Hồng Hà giữ vị thế 'người anh cả' ngành văn phòng phẩm bằng cách nào?

Trải qua gần 70 năm thăng trầm cùng lịch sử đất nước, Văn phòng phẩm Hồng Hà không chỉ là một thương hiệu, mà còn là một phần ký ức của nhiều thế hệ người Việt. Trong bối cảnh hội nhập, cạnh tranh đầy thách thức, làm thế nào để "người anh cả" ngành văn phòng phẩm vừa giữ vững được bản sắc của một thương hiệu "đi cùng năm tháng", vừa chuyển mình đầy sức sống trong kỷ nguyên mới, để không bị già cỗi, lãng quên trong cuộc chơi toàn cầu?

Cuộc trò chuyện với ông Phạm Trung Kiên, Tổng giám đốc Công ty CP Văn phòng phẩm Hồng Hà, sẽ hé mở lời giải cho bài toán này.

Từ sứ mệnh lịch sử đến bước ngoặt kinh tế thị trường

Tiền thân là một nhà máy văn phòng phẩm của nhà nước thành lập từ năm 1959, hơn 66 năm qua, Hồng Hà đã đi cùng rất nhiều giai đoạn lịch sử của đất nước, từ kháng chiến chống Mỹ, thời kỳ bao cấp, đến Đổi mới và giai đoạn phát triển, hội nhập sâu rộng như hiện nay. Nhìn lại hành trình phát triển, đâu là những cột mốc quan trọng mà ông ấn tượng nhất?

Ông Phạm Trung Kiên: Cột mốc thứ nhất có lẽ là giai đoạn sản xuất trong thời kỳ kháng chiến. Khi ấy, Hồng Hà tập trung toàn bộ nguồn lực để phục vụ những nhiệm vụ quan trọng, thiết yếu của đất nước như góp phần xóa mù chữ, đáp ứng nhu cầu học tập, phát triển văn hóa - giáo dục ở miền Bắc sau ngày giải phóng, và tiếp tục đồng hành cùng miền Nam trong giai đoạn thống nhất đất nước.

Văn phòng phẩm khi đó không đơn thuần là một sản phẩm hàng hóa, mà còn phục vụ cho một sứ mệnh xã hội lớn lao.

Cột mốc thứ hai là thời điểm nền kinh tế chuyển mình từ cơ chế bao cấp sang kinh tế thị trường. Đây là bước ngoặt buộc Hồng Hà phải thay đổi toàn diện, từ chiến lược, kế hoạch sản xuất, kinh doanh đến các hoạt động bán hàng, tất cả đều được tái cấu trúc để thích ứng với bối cảnh mới.

Hai giai đoạn ấy, một gắn với sứ mệnh lịch sử, một gắn với thách thức cạnh tranh, chính là những cột mốc quan trọng nhất trong hành trình 66 năm phát triển của Hồng Hà.

Đến thời điểm này, chúng tôi tự hào là doanh nghiệp văn phòng phẩm lâu đời nhất và là một trong những đơn vị "thuần Việt" cuối cùng vẫn bền bỉ phát triển ngành nghề cốt lõi của mình.

Trong khi nhiều thương hiệu vang bóng một thời giờ chỉ còn là ký ức, điều gì đã giúp Hồng Hà không chỉ tồn tại, mà còn ngày càng lớn mạnh và có được sự tin yêu của người tiêu dùng qua nhiều thế hệ?

Ông Phạm Trung Kiên: Để một doanh nghiệp có thể phát triển suốt gần 70 năm là điều không hề đơn giản. Tôi cho rằng, có hai yếu tố quan trọng giúp Hồng Hà duy trì được sự phát triển và giữ vững ngành nghề cốt lõi.

Yếu tố thứ nhất là sứ mệnh đồng hành cùng giáo dục Việt Nam. Ngay từ khi thành lập, Hồng Hà luôn tâm niệm rằng: khi ngành giáo dục còn phát triển, thì Hồng Hà còn tồn tại.

