VinaCapital: VIFC không phải 'Dubai tiếp theo'

Thông tin về Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam (VIFC) đã thu hút nhiều sự chú ý trong hơn một năm qua. Từ một ý tưởng đầy tham vọng, dự án này đã thành hiện thực với sự kiện ra mắt vào tháng 2/2026, cùng với việc hoàn thiện các khung pháp lý quan trọng.

Sự kỳ vọng trong nước là rất lớn, nhưng chưa nhiều chuyên gia tài chính quốc tế thực sự hiểu rõ bản chất, sứ mệnh của VIFC. Họ lầm tưởng rằng Việt Nam đang nỗ lực cạnh tranh trực tiếp với Dubai hay các trung tâm tài chính lâu đời khác.

Ông Michael Kokalari, CFA, Giám đốc Phân tích kinh tế vĩ mô và nghiên cứu thị trường của VinaCapital, cho rằng cách nhìn này chưa phản ánh đúng bản chất của VIFC. Theo ông, Việt Nam không xây dựng trung tâm tài chính quốc tế để trở thành “Dubai tiếp theo”, mà để tạo một kênh dẫn vốn hiệu quả hơn cho nền kinh tế.

Cửa ngõ cho dòng vốn ngoại vào Việt Nam

Điểm khác biệt lớn nhất giữa VIFC và DIFC nằm ở chức năng kinh tế cốt lõi.

Dubai, đặc biệt thông qua Trung tâm Tài chính quốc tế Dubai (DIFC), được biết đến như một điểm đến cho quản lý gia sản, nơi trú ẩn tài sản và hệ sinh thái dịch vụ tài chính phục vụ giới siêu giàu. Mô hình này tạo ra các hiệu ứng lan tỏa giá trị cao, từ quản lý quỹ, dịch vụ pháp lý doanh nghiệp đến bất động sản hạng sang.

Trong khi đó, VIFC được định vị theo hướng khác. Theo VinaCapital, việc thành lập VIFC bắt nguồn từ nhu cầu vốn đầu tư lớn – ước tính lên tới 1,5 nghìn tỷ USD – mà Việt Nam cần huy động trong những năm tới để phục vụ công cuộc cải cách và công nghiệp hóa.

Bởi vậy, mục tiêu cốt lõi của VIFC là giúp nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận và rót vốn vào Việt Nam thuận lợi hơn, qua đó cùng chia sẻ lợi ích từ đà tăng trưởng kinh tế của nền kinh tế.

Với VIFC, thước đo không chỉ là có bao nhiêu định chế tài chính đặt văn phòng, hay trung tâm này có tạo ra hình ảnh quốc tế đủ hấp dẫn hay không. Vấn đề quan trọng hơn là liệu VIFC có giúp Việt Nam thu hút được dòng vốn dài hạn, giảm chi phí vốn và mở rộng sản phẩm tài chính phục vụ nền kinh tế thực hay không.

Do đó, VinaCapital cho rằng, mô hình IFC của Việt Nam có sự tương đồng lớn với New York trong thời kỳ công nghiệp hóa của Mỹ, thay vì Dubai hiện đại. New York khi đó đóng vai trò hút vốn quốc tế để tài trợ cho đường sắt, công nghiệp và hạ tầng của Mỹ. Với Việt Nam, VIFC cũng được kỳ vọng thực hiện một chức năng tương tự: khơi thông dòng vốn ngoại cho các dự án trọng điểm trong nước.

Tuy nhiên, về mặt thể chế pháp lý, VIFC lại mang dáng dấp của DIFC (Dubai) nhiều hơn. Trung tâm này được thiết kế theo dạng cơ chế quản lý riêng biệt – với quy mô khoảng 900 ha tại TP.HCM và 300 ha tại Đà Nẵng. Tại các phân khu này, một khung pháp lý đặc thù sẽ được áp dụng, mang đến cho các định chế tài chính hoạt động tại VIFC hàng loạt chính sách ưu đãi vượt trội.

Theo VinaCapital, mô hình tham chiếu gần nhất với VIFC không phải các trung tâm tài chính vùng Vịnh, mà là GIFT-IFSC của Ấn Độ.

GIFT-IFSC, ra mắt năm 2015 tại Gujarat, được xây dựng trong bối cảnh Ấn Độ là một nền kinh tế mới nổi quy mô lớn, tăng trưởng nhanh và có nhu cầu đưa các hoạt động tài chính liên quan đến doanh nghiệp trong nước từ nước ngoài trở về. Đồng thời, trung tâm này cũng đóng vai trò cửa ngõ để dẫn vốn ngoại vào nền kinh tế nội địa.

Điểm này khá tương đồng với Việt Nam. VinaCapital cho rằng có hai bài học nổi bật từ GIFT-IFSC.

Thứ nhất là vấn đề cơ quan quản lý. Ấn Độ đã thành lập một cơ quan quản lý duy nhất và thống nhất cho GIFT-IFSC, thay vì để quyền hạn phân tán giữa nhiều cơ quan khác nhau. Trong khi đó, hoạt động giám sát tài chính tại Việt Nam hiện liên quan đến nhiều đầu mối như Ngân hàng Nhà nước, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Bộ Tài chính.

Vì vậy, một cơ chế quản lý tập trung cho VIFC ngay từ đầu sẽ giúp giảm thiểu vướng mắc trong vận hành.

