Từ ngày 1/1/2026, hình thức thuế khoán chính thức bị bãi bỏ. Hơn 5 triệu hộ và cá nhân kinh doanh sẽ chuyển sang cơ chế tự kê khai, tự