quả.

Theo UNESCO, từ dữ liệu được thu thập tại hơn 120 quốc gia cho thấy, cần thiết phải có các chính sách mạnh mẽ hơn để bảo vệ các nhà sáng tạo nội dung.

Luật sư Tuấn cho rằng, một trong các vấn đề Việt Nam phải giải quyết là thiếu các nền tảng phân phối nội dung số. "Phần lớn hệ thống phân phối nội dung và âm nhạc tại Việt Nam phải dựa vào các nền tảng nước ngoài", ông Tuấn nêu thực trạng.

Mỗi năm, Việt Nam công bố hàng trăm nghìn tác phẩm, nhưng chỉ khoảng 3.000 tác phẩm được cấp mã từ Việt Nam. Điều này phản ánh một thực tế, Việt Nam đang thiếu hạ tầng dữ liệu để quản lý và kết nối hệ sinh thái công nghiệp văn hóa.

Trong khi một số lĩnh vực đã có cơ chế sandbox, thì công nghiệp văn hóa vẫn là một khoảng trống. Ông Tuấn kỳ vọng, Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm từ Hàn Quốc về cách xây dựng sandbox ở cấp độ thành phố hoặc địa phương để thử nghiệm các mô hình mới.

Bên cạnh đó, vấn đề hạ tầng dữ liệu cũng rất quan trọng. Thực tế Việt Nam vẫn chưa xây dựng được hạ tầng dữ liệu thống nhất, nên việc các sản phẩm và dữ liệu mới ra đời sẽ rời rạc, khó liên thông và tạo ra giá trị chung cho toàn ngành.

Kì vọng vào công nghệ

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Thế Vinh, đồng sáng lập, CEO Ninety Eight và Fanos thừa nhận, ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc lớn vào các nền tảng mạng xã hội nước ngoài như YouTube, Facebook hay TikTok.

Không chỉ dữ liệu người dùng nằm trên hạ tầng quốc tế, các nền tảng này còn ưu tiên nội dung tạo nhiều lượt xem, thay vì phản ánh giá trị thực của cộng đồng.

"Chúng tôi mong muốn xây dựng một nền tảng được tạo ra từ niềm tin, tình yêu và sự kết nối giữa con người với con người, thay vì chỉ chạy theo số lượt xem", ông Nguyễn Thế Vinh chia sẻ.

Theo ông Vinh, Việt Nam đang cần một hạ tầng công nghệ được xây dựng bởi người Việt và dành riêng cho cộng đồng người hâm mộ. Đó là lý do Fanos được phát triển như một mạng xã hội chuyên biệt, nơi nghệ sĩ có thể xây dựng cộng đồng và kết nối trực tiếp với người hâm mộ trên chính dữ liệu của mình.

Khác với các mạng xã hội truyền thống, Fanos ứng dụng công nghệ blockchain để ghi nhận và xác thực toàn bộ hành trình đồng hành của người hâm mộ. Mỗi hoạt động như tham dự concert, sở hữu vật phẩm, tương tác, hay ủng hộ nghệ sĩ đều được lưu trữ thành dữ liệu minh bạch, không thể chỉnh sửa.

"Một triệu người theo dõi hôm nay thực chất chỉ là những con số. Chúng ta chưa có cơ chế để khắc họa chân dung của từng người hâm mộ, cũng như ghi nhận những đóng góp của họ", CEO Fanos nói

Do đó, ông Vinh cho rằng, việc số hóa các tương tác sẽ giúp nghệ sĩ hiểu rõ cộng đồng của mình, từ đó xây dựng hệ thống quyền lợi, tri ân và gắn kết dựa trên mức độ đồng hành thực tế. Chẳng hạn, một tấm vé concert sau khi được sử dụng vẫn tiếp tục tồn tại như một bản ghi dữ liệu, trở thành căn cứ để xác định mức độ gắn bó của người hâm mộ trong hệ sinh thái.

Ngoài ra, blockchain sẽ giúp Fanos mở rộng sang các bài toán về bản quyền và sở hữu trí tuệ. Nền tảng hỗ trợ chứng nhận số cho tác phẩm, xây dựng Content ID cho âm nhạc Việt Nam và tạo nền tảng phân phối bản quyền minh bạch hơn khi hành lang pháp lý về tài sản số được hoàn thiện.

