Vì sao chuỗi khí điện Sơn Mỹ gần 99.000 tỷ vẫn bất động?

Đặt tại tỉnh Lâm Đồng, chuỗi khí điện Sơn Mỹ gồm hai dự án nhiệt điện LNG Sơn Mỹ I và II có tổng công suất 4.500MW và kho cảng LNG Sơn Mỹ. Hai nhà máy nhiệt điện LNG nằm trong quy hoạch điện VIII điều chỉnh, thuộc danh mục dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm ngành năng lượng theo dõi.

Tiến độ nêu trong quyết định chủ trương đầu tư của Bộ Công thương, LNG Sơn Mỹ I và II sẽ hoàn thành và đưa vào vận hành trong năm 2028. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh hai nhà máy này phải vận hành muộn nhất năm 2030. Tuy nhiên, tới nay, cả hai nhà máy này đều chưa thể giải quyết được các nút thắt về thủ tục và đang dang dở ở khâu hồ sơ, đàm phán.

Nhiệt điện khí BOT Sơn Mỹ I công suất 2.250MW khoảng 48.460 tỷ đồng do Tổ hợp nhà đầu tư EDF - Sojitz - Kyushu – Pacific đảm nhận, được chấp thuận chủ trương vào tháng 10/2021 và đang dừng ở trạng thái hoàn thiện báo cáo nghiên cứu khả thi (FS) theo yêu cầu trước khi bắt tay vào các bước tiếp theo.

Dự án đang đối diện với loạt vướng mắc như giải phóng mặt bằng trong khu công nghiệp Sơn Mỹ 1, chưa hoàn tất thủ tục đất đai dẫn tới nhà đầu tư chưa thể ký kết/hoàn thiện hợp đồng thuê lại đất với chủ đầu tư hạ tầng KCN và chưa được Bộ Công thương duyệt FS.

Một trong những nút thắt là việc thuê lại đất giữa IPICO - chủ đầu tư hạ tầng KCN Sơn Mỹ và công ty dự án được thực hiện theo Luật Đất đai năm 2024 và pháp luật dân sự, trong khi đó pháp luật đất đai không quy định UBND tỉnh hoặc sở tham gia bảo lãnh các thỏa thuận dân sự trong hợp đồng thuê lại đất.

Bên cạnh đó, Sở Công thương tỉnh Lâm Đồng cho biết, cơ chế pháp lý đối với các dự án BOT điện hiện chưa hoàn chỉnh, chưa đủ cơ sở để đánh giá đầy đủ tính khả thi tài chính và tiến hành đàm phán các hợp đồng dự án.

Từ đây, sở này đề xuất xem xét cơ chế đảm bảo quyền sử dụng đất cho nhà đầu tư dự án theo đề xuất của tổ hợp nhà đầu tư Sơn Mỹ I cũng như Trung ương hoàn thiện cơ chế chính sách cho các dự án điện BOT nhằm tạo cơ sở tài chính và pháp lý cho việc triển khai dự án.

Nhiệt điện Sơn Mỹ II khoảng 50.433 tỷ đồng cũng ở tình trạng chờ duyệt FS sau 4 năm được chấp thuận chủ trương.

Với công suất 2.250MW, nằm trong KCN Sơn Mỹ 1, chủ đầu tư – Tập đoàn AES chưa thể triển khai ngoài thực địa dù mốc vận hành theo quy hoạch điện VIII điều chỉnh chỉ còn khoảng 4 năm.

Khó khăn nổi cộm của LNG Sơn Mỹ II, bên cạnh đất đai, xây dựng như Sơn Mỹ I, nằm ở việc chưa được phê duyệt FS và chưa đàm phán bộ hợp đồng dự án có nguy cơ làm chậm tiến độ.

Theo Sở Công thương tỉnh Lâm Đồng, nguyên nhân nằm ở việc chưa có cơ chế chính sách đầy đủ cho dự án điện khí LNG theo hình thức BOT như bao tiêu sản lượng điện, chuyển ngang giá khí sang giá điện, bảo lãnh chuyển đổi ngoại tệ, bảo lãnh nghĩa vụ thanh toán của EVN, các ưu đãi về thuế và luật áp dụng.

Các cơ chế này đã được Bộ Công thương đề xuất trong dự thảo nghị quyết về phát triển năng lượng quốc gia, nhưng chưa được đưa vào Nghị quyết 253/2025/QH15 của Quốc hội.

