Xác lập vị thế văn hóa trong dòng chảy quốc gia kiến tạo

Khi các chuẩn mực cạnh tranh toàn cầu đang được tái định nghĩa bởi công nghệ, địa chính trị và những yêu cầu mới về phát triển bền vững, câu chuyện về vai trò của nhà nước đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đang có nhiều bước chuyển mạnh mẽ.

Không còn dừng ở quản lý và kiểm soát, nhà nước đang chuyển mình thành một chủ thể kiến tạo, đồng hành và mở đường. Trong tiến trình ấy, văn hóa được xác lập như một trụ cột điều tiết, một nguồn lực nội sinh mang tính chiến lược.

Văn hóa dẫn dắt

Với việc ban hành Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về văn hóa Việt Nam, vai trò của văn hóa được nâng lên một tầm mới. Chia sẻ trong Diễn đàn Quốc gia "Văn hóa với doanh nghiệp" năm 2026, bà Ninh Thị Thu Hương, Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở, gia đình và thư viện cho rằng, các chính sách hiện nay đang hướng đến việc xây dựng một môi trường cạnh tranh lành mạnh, trong đó văn hóa đóng vai trò cốt lõi.

Một loạt giải pháp đã được triển khai trong thời gian vừa qua, từ hoàn thiện pháp luật đến xây dựng hệ giá trị văn hóa. Ngay trong Diễn đàn quốc gia “Văn hóa với doanh nghiệp” năm 2026, Bộ giá trị văn hóa kinh doanh với 12 giá trị đã được công bố như một hệ giá trị chung cho doanh nghiệp Việt Nam với ba tầng.

Trong đó, tầng cốt cách doanh nhân gồm các giá trị: yêu nước, tín nghĩa, phụng sự, bản sắc. Tầng bản lĩnh doanh nghiệp gồm liêm chính, tự chủ, trí tuệ, sáng tạo. Tầng tầm vóc toàn cầu gồm khát vọng, hội nhập, hợp tác, bền vững.

Việc công bố bộ 12 giá trị văn hóa kinh doanh này không chỉ mang tính định hướng mà còn tạo ra một nền tảng để khơi dậy những nguồn lực nội sinh vốn chưa được khai thác đầy đủ.

Tuy nhiên, đây chỉ là bước khởi đầu. Thách thức lớn nằm ở việc đưa những giá trị đó vào thực tiễn. Yếu tố quyết định vẫn là sự đồng hành giữa Nhà nước và doanh nghiệp. Các giá trị văn hóa cần được cụ thể hóa trong từng tổ chức, từ doanh nghiệp lớn đến các startup.

Văn hóa cần gắn với con người và trách nhiệm xã hội. Một doanh nghiệp phát triển bền vững phải gắn kết lợi ích kinh tế với trách nhiệm đối với cộng đồng và môi trường. Đây cũng là cách để văn hóa trở thành một hệ điều tiết cho toàn bộ quá trình phát triển.

Với đội ngũ doanh nhân, yêu cầu không chỉ dừng ở năng lực kinh doanh mà còn bao gồm nền tảng văn hóa và đạo đức. Một thế hệ doanh nhân có tâm, có tầm và có trách nhiệm xã hội được xem là lợi thế cạnh tranh cốt lõi của quốc gia.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Trần Quang Dũng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy của Tập đoàn Công nghiệp năng lượng quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) cho rằng, những cải cách thể chế trong thời gian qua đã tạo ra tác động tích cực rõ rệt. Tuy vậy, nhu cầu hoàn thiện vẫn còn, đặc biệt trong việc xây dựng một môi trường cạnh tranh công bằng, minh bạch và đủ động lực để doanh nghiệp vươn ra quốc tế.

Ông nhấn mạnh một sự thay đổi quan trọng trong logic cạnh tranh. Thị trường không còn là cuộc chơi của quy mô mà là cuộc đua về tốc độ. Trong bối cảnh đó, thể chế cần tạo điều kiện để doanh nghiệp linh hoạt, đổi mới và thích ứng nhanh hơn.

Đồng thời, khoa học công nghệ và chuyển đổi số cần được nhìn nhận như một động lực mới cho phát triển. Việc hoàn thiện khung pháp lý cho các lĩnh vực này sẽ quyết định khả năng bứt phá của doanh nghiệp trong giai đoạn tới.

Một điểm đáng chú ý là cách tiếp cận về văn hóa. Tại Petrovietnam, văn hóa được đặt ở vị trí dẫn dắt, với triết lý tái tạo văn hóa đi trước để tạo đà cho tái tạo kinh doanh. Điều này cho thấy văn hóa không chỉ là yếu tố mềm mà có thể trở thành đòn bẩy trực tiếp cho hiệu quả kinh doanh nếu được triển khai một cách nhất quán.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn nằm ở nhận thức và sự đồng thuận. Văn hóa doanh nghiệp không thể hình thành nếu thiếu vai trò gương mẫu của người đứng đầu và sự tham gia thực chất của toàn bộ tổ chức. Đây là một quá trình đòi hỏi sự bền bỉ và kiên trì.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, ông Vũ Quang Minh, Nguyên thứ trưởng Bộ Ngoại giao cho rằng, Việt Nam không còn đứng trước ngưỡng cửa hội nhập mà đã trở thành một phần của thị trường toàn cầu. Điều này đồng nghĩa với việc cạnh tranh diễn ra ngay trên sân nhà.

