Xuất khẩu rau quả có thêm dư địa tăng trưởng

Rau quả Việt hưởng lợi từ xu hướng tích trữ thực phẩm toàn cầu

Biến động địa chính trị kéo dài tại Trung Đông và tình trạng gián đoạn vận tải qua Biển Đỏ đang tạo ra những tác động vượt ra ngoài lĩnh vực logistics. Chúng bắt đầu ảnh hưởng trực tiếp tới cách các quốc gia nhập khẩu thực phẩm. Nhiều quốc gia chú trọng hơn tới tính ổn định của chuỗi cung ứng và khả năng dự trữ thực phẩm, từ đó mở ra cơ hội cho ngành rau quả Việt Nam.

Số liệu từ Cục Hải quan cho thấy, xuất khẩu rau quả của Việt Nam trong năm tháng đầu năm 2026 đạt 2,8 tỷ USD, tăng 20,4% so với cùng kỳ. Trước đó, năm 2025 khép lại với kim ngạch khoảng 8,5 tỷ USD, tăng 19%.

Đáng chú ý, đà tăng trưởng này diễn ra trong bối cảnh thương mại toàn cầu vẫn chịu tác động từ các cuộc xung đột và chi phí vận tải quốc tế chưa trở lại trạng thái bình thường. Điều đó cho thấy nhu cầu đối với rau quả Việt Nam vẫn đang được duy trì, đồng thời xuất hiện thêm những động lực tăng trưởng mới.

Ông Nguyễn Tuấn Việt, Tổng giám đốc VIETGO cho biết, trong tuần trước, hệ sinh thái của doanh nghiệp đã nhận được hơn 30 đơn hàng đối với mặt hàng hoa quả tươi, trong đó khoảng 80% đến từ Trung Đông.

Trước đây, các cuộc tấn công của lực lượng Houthi tại Biển Đỏ khiến cước vận tải tăng mạnh, buộc nhiều nhà nhập khẩu phải tạm dừng hoặc kéo giãn tiến độ mua hàng. Tuy nhiên, sau một thời gian, nguồn cung tại khu vực này bắt đầu suy giảm. Khi nguy cơ thiếu hàng xuất hiện, các nhà buôn quay trở lại thị trường và chấp nhận vận chuyển qua Mũi Hảo Vọng với chi phí cao hơn.

Sự thay đổi này cho thấy, ưu tiên của nhiều nhà nhập khẩu đã có sự dịch chuyển. Khi nguồn cung trở nên mong manh hơn, khả năng bảo đảm hàng hóa liên tục được đặt lên trước bài toán tối ưu chi phí.

Diễn biến đó cũng đang làm thay đổi cơ cấu nhu cầu trên thị trường thực phẩm. Theo ông Nguyễn Tiến Đạt, Giám đốc Công ty TNHH Victory980, riêng nhóm sản phẩm chế biến đã mang về khoảng 2 tỷ USD trong tổng kim ngạch 8,5 tỷ USD của ngành rau quả. Dứa đóng hộp, măng, ngô ngọt, đậu Hà Lan hay nước ép trái cây đều nằm trong nhóm hàng này.

Ông Đạt cho rằng xung đột giữa Iran và Israel đã làm gián đoạn sản xuất tại hai quốc gia vốn là nguồn cung rau củ quan trọng của Trung Đông. Trong bối cảnh đó, nhiều nhà nhập khẩu bắt đầu ưu tiên những mặt hàng có thể bảo quản dài ngày và thuận lợi hơn trong lưu trữ cũng như vận chuyển.

Thực chất, sự dịch chuyển này phản ánh những thay đổi trong hành vi tiêu dùng toàn cầu. Khi thế giới trở nên bất định hơn, nhu cầu dự trữ thực phẩm cũng gia tăng tương ứng. Các sản phẩm chế biến vì thế được hưởng lợi nhờ khả năng thích ứng với những rủi ro của chuỗi cung ứng.

Đây cũng là lý do khiến nhiều doanh nghiệp đánh giá xuất khẩu của nhóm rau quả chế biến sẽ tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong những năm tới.

Trong khi đó, Trung Quốc vẫn là thị trường lớn nhất của rau quả Việt Nam. Theo ông Việt, quốc gia này tiêu thụ khoảng 80% tổng lượng rau quả xuất khẩu của Việt Nam.

Điều đáng nói là lợi thế của Việt Nam tại thị trường tỷ dân không chỉ đến từ vị trí địa lý gần gũi. Tỉnh Vân Nam là một trong những vùng trồng cây ăn quả lớn và có điều kiện tự nhiên thuận lợi nhất của nước này, tuy nhiên, phần lớn các trung tâm tiêu dùng lại tập trung tại miền Đông và miền Bắc như Bắc Kinh, Hà Bắc, Sơn Đông hay Giang Tô.

Khoảng cách rất lớn giữa vùng sản xuất và các khu vực tiêu thụ khiến chi phí vận chuyển nội địa trở nên đáng kể. Trong nhiều trường hợp, nhập khẩu hoa quả từ Việt Nam bằng đường biển lại có chi phí thấp hơn so với việc vận chuyển hàng hóa từ Vân Nam tới các thành phố phía Bắc Trung Quốc.

Chính đặc điểm địa lý này đã tạo nên một lợi thế cạnh tranh đặc biệt cho rau quả Việt Nam, khó thay đổi trong ngắn hạn.