"Nếu không luật hóa được cơ chế chính sách cho các dự án BOT điện để làm cơ sở phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi sớm, tiến hành sớm việc đàm phán bộ hợp đồng dự án và triển khai đồng bộ các dự án trong chuỗi dự án này thì việc thực hiện hoàn thành dự án theo tiến độ của quy hoạch điện VIII điều chỉnh không khả thi", Giảm đốc Sở Công thương Lâm Đồng Nguyễn Bá Út nhấn mạnh.

Hai năm trước, trao đổi với Đại sứ các nước Hoa Kỳ, Pháp, Nhật Bản tại Việt Nam về những đề xuất của các nhà đầu tư cũng như các vướng mắc, khó khăn trong hai dự án điện khí Sơn Mỹ I và Sơn Mỹ II, Bộ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Hồng Diên cho rằng những đề xuất này không có trong quy định pháp luật hiện hành và chưa được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Thời điểm đó, các dự án này tồn tại nhiều vướng mắc, đơn cử là đề xuất của chủ đầu tư về một số nguyên tắc cần Chính phủ Việt Nam xem xét chấp thuận như bao tiêu sản lượng tối thiểu, chuyển ngang giá khí và giá điện và bảo lãnh chuyển đổi ngoại tệ, bảo lãnh khả năng thanh toán của EVN.

Tư lệnh ngành công thương nhấn mạnh, các điều kiện ưu đãi, đảm bảo đầu tư để thực hiện dự án như yêu cầu của nhà đầu tư sẽ không đảm bảo tính hài hoà lợi ích của doanh nghiệp và Chính phủ Việt Nam, chuyển những rủi ro tài chính cho Chính phủ Việt Nam.

Theo quy hoạch, đến năm 2030, tổng công suất nhiệt điện khí phải đạt gần 37 nghìn MW, chiếm 25% trong tổng công suất các nguồn điện của Việt Nam, trong đó có dự án nhiệt điện BOT Sơn Mỹ I và II.

Thực tế triển khai chuỗi khí điện Sơn Mỹ cho thấy, nếu không sớm hoàn thiện khung pháp lý cho các dự án BOT điện khí LNG, mục tiêu cơ cấu lại nguồn điện theo quy hoạch điện VIII sẽ đối mặt với rủi ro chậm nhịp ngay từ những dự án mang tính then chốt.

Hiện tại, Sở Công thương tỉnh Lâm Đồng cho biết, Bộ Công thương và Chính phủ đã trình Quốc hội thông qua nghị quyết về cơ chế, chính sách nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 trong đó Bộ Công thương đề xuất một cơ chế BOT kết hợp các chuẩn mực tài chính quốc tế quan trọng và những kinh nghiệm thực tiễn tốt nhất từ các dự án điện BOT đã triển khai thành công tại Việt Nam (cơ chế BOT).

Đây chính là tín hiệu tích cực đối với tình trạng dậm chân tại chỗ diễn ra tại chuỗi khí điện Sơn Mỹ nhiều năm qua.

Dự thảo nghị quyết của Quốc hội về các cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026–2030 do Bộ Công thương trình thẩm định được xem là bước đi tiếp theo sau quy hoạch điện VIII, nhằm xử lý hàng loạt vướng mắc tồn tại ở các dự án điện LNG, BOT điện và điện gió ngoài khơi – những lĩnh vực đã đình trệ nhiều năm do thiếu khung cơ chế ổn định.

Bên cạnh đề xuất nâng sản lượng điện hợp đồng tối thiểu dài hạn (Qc) đối với các dự án điện LNG nhập khẩu từ mức 65% lên không thấp hơn 75% sản lượng điện phát bình quân nhiều năm – đáp ứng một phần tâm tư của doanh nghiệp, Bộ Công thương còn đưa ra cơ chế dung hoà, cân bằng rủi ro giữa nhà nước và nhà đầu tư liên quan đến cơ chế áp dụng pháp luật điều chỉnh hợp đồng BOT: công ty BOT vẫn hoạt động theo pháp luật Việt Nam, nhưng nếu có tranh chấp về áp dụng hoặc giải thích hợp đồng (ngoại trừ vấn đề thuê đất) thì có thể áp dụng pháp luật nước ngoài do các bên lựa chọn. Tuy nhiên, các đề xuất cơ chế này sau đó không được ghi nhận trong Nghị quyết 253/2025/QH15 của Quốc hội.