Ông Nguyễn Thế Vinh kỳ vọng, Fanos sẽ không chỉ là một ứng dụng mạng xã hội, mà là hạ tầng chuyển hóa những tương tác giữa nghệ sĩ và người hâm mộ thành dữ liệu và giá trị lâu dài.

Định hình văn hoá số

Bà Phạm Đăng Anh Thư, nhà sáng lập thương hiệu JoliPoli cho biết, tình trạng xâm phạm bản quyền và sao chép thiết kế đã diễn ra phổ biến trong ngành thời trang từ nhiều năm nay.

Theo bà, đây là bài toán khiến không chỉ JoliPoli, mà nhiều thương hiệu thiết kế trong nước gặp khó khăn. Bà đặt vấn đề liệu các công nghệ mới hiện nay có thể hỗ trợ các thương hiệu bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ hiệu quả hơn hay không?

Trao đổi về vấn đề này, luật sư Phan Vũ Tuấn cho rằng, các công nghệ hiện đại đã hỗ trợ đáng kể trong việc truy vết các đối tượng sản xuất hàng giả, xâm phạm bản quyền.

Đồng thời, trong bối cảnh Chính phủ đang đẩy mạnh công tác thực thi pháp luật về sở hữu trí tuệ, đây là thời điểm thuận lợi để các doanh nghiệp chủ động cung cấp bằng chứng vi phạm và phối hợp với cơ quan chức năng xử lý.

"Đây là thời điểm tốt nhất để làm, vì bộ máy xử lý xâm phạm của cơ quan nhà nước đang thực thi việc này rất mạnh", ông Tuấn nói.

Rapper Pjpo, nghệ sĩ đầu tiên phát hành album trên nền tảng blockchain tại Việt Nam chia sẻ, việc phát hành trước đây đạt được những kết quả tích cực. Tuy nhiên, để công nghệ blockchain thực sự tạo ra giá trị khác biệt, người hâm mộ cả cũ lẫn mới vẫn cần nhiều trải nghiệm hơn để cảm nhận rõ những lợi ích mà công nghệ này mang lại.

Ông Nguyễn Thế Vinh cho biết, Fanos hiện được thiết kế để phù hợp với các quy định pháp luật hiện hành. Trên nền tảng này, nghệ sĩ không chỉ phát hành sản phẩm số mà còn có thể định danh người sở hữu, thống kê mức độ ủng hộ của từng người hâm mộ để xây dựng các chương trình chăm sóc phù hợp.

Theo ông Vinh, một trong những hạn chế của nhiều mạng xã hội hiện nay là thuật toán thường ưu tiên các nội dung tiêu cực do khả năng tạo tương tác cao. Fanos lựa chọn hướng tiếp cận ngược lại, tập trung xây dựng một nền tảng khuyến khích lan tỏa các nội dung tích cực, đồng thời hạn chế những nội dung độc hại.

Vì vậy, không chỉ nghệ sĩ mà các tổ chức cũng có thể xây dựng kênh truyền thông để triển khai những chiến dịch giáo dục, truyền thông xã hội, cộng đồng.

Điểm khác biệt của Fanos là nền tảng được phát triển tại Việt Nam. Thay vì chỉ sử dụng các công cụ có sẵn trên các nền tảng nước ngoài, các cơ quan quản lý và đơn vị trong nước có thể cùng tham gia xây dựng những tính năng phù hợp với nhu cầu thực tế.

Về mặt công nghệ, Fanos sử dụng blockchain làm hạ tầng, kết hợp dữ liệu lớn và AI để phân tích, thống kê mức độ lan tỏa của nội dung, nhận diện xu hướng, phân loại nội dung tích cực và tiêu cực, đồng thời xây dựng các báo cáo theo từng mục tiêu cụ thể.

Ông Vinh cho rằng, đây là cơ sở để Fanos có thể đồng hành cùng các cơ quan, tổ chức trong việc đo lường hiệu quả của các chiến dịch tuyên truyền và giáo dục.

"Đó cũng chính là lý do Fanos ra đời. Đây không chỉ là một sản phẩm công nghệ tích hợp blockchain, mà còn là dự án hướng tới việc kết nối công nghệ với văn hóa và cộng đồng sáng tạo", vị CEO nhấn mạnh.