Suốt 66 năm qua, chúng tôi không chỉ dừng lại ở việc cung ứng đồ dùng học tập, mà còn tham gia vào nhiều hoạt động góp phần phát triển giáo dục nước nhà, triển khai các chương trình mang trách nhiệm xã hội, hỗ trợ học sinh và giáo viên ở vùng sâu, vùng xa, chung tay cùng cộng đồng trong những thời điểm thiên tai, bão lũ. 

Dù trong hoàn cảnh khó khăn nào, chúng tôi cũng không xa rời sứ mệnh ấy. Trong khi nhiều doanh nghiệp cùng thời đã chuyển hướng sang các lĩnh vực khác, Hồng Hà vẫn kiên định với ngành văn phòng phẩm.

Yếu tố thứ hai là khả năng thích ứng với thị trường. Trong mỗi giai đoạn phát triển, thị trường đều đặt ra những yêu cầu hoàn toàn khác biệt. Chúng tôi buộc phải thay đổi để phù hợp với thế hệ người tiêu dùng. 

Đặc biệt hiện nay, khi thế hệ trẻ có nền tảng tri thức, văn hóa và được tiếp xúc với công nghệ rất phát triển, nhu cầu và kỳ vọng của họ cũng thay đổi mạnh mẽ, Hồng Hà càng phải chuyển mình để đáp ứng. Chính khả năng thích ứng qua từng giai đoạn, song song với việc giữ vững giá trị cốt lõi, đã giúp chúng tôi duy trì thương hiệu và phát triển bền bỉ cho đến hôm nay.

Sức mạnh của một thương hiệu "đi cùng năm tháng"

Đối mặt với bài toán về cạnh tranh của thị trường và xu hướng mới của người dùng hiện tại như ông vừa chia sẻ, Hồng Hà đã gặp những thách thức như thế nào?

Ông Phạm Trung Kiên: Trước đây, khi còn trong cơ chế bao cấp, thuận lợi của chúng tôi là đầu ra được Nhà nước bảo đảm. Tuy nhiên, sản xuất khi đó lại gặp rất nhiều khó khăn, đặc biệt là việc tiếp cận công nghệ, thiết bị tiên tiến trên thế giới còn hạn chế.

Còn hiện nay, khi nền kinh tế đã mở cửa sâu rộng, chúng tôi được trao quyền tự chủ nhiều hơn trong hoạt động sản xuất - kinh doanh, nhưng đi cùng đó lại là những áp lực hoàn toàn khác.

Khó khăn lớn nhất hiện nay đến từ sự thay đổi của người tiêu dùng và mức độ cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Nếu như trước đây, sản phẩm phục vụ học tập là nhu cầu thiết yếu, gần như bắt buộc, thì hiện nay xuất hiện nhiều sản phẩm thay thế. 

Trước kia, người dùng chủ yếu quan tâm đến các tính năng cơ bản; còn bây giờ, sản phẩm không chỉ cần đáp ứng công năng mà còn phải thỏa mãn yêu cầu về thiết kế, tính thẩm mỹ, yếu tố thân thiện môi trường và sự phù hợp với thị hiếu. 

Thách thức thứ hai là cạnh tranh. Sau gần bốn thập kỷ mở cửa và hội nhập sâu rộng, Việt Nam vừa hưởng lợi từ việc xuất khẩu, vừa phải chấp nhận sức ép cạnh tranh rất lớn ngay tại thị trường nội địa. Ngành văn phòng phẩm cũng không nằm ngoài xu thế đó.

Với quy mô hơn 100 triệu dân, cơ cấu dân số trẻ và lực lượng học sinh, sinh viên, nhân viên văn phòng đông đảo, Việt Nam được các thương hiệu văn phòng phẩm quốc tế đánh giá là thị trường rất tiềm năng. Không chỉ tham gia thị trường thông qua xuất nhập khẩu, nhiều "gã khổng lồ" của thế giới còn đầu tư nhà máy sản xuất trực tiếp tại Việt Nam để tối ưu chi phí và gia tăng sức cạnh tranh. 

