VinEnergo, Trường Thành, DEEP C lên tiếng về cơ chế mua bán điện trực tiếp

Dự thảo nghị định của Chính phủ sửa đổi, bổ sung Nghị định 57 về cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn và Nghị định 58 liên quan đến việc phát triển năng lượng tái tạo, đón nhận nhiều băn khoăn, kiến nghị từ một số doanh nghiệp đầu ngành về công nghiệp, năng lượng quốc gia.

Mở rộng phạm vi áp dụng

Điển hình cho các đề xuất về bổ sung, mở rộng đối tượng được tham gia vào thị trường mua bán điện trực tiếp đến Công ty CP Năng lượng VinEnergo.

Dự thảo quy định đối tượng được tham gia gồm khách hàng sử dụng điện lớn cho mục đích sản xuất, hoạt động của các trung tâm dữ liệu hoặc kinh doanh dịch vụ sạc điện cho phương tiện giao thông sử dụng điện mua điện từ Tổng công ty Điện lực, Công ty Điện lực và các đơn vị bán lẻ điện đấu nối cấp điện áp từ 22kV trở lên.

Theo VinEnergo, quy định này đang hạn chế tham gia của nhiều chủ thể vào thị trường mua bán điện trực tiếp thông qua lưới điện quốc gia. Nguyên nhân, những khách hàng sử dụng điện lớn nhưng không thuộc các ngành sản xuất hoặc kinh doanh dịch vụ sạc điện có nhu cầu mua điện trực tiếp nhưng không được tham gia.

Đồng thời, những khách hàng sử dụng điện lớn nhưng đấu nối cấp điện áp < 22kV có nhu cầu mua điện trực tiếp nhưng không được tham gia; đặc biệt, các đơn vị tham gia cung cấp dich vụ trạm sạc hầu hết không và không thể đấu nối cấp điện áp từ 22kV trở lên. Việc này dẫn đến khó khăn trong mở rộng phát triển hệ thống trạm sạc, ảnh hưởng công cuộc chuyển đổi xanh, giao thông xanh.

Tương tự, Công ty VinEnergo đề xuất cho phép đơn vị bán lẻ điện tại khu đô thị áp dụng cơ chế này, do nhóm này chiếm tỷ trọng lớn trong nhu cầu sử dụng điện, đặc biệt khi xu hướng phát triển đô thị ESG đang ngày càng mạnh. Nếu cho phép việc bán lẻ trực tiếp tại các khu đô thị mới sẽ thúc đẩy “lối sống xanh” góp phần đẩy nhanh chuyển đổi xanh.

Khu công nghiệp sinh thái chờ hướng dẫn

Là đơn vị chuyên về phát triển khu công nghiệp, Công ty CP Đầu tư và phát triển điện Becamex – VSIP (BV Power) đánh giá, các quy định về việc mua bán điện trực tiếp của đơn vị bán lẻ điện tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp vẫn còn không ít vướng mắc.

Trong bối cảnh nhu cầu điện năng lượng tái tạo của các nhà đầu tư trong khu/cụm công nghiệp rất lớn nhằm giảm phát thải cũng như đáp ứng yêu cầu xuất khẩu hàng hoá sang các thị trường EU và Mỹ, nhiều nhà đầu tư chưa đủ điều kiện là ‘khách hàng lớn’ theo quy định để được tham gia mô hình mua bán điện trực tiếp.

Trong khi đó, theo BV Power, pháp luật hiện hành chưa có quy định đơn vị bán lẻ điện tại các mô hình khu, cụm là đối tượng tham gia mua bán điện trực tiếp thông qua đường dây riêng từ các đơn vị phát điện năng lượng tái tạo. Việc này dẫn đến khó khăn trong thu hút đầu tư nước ngoài cũng như đáp ứng tiêu chí về khu công nghiệp sinh thái (EIP) của chủ đầu tư.

Được biết, EIP phải đáp ứng tiêu chí tối thiểu 20% doanh nghiệp trong khu công nghiệp áp dụng các giải pháp sử dụng hiệu quả tài nguyên, sản xuất sạch hơn đạt kết quả tiết kiệm tài nguyên, vật liệu, năng lượng và giảm phát thải ra môi trường.

Để giải quyết các vướng mắc nêu trên cũng như đảm bảo triển khai đúng tinh thần Nghị quyết 70-NQ/TW, BV Power kiến nghị bổ sung đơn vị bán lẻ điện tại các mô hình khu/cụm công nghiệp được phép mua điện trực tiếp từ đơn vị phát triển năng lượng tái tạo như điện mặt trời mái nhà (ĐMTMN), điện mặt trời mặt đất để bán lẻ điện cho các nhà đầu tư có nhu cầu trong khu/cụm.