Do đó, nền tảng trong nước cần đủ mạnh để doanh nghiệp có thể phát triển và vươn ra thế giới. Thể chế tiếp tục là yếu tố then chốt, giúp nâng cao chuẩn cạnh tranh và tạo điều kiện cho doanh nghiệp thích ứng với các yêu cầu mới.

Trong một thế giới mà tiêu chuẩn ngày càng cao, lợi thế về giá không còn đủ. Giá trị khác biệt nằm ở hàm lượng tri thức và đặc biệt là văn hóa. Chính bản sắc văn hóa sẽ tạo nên sức hấp dẫn riêng cho sản phẩm và dịch vụ Việt Nam.

Ngoại giao kinh tế và ngoại giao văn hóa cần được kết hợp chặt chẽ để hỗ trợ doanh nghiệp. Từ việc cung cấp thông tin thị trường đến bảo vệ doanh nghiệp trong các tranh chấp quốc tế, vai trò của Nhà nước tiếp tục mở rộng theo hướng đồng hành toàn diện.

Thể chế mở đường

Ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy các cơ quan Đảng Trung ương nhìn nhận, trong những chuyển động gần đây trong hệ thống nghị quyết của Đảng cho thấy, văn hóa được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị và xã hội. Điều này không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng mà còn mở ra một cách tiếp cận mới đối với phát triển.

Ông Minh cho rằng, điểm cốt lõi của sự chuyển đổi nằm ở việc Nhà nước chuyển từ vai trò kiểm soát sang kiến tạo và phục vụ. Đây là nền tảng để hình thành một môi trường kinh doanh minh bạch, hiện đại và hội nhập. Tuy nhiên, để tư duy này đi vào thực tiễn, điều kiện tiên quyết vẫn là hoàn thiện thể chế.

Hoàn thiện thể chế không chỉ dừng ở việc ban hành luật mà còn phải khơi thông nguồn lực, tháo gỡ điểm nghẽn và thúc đẩy cải cách hành chính một cách thực chất. Minh bạch trở thành một yêu cầu xuyên suốt, bởi chỉ khi môi trường vận hành rõ ràng thì niềm tin thị trường mới được củng cố.

Một yếu tố quan trọng khác là bảo vệ quyền tài sản và quyền kinh doanh. Khi quyền lợi được bảo đảm, doanh nghiệp mới có thể yên tâm đầu tư dài hạn, từ đó gắn kết lợi ích kinh tế với trách nhiệm xã hội. Những doanh nghiệp tích cực đóng góp cho cộng đồng cần được khuyến khích bằng các cơ chế phù hợp, từ chính sách thuế đến các hỗ trợ khác.

Tuy vậy, ông Minh lưu ý, một điểm nghẽn vẫn tồn tại ở cấp thực thi. Nếu bộ máy công vụ không theo kịp tinh thần đổi mới từ trung ương thì những cải cách ở tầng chính sách sẽ khó phát huy hiệu quả. Do đó, cải cách đội ngũ công vụ trở thành một mắt xích không thể thiếu trong tiến trình kiến tạo.

Nếu thể chế là nền tảng thì con người chính là yếu tố quyết định. Các nghị quyết gần đây đều nhấn mạnh vai trò của nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo ông Triệu Thế Hùng, Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và xã hội của Quốc hội, hệ thống pháp luật về giáo dục và đào tạo đang được hoàn thiện theo hướng gắn chặt hơn với nhu cầu của thị trường lao động.

Đào tạo không chỉ phục vụ trong nước mà còn hướng đến thị trường khu vực và toàn cầu. Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với các cơ sở giáo dục, từ quyền tự chủ đến khả năng thu hút nguồn lực chất lượng cao tham gia giảng dạy.

Một điểm đáng chú ý là sự thay đổi trong cách tiếp cận đối với khoa học công nghệ. Cơ chế mới cho phép chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu, đồng thời mở đường cho việc chuyển giao tri thức từ khu vực công sang khu vực tư.

Các nhà khoa học có thể tham gia vào doanh nghiệp, góp vốn bằng trí tuệ và hưởng lợi từ kết quả nghiên cứu. Đây là bước tiến quan trọng để đưa tri thức ra khỏi phòng thí nghiệm và đi vào đời sống kinh tế.

Cùng với đó là sự thay đổi trong chính sách đãi ngộ. Thay vì chỉ dựa vào tiền lương, các cơ chế phân chia lợi ích từ sáng chế và ứng dụng khoa học được thiết kế nhằm khuyến khích sáng tạo. Điều này góp phần hình thành một hệ sinh thái đổi mới năng động hơn.

Sự chuyển dịch sang mô hình Nhà nước kiến tạo đang mở ra một không gian phát triển mới cho doanh nghiệp, với văn hóa đóng vai trò dẫn dắt.