Trong bối cảnh đó, "vũ khí" đặc biệt nào được doanh nghiệp sử dụng để  giữ vững thị phần?

Ông Phạm Trung Kiên: Yếu tố quan trọng nhất vẫn là sản phẩm. Dù cạnh tranh bằng chiến lược gì, sản phẩm trước hết phải đáp ứng được nhu cầu người dùng. Khi sản phẩm chưa thỏa mãn nhu cầu, thì rất khó nói đến những yếu tố khác.

Với Hồng Hà, chúng tôi có một lợi thế lớn là sự am hiểu người tiêu dùng nội địa, có sự gần gũi, thân thuộc với nhiều thế hệ khách hàng Việt Nam. Chính điều đó giúp chúng tôi có thể phát triển những sản phẩm mang tính cá nhân hóa cao hơn, bám sát nhu cầu thực tế và gần với thói quen sử dụng của người Việt hơn.

Sau khi sản phẩm đã đáp ứng tốt nhu cầu, yếu tố thứ hai là giá. Với doanh nghiệp sản xuất, bài toán giá luôn được đặt lên hàng đầu. Muốn cạnh tranh được, chúng tôi phải tối ưu chi phí thông qua tự động hóa và mở rộng quy mô sản xuất.

Yếu tố thứ ba là thương hiệu. Hồng Hà là một thương hiệu lâu đời và nhận được nhiều tình cảm từ người tiêu dùng. Với chúng tôi, thương hiệu không chỉ là một tài sản kinh doanh mà còn mang dáng dấp của một giá trị di sản.

Tôi cho rằng, đây cũng là một điểm khác biệt giữa doanh nghiệp nội địa và nhiều thương hiệu nước ngoài. Khi giá trị di sản được bồi đắp qua thời gian, tình cảm của người tiêu dùng dành cho thương hiệu cũng được củng cố, trở thành lợi thế để chúng tôi được người tiêu dùng lựa chọn.

Cuối cùng là hoạt động bán hàng và phân phối. Chúng tôi luôn nỗ lực đưa sản phẩm đến gần người tiêu dùng nhất, đảm bảo họ có thể tiếp cận thuận tiện và được hưởng những chính sách, ưu đãi tốt nhất. Đó là cách Hồng Hà tạo ra lợi thế cạnh tranh trước các thương hiệu quốc tế, đồng thời duy trì sự vượt trội trong chính sách bán hàng của mình.

Ông có thể chia sẻ rõ nét hơn về cách Hồng Hà đổi mới về sản phẩm để đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng trẻ?

Ông Phạm Trung Kiên: Hàng năm, chúng tôi đều thực hiện các nghiên cứu rất sâu về người tiêu dùng. Từ những nghiên cứu chuyên sâu đó, chúng tôi thiết kế các bộ sản phẩm phục vụ cho từng nhu cầu cụ thể.

Với các môn khoa học xã hội như Văn, Sử, Địa, ngoại ngữ, kết cấu trang vở được thiết kế phù hợp với cách ghi chép và hệ thống kiến thức của từng môn, giúp người học có trải nghiệm tốt hơn và phương pháp học hiệu quả hơn. Thay vì chỉ có dòng kẻ ngang như trước, các sản phẩm mới được thiết kế theo từng chuyên đề, từng đặc thù môn học, có thêm các ô ghi nhớ, phần note, phần ghi chú để hỗ trợ việc tổng hợp và hệ thống kiến thức của người dùng.