Nghịch lý xác định khách hàng lớn

Việc xác định tiêu chí để trở thành ‘khách hàng lớn’ – tức đối tượng thụ hưởng cơ chế mua bán điện trực tiếp theo Nghị định 57/2025 cũng chưa thoả mãn một số doanh nghiệp.

Để tham gia cơ chế DPPA năm N+1, khách hàng lớn (đã tham gia cơ chế này từ 12 tháng trở lên) phải có sản lượng tiêu thụ điện bình quân từ tháng 11 năm N-1 đến hết tháng 10 năm N. Sản lượng này xác định căn cứ trên tổng sản lượng điện mua từ một tổng công ty điện lực, công ty điện lực không thấp hơn mức sản lượng tiêu thụ điện của khách hàng lớn nêu trong Quy định vận hành thị trường bán buôn điện cạnh tranh.

Theo Công ty CP Tập đoàn Trường Thành Việt Nam, quy định trên (nêu trong Nghị định 57/2025) dẫn tới nghịch lý: đối với DPPA qua đường dây riêng, phần điện mua từ Tập đoàn Điện lực Việt Nam - EVN giảm đi bằng lượng điện mua từ ĐMTMN.

Ví dụ, khách hàng dùng 300.000kWh/tháng đủ điều kiện là khách hàng lớn, đến năm N khách hàng dùng 100.000kWh từ EVN và 200.000 lkWh từ ĐMTMN. Chiếu theo Nghị định 57 thì khách hàng không còn là khách hàng lớn và sẽ không được áp dụng DPPA cho năm N+1 vì lượng điện mua từ EVN chỉ còn là 100.000kWh (dù tổng lượng điện dùng không đổi).

Trong khi đó, khách hàng này vẫn thoả mãn điều kiện là khách hàng lớn nếu áp dụng theo Thông tư 16/2025.

Do đó, Trường Thành Việt Nam đề xuất quy định nên được điều chỉnh theo hướng: đối với khách hàng sử dụng điện lớn đã tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp từ 12 tháng trở lên, phải có sản lượng tiêu thụ điện bình quân từ tháng 11 năm N-1 đến hết tháng 10 năm N (xác định căn cứ trên tổng sản lượng điện mua từ một tổng công ty điện lực (hoặc đơn vị được uỷ quyền, phân cấp), Công ty điện lực và đơn vị phát điện năng lượng tái tạo) không thấp hơn mức sản lượng tiêu thụ điện của khách hàng sử dụng điện lớn tại Quy định vận hành thị trường bán buôn điện cạnh tranh do Bộ Công thương ban hành.

Vướng mắc về ‘khách hàng sử dụng điện lớn’ cũng đến từ Công ty TNHH Năng lượng xanh DEEP C, thành viên thuộc tổ hợp khu công nghiệp DEEP C do DCGE triển khai tại TP. Hải Phòng.

Điều 2 và điều 3 của Nghị định 57 quy định khách hàng sử dụng điện được tham gia cơ chế DPPA phải là ‘khách hàng sử dụng điện lớn’, được hiểu là sử dụng điện có sản lượng tiêu thụ bình quân từ 200.000kWh/tháng trở lên theo quy định tại Thông tư 16/2025 về vận hành thị trường bán buôn điện cạnh tranh.

Theo DEEP C, quy định này bộc lộ nhiều hạn chế khi áp dụng vào mô hình ĐMTMN mang tính phân tán và phục vụ nhu cầu nội khu tại các khu công nghiệp.

Nguyên nhân, phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa trong KCN dù có nhu cầu chuyển đổi xanh và sử dụng năng lượng tái tạo không đáp ứng được yêu cầu về lượng điện tiêu thụ tối thiểu nêu trên. Điều này thu hẹp phạm vi ứng dụng của mô hình và làm giảm đáng kể hiệu quả chính sách.

Bên cạnh đó, theo DEEP C, không phải doanh nghiệp nào trong KCN cũng có đủ nguồn lực cả về tài chính, nhân sự lẫn kinh nghiệm vận hành để phát triển ĐMTMN theo mô hình tự tiêu tự sản, nhất là các doanh nghiệp SMEs.

"Các doanh nghiệp này hoàn toàn có thể tham gia cơ chế DPPA với mô hình ĐMTMN qua đường dây riêng nếu không vướng mắc rào cản về điều kiện tham gia", Tổng giám đốc Bruno Johan O.Jaspaert nhấn mạnh.