Xi măng miền Trung và khoảng trống trong cuộc chơi xuất khẩu

Xi măng phát đi tín hiệu đầu tiên của chu kỳ xây dựng mới

Trong vài tháng gần đây, nhu cầu xây dựng ở Trung Đông và Nam Mỹ tăng mạnh. Tại Nam Mỹ, nhiều quốc gia đang bước vào giai đoạn đầu tư hạ tầng với quy mô lớn hơn. Trong khi đó, Trung Đông tiếp tục triển khai các dự án xây dựng và tái thiết, kéo theo nhu cầu rất lớn đối với vật liệu xây dựng.

Trong bất kỳ chu kỳ xây dựng nào, xi măng thường là một trong những mặt hàng phản ứng sớm nhất, được giới thương mại xem là mặt hàng "dẫn sóng" của cả ngành vật liệu xây dựng.

Những diễn biến trên thị trường thời gian gần đây phần nào phản ánh xu hướng này. Theo ông Nguyễn Tuấn Việt, Tổng giám đốc VIETGO, lượng đơn hàng hỏi mua xi măng từ Việt Nam đã tăng gần gấp đôi so với thông lệ.

Nếu trước đây thị trường thường ghi nhận khoảng 20 đơn hàng lớn mỗi tháng thì hiện con số này đã tăng lên khoảng 40 - 50 đơn. Chỉ tính từ tháng 5/2026 đến nay, đã có 16 giao dịch được chốt thành công thông qua thư tín dụng chứng từ (mở L/C).

Điều đáng chú ý là nhiều khách hàng đang tìm kiếm nguồn cung với tốc độ nhanh hơn bình thường. Theo ông Việt, có những trường hợp phía bán chưa kịp chuẩn bị đầy đủ hình ảnh sản phẩm nhưng người mua vẫn liên tục thúc đẩy quá trình đàm phán, thậm chí trực tiếp sang Việt Nam để làm việc.

Đối với ngành xi măng, lợi thế cạnh tranh không chỉ nằm ở giá thành sản phẩm mà còn nằm ở logistics. Cước vận chuyển sang Trung Đông hiện có thể lên tới 60 - 70 USD mỗi tấn, chiếm tỷ trọng rất lớn trong giá thành cuối cùng của hàng hóa. Khi chi phí vận tải trở thành yếu tố quan trọng, lợi thế về vị trí địa lý và thuế quan có thể tạo ra khác biệt đáng kể giữa các quốc gia xuất khẩu.

Việt Nam hiện có lợi thế đáng kể khi xuất khẩu xi măng sang Trung Đông nhờ chi phí vận chuyển cạnh tranh, đồng thời được hưởng lợi từ các hiệp định thương mại tự do. Đây cũng là một trong những yếu tố giúp xi măng Việt Nam thu hút sự quan tâm của các nhà nhập khẩu trong bối cảnh nhu cầu xây dựng gia tăng.

Sự dịch chuyển này không chỉ tạo cơ hội cho riêng xi măng. Theo ông Việt, khi xi măng bắt đầu sôi động, nhu cầu đối với các nhóm vật liệu xây dựng khác như gạch, vữa, sắt thép, nhôm kính, thiết bị vệ sinh hay nội thất thường sẽ gia tăng theo.

Cơ hội mở ra nhưng nhiều nhà máy miền Trung vẫn chưa ký được đơn hàng tương xứng

Nếu cơ hội từ Trung Đông và Nam Mỹ đang mở ra cho xi măng Việt Nam thì khu vực từ Nghệ An đến Quảng Trị đáng lẽ phải là một trong những nơi hưởng lợi đầu tiên do tập trung nhiều nhà máy xi măng lớn, đồng thời sở hữu lợi thế về vị trí gần cảng biển và mức giá cạnh tranh.

Theo ông Việt, giá xi măng giao lên tàu tại miền Trung hiện ở mức khoảng 40USD mỗi tấn, thấp hơn đáng kể so với mức phổ biến từ 52 - 56USD tại nhiều khu vực khác trong nước.

Chênh lệch giá thành này tạo ra lợi thế đáng kể cho nguồn cung từ miền Trung. Tuy nhiên ông cho rằng nhiều nhà máy trong khu vực vẫn chưa ký được các đơn hàng tương xứng với lợi thế đang có.

Nguyên nhân chủ yếu nằm ở khâu thương mại quốc tế. Xuất khẩu xi măng là lĩnh vực có tính đặc thù cao, khách hàng phần lớn là những nhà nhập khẩu chuyên nghiệp, khối lượng giao dịch lớn và gần như toàn bộ hợp đồng được thực hiện thông qua thư tín dụng. Việc tìm kiếm khách hàng, đàm phán các điều khoản thương mại, xử lý nghiệp vụ thanh toán quốc tế hay quản trị rủi ro đều đòi hỏi những kinh nghiệm rất khác so với hoạt động bán hàng nội địa.

Trong khi đó, tại không ít nhà máy, hoạt động xuất khẩu vẫn được giao cho chính đội ngũ kinh doanh của doanh nghiệp đảm nhiệm. Cùng với đó, sự hiện diện của các công ty thương mại chuyên nghiệp đóng vai trò kết nối giữa nhà máy và khách hàng quốc tế, vẫn còn khá hạn chế.

Thông lệ tại nhiều thị trường là doanh nghiệp sản xuất tập trung vào công suất và chất lượng sản phẩm trong khi các công ty thương mại đứng ra tìm kiếm khách hàng, xử lý các nghiệp vụ tài chính và đảm nhận vai trò trung gian trong các giao dịch quốc tế.

Ông Việt cho rằng, sự thiếu vắng những mắt xích này khiến một phần năng lực sản xuất tại khu vực từ Nghệ An đến Quảng Trị chưa chuyển hóa thành các đơn hàng tương ứng, trong bối cảnh số lượng giao dịch trên thị trường đang gia tăng và các thư tín dụng liên tục được mở từ phía khách hàng quốc tế.