Ở bộ sản phẩm họa cụ. Hồng Hà là một trong những đơn vị đầu tiên thiết kế và sản xuất các bộ họa cụ theo tiêu chuẩn chất lượng cao của châu Âu và Mỹ. Quá trình sản xuất được triển khai cùng với các nghệ sĩ, họa sĩ chuyên nghiệp và giảng viên mỹ thuật tại các trường đại học, nhằm tạo ra những bộ sản phẩm phù hợp nhất với từng nhóm người dùng. 

Quan trọng hơn, chúng tôi không chỉ cung cấp sản phẩm, mà còn định hình cho người dùng rằng với nhu cầu sáng tác hay học tập cụ thể, nên lựa chọn bộ công cụ nào để đạt hiệu quả tốt nhất.

Thay đổi lớn nhất trong phát triển sản phẩm của Hồng Hà là chuyển từ tư duy sản xuất đại trà cho số đông, "một sản phẩm dùng chung cho tất cả", sang tư duy thiết kế theo nhu cầu cụ thể, đi sâu vào từng nhóm khách hàng, từng môn học, từng hoạt động trong nhà trường để đáp ứng tốt nhất nhu cầu của người dùng.

Giải mã mâu thuẫn: Khi "di sản" hoà cùng nhịp với hơi thở đương đại

Ông vừa chia sẻ việc Hồng Hà đã rất nỗ lực trong việc mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh để giảm giá thành, tăng tính cạnh tranh của sản phẩm. Vậy doanh nghiệp đã làm điều này như thế nào? 

Ông Phạm Trung Kiên: Rất tự hào là Hồng Hà có lẽ là một trong những doanh nghiệp có tỷ lệ tự động hóa cao nhất trong ngành văn phòng phẩm tại Việt Nam.

Nếu trước đây, để sản xuất một sản phẩm phải thực hiện qua khoảng 5 - 7 công đoạn khác nhau và cần đến vài chục công nhân, thì hiện nay nhiều dây chuyền đã được tích hợp và tự động hóa ở mức cao, chỉ cần khoảng 3 - 5 công nhân vận hành để cho ra đời cùng sản lượng sản phẩm tương tự.

Trong bối cảnh các nguồn lực xã hội ngày càng hạn chế, chi phí đầu tư nhà xưởng gia tăng, tự động hóa chính là lời giải quan trọng. Việc tối ưu hóa quy trình và nguồn lực không chỉ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn góp phần giải quyết bài toán chi phí một cách bền vững.

Minh chứng là trong 4 - 5 năm gần đây, quy mô của Hồng Hà tăng trưởng gần gấp đôi, nhưng số lượng lao động hầu như không thay đổi. Phần tăng trưởng được giải quyết bằng tự động hóa và tối ưu quy trình.

Trước đây, chúng tôi tập trung phát triển thị trường miền Bắc, nhưng trong khoảng 5 năm trở lại đây, chúng tôi đẩy mạnh đầu tư và mở rộng tại miền Trung và miền Nam. Song song với thị trường nội địa, chúng tôi cũng bắt đầu mở rộng sang xuất khẩu, trước hết là các nước Đông Nam Á, sau đó là châu Phi và Australia. 

Khi áp dụng các phương thức sản xuất hiện đại vào quy trình sản xuất, với một doanh nghiệp rất lâu đời, đội ngũ lao động gắn bó lâu năm, Hồng Hà đã làm như thế nào để chất lượng nguồn nhân lực thích ứng được với hoạt động sản xuất mới, thưa ông?

Ông Phạm Trung Kiên: Điều có lẽ sẽ khiến nhiều người bất ngờ về Hồng Hà là sự gắn bó của người lao động. Phần lớn cán bộ, công nhân viên của chúng tôi có thâm niên 10, 15, 20 năm; thậm chí có những người đã gắn bó 30 năm, tức gần như cả cuộc đời. 

Không hiếm những gia đình có hai, thậm chí ba thế hệ cùng làm việc tại Hồng Hà. Đó là một giá trị rất đặc biệt.