Thứ hai là quá trình phát triển của GIFT đã được tiến hành theo từng nhóm sản phẩm tài chính và phải mất nhiều năm mới thực sự tạo được đà phát triển.

Đi từ ngân hàng, quản lý tài sản và trái phiếu

Bài học quan trọng từ các quốc gia đi trước là Việt Nam nên triển khai Trung tâm Tài chính quốc tế theo một lộ trình thận trọng.

Theo VinaCapital, ưu tiên trong giai đoạn đầu của VIFC nên là thiết lập mạng lưới ngân hàng thương mại bên trong trung tâm. Đây là bước đi nhằm khơi thông sự luân chuyển của dòng vốn ngoại ra vào Việt Nam.

Sau ngân hàng, trọng tâm tiếp theo là thu hút các công ty quản lý tài sản. Điều này có thể giúp giảm thiểu sự phụ thuộc vào việc cấu trúc tài sản tài chính thông qua các pháp nhân tại các trung tâm tài chính ở nước ngoài (offshore) như Singapore.

Song song đó, thị trường trái phiếu doanh nghiệp cũng được định hướng phát triển nhằm cung ứng nguồn vốn dài hạn cho các dự án, bao gồm cả các công cụ tài chính gắn liền với tiêu chuẩn ESG như trái phiếu xanh.

Chỉ sau khi các trụ cột nền tảng này được thiết lập, VinaCapital kỳ vọng VIFC mới có thể mở rộng sang những sản phẩm và lĩnh vực phức tạp hơn như sàn giao dịch hàng hóa, quỹ tín thác đầu tư bất động sản (REIT) công nghiệp, tài sản số, tài chính hàng không và hàng hải, tài chính xanh, thị trường carbon, fintech, tài trợ thương mại và tài trợ chuỗi cung ứng.

Cách tiếp cận này cho thấy VIFC cần đi từ nền móng trước khi mở rộng sang các sản phẩm tài chính mới. Đây là hướng đi thận trọng, nhưng cần thiết. Bởi với trung tâm tài chính, phát triển nhanh nhưng thiếu giám sát có thể tạo ra rủi ro lớn hơn lợi ích.

‘Bệ phóng’ quan trọng của nền kinh tế trong kỷ nguyên mới

Trung tâm tài chính quốc tế của Dubai dù có nhiều thành công, cũng từng chứng kiến các rủi ro đáng chú ý, điển hình là vụ sụp đổ của quỹ Abraaj trong bối cảnh điều tra gian lận.

Những bài học này cho thấy VIFC cần được triển khai một cách thận trọng. Trong giai đoạn đầu, Việt Nam nên tập trung vào một nhóm nhỏ các định chế tài chính uy tín, đồng thời củng cố năng lực giám sát, phòng chống rửa tiền, minh bạch chủ sở hữu thực hưởng và cơ chế giải quyết tranh chấp.

Theo VinaCapital, VIFC cũng cần một đội ngũ nhân sự chất lượng cao, bao gồm chuyên gia ngân hàng, nhà quản lý quỹ, luật sư, kế toán viên, cán bộ tuân thủ, chuyên gia AML/KYC, nhà quản lý và trọng tài viên.

Một điều kiện quan trọng khác là danh mục dự án có tính khả thi. Muốn thu hút vốn, Việt Nam cần các tổ chức phát hành uy tín, báo cáo tài chính được kiểm toán, công bố thông tin minh bạch, dòng tiền ổn định và hợp đồng có tính thực thi pháp lý cao.

Ở góc nhìn dài hạn, VinaCapital cho rằng VIFC có thể đóng vai trò như một cơ chế thử nghiệm chính sách có kiểm soát (sandbox).

Đây sẽ là nơi ươm mầm cho các mô hình đổi mới sáng tạo như chứng khoán được token hóa, công cụ giám sát tuân thủ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và hệ thống thanh toán trên nền tảng blockchain. Một khi được kiểm chứng thành công ở quy mô giới hạn, các mô hình này hoàn toàn có thể được nhân rộng ra toàn bộ nền kinh tế.

Khi đó, VIFC không chỉ là một địa điểm thu hút định chế tài chính, mà còn là bàn đạp để thúc đẩy và lan tỏa các nỗ lực cải cách sâu rộng hơn trên toàn hệ thống tài chính lẫn nền kinh tế.

Là một trong bảy thành viên sáng lập VIFC, VinaCapital cho rằng thành công của VIFC này sẽ phụ thuộc vào một lộ trình triển khai bài bản và thận trọng. Bước đi đầu tiên là thu hút các ngân hàng và công ty quản lý tài sản có uy tín.

Tiếp đó là từng bước hoàn thiện khung thể chế giám sát, xây dựng đội ngũ nhân sự chất lượng cao, hình thành một danh mục các dự án có tính khả thi tài chính và – quan trọng không kém – là tiếp tục thúc đẩy các nỗ lực cải cách vĩ mô trên bình diện toàn nền kinh tế, vượt ra ngoài ranh giới của khu vực có cơ chế riêng biệt này.

Nếu được vận hành một cách hiệu quả, VIFC hoàn toàn có thể trở thành “bệ phóng” thúc đẩy công cuộc cải cách tài chính và kinh tế sâu rộng hơn; đồng thời giúp nền kinh tế Việt Nam kéo giảm chi phí vốn tổng thể và mang đến nhiều sản phẩm tài chính đa dạng hơn cho giới đầu tư quốc tế.