Trong bối cảnh đẩy mạnh sản xuất theo hướng hiện đại, chúng tôi chú trọng vào khâu đào tạo, nâng cao chất lượng, tay nghề của lao động. Mỗi khi đầu tư dây chuyền, công nghệ mới, chúng tôi đều đào tạo lại đội ngũ để họ có thể thích ứng với quy trình sản xuất hiện đại hơn.

Khi được trang bị kỹ năng phù hợp, người lao động hoàn toàn có thể vận hành công nghệ mới một cách hiệu quả. Với người Hồng Hà, nhờ sự gắn bó và tình cảm dành cho thương hiệu, quá trình chuyển đổi đó không phải là rào cản quá lớn.

Như ông vừa chia sẻ, Hồng Hà là một trong những doanh nghiệp rất năng động trong việc thích ứng và đáp ứng được nhu cầu mới của thị trường. Vậy, giữa việc gìn giữ một thương hiệu truyền thống với việc đổi mới để đáp ứng được nhu cầu hiện đại có mâu thuẫn với nhau không? 

Ông Phạm Trung Kiên: Đây là điều chúng tôi rất trăn trở. Là một thương hiệu lâu đời nhất Việt Nam trong ngành văn phòng phẩm, nhiều người xem chúng tôi như “người anh cả” của ngành. Nhưng đi cùng với vị thế đó, một thương hiệu lâu năm rất dễ bị nhìn nhận là già cỗi, bị thị trường lãng quên.

Chính vì vậy, chiến lược của Hồng Hà hiện nay là kết hợp giữa "tính di sản về thương hiệu" và "tính đương đại về người dùng". Chúng tôi coi di sản là nền tảng, nhưng nếu bỏ qua tính đương đại, chúng tôi sẽ thất bại trong bài toán thích ứng.

Điều Hồng Hà đang làm là dung hoà cả hai yếu tố, vừa giữ gìn những giá trị cốt lõi đã tạo nên thương hiệu, đồng thời làm mới mình để phù hợp với nhu cầu, thị hiếu và phong cách sống của thế hệ trẻ hôm nay.

Thực tế, trong suốt các giai đoạn phát triển, chúng tôi luôn giữ nguyên tắc cốt lõi là lấy khách hàng làm trung tâm, để tạo ra một "nhịp đập chung" với họ. Khi giữ được sự đồng điệu với người tiêu dùng, không bị lệch nhịp, thương hiệu sẽ vẫn duy trì được sức sống.

Lấy ví dụ, hướng tới các sự kiện lớn của năm 2025 như 50 năm giải phóng miền Nam hay 80 năm thành lập nước, Hồng Hà ra mắt các bộ sản phẩm như "Độc lập", "A50", "A80". Tính di sản nằm ở những hình ảnh xe tăng, bản đồ, niềm tự hào dân tộc; nhưng tính đương đại nằm ở ngôn ngữ thiết kế mới và tính năng sản phẩm phù hợp với hơi thở thời đại. Người tiêu dùng trẻ khi cầm sản phẩm sẽ không cảm thấy cũ kỹ, lạc hậu mà tràn đầy sự tự hào và yêu quý thương hiệu. 

Sứ mệnh đồng hành cùng tri thức Việt

Gắn bó với Hồng Hà ngay từ khi mới ra trường, đến nay đã hơn 20 năm, động lực lớn nhất đối với cá nhân ông là gì?

Ông Phạm Trung Kiên: Một trong những lý do quan trọng nhất khiến tôi gắn bó với công ty suốt hơn 20 năm qua chính là tình yêu dành cho một thương hiệu quốc dân, mang trong mình sứ mệnh đồng hành cùng ngành giáo dục nước nhà.

Không chỉ riêng tôi, rất nhiều nhân sự tại Hồng Hà cũng gắn bó vì tình yêu đó. Điều đó đã giúp chúng tôi vượt qua những giai đoạn khó khăn nhất, cùng nhau cống hiến và trưởng thành cùng thương hiệu.

Trong suốt quãng thời gian dài gắn bó với Hồng Hà, điều gì đã để lại cho ông ấn tượng lớn nhất?

Ông Phạm Trung Kiên: Ở vai trò Tổng giám đốc, với tôi, bài toán đau đầu nhất ở mọi thời điểm luôn là hoạt động kinh doanh.

Trong 5 năm gần đây, Hồng Hà có sự tăng trưởng rất mạnh mẽ, nhưng chúng tôi luôn xác định rõ, trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt và thay đổi nhanh như hiện nay, chu kỳ phát triển đang ngày càng ngắn lại.

Trước đây, khi xây dựng một mô hình kinh doanh, tôi có thể yên tâm rằng nó sẽ vận hành ổn định trong 5 - 10 năm. Còn bây giờ, một mô hình mới có thể chỉ phù hợp trong 2 - 3 năm.

Sau một giai đoạn tăng trưởng, chúng tôi lại đối mặt với những thách thức mới và lại bắt đầu giải một bài toán khác để thích ứng với bối cảnh mới.

Hiện Hồng Hà đã có kế hoạch gì cho chu kỳ phát triển sắp tới, thưa ông?

Ông Phạm Trung Kiên: Chúng tôi luôn xác định rằng khó khăn của ngày mai sẽ lớn hơn hôm nay. Môi trường kinh doanh hiện đang chịu tác động từ rất nhiều xu hướng, bên cạnh sự cạnh tranh là dân số già hóa, tỷ lệ sinh giảm, sự gia tăng của số hóa trong học tập và môi trường văn phòng… 

Vì vậy, chúng tôi tập trung tìm kiếm những ngách thị trường mới, phát triển thêm các dòng sản phẩm phù hợp với nhu cầu mới của người tiêu dùng, thay vì chỉ phụ thuộc vào phân khúc quen thuộc. 

Bên cạnh đó, chúng tôi mở rộng thị trường theo cả "chiều ngang" - không chỉ đẩy mạnh miền Trung, miền Nam, mà còn chú trọng hơn đến xuất khẩu và "chiều sâu"- phát triển sản phẩm, ngành hàng mới đáp ứng nhu cầu và thị thiếu ngày càng cao của khách hàng.

Trong bối cảnh đất nước vươn mình bước vào kỷ nguyên mới, giáo dục là một trong những lĩnh vực rất được quan tâm và đóng một vai trò quan trọng. Là một doanh nghiệp sản xuất trong lĩnh vực này, ông có gửi gắm điều gì đối với sự phát triển của doanh nghiệp, đi cùng bước phát triển mới của đất nước?

Ông Phạm Trung Kiên: Tôi luôn tin rằng, giáo dục là gốc rễ của một quốc gia. Điều đó thể hiện rõ qua những quyết sách gần đây của Đảng và Nhà nước trong việc nâng cao chất lượng dạy học, cải thiện điều kiện làm việc và đời sống cho giáo viên, cũng như môi trường học tập cho học sinh. Giáo dục ngày càng được đặt vào vị trí trọng tâm, mang tính nền tảng cho sự phát triển bền vững.

Hồng Hà rất vinh dự được đồng hành trong hành trình đó. Đây không chỉ là cơ hội, mà còn là sứ mệnh mà chúng tôi xác định sẽ tiếp tục theo đuổi trong thời gian tới.

Tôi tin rằng, khi mục tiêu lớn của đất nước và định hướng phát triển của doanh nghiệp gặp nhau ở giá trị cốt lõi là giáo dục, đó chính là nền tảng vững chắc để doanh nghiệp tiến xa và phát triển một cách bền vững, tiếp nối nhịp đập của một thương hiệu đã gắn liền với sự học của người Việt suốt hơn nửa thế kỷ qua.

Xin cảm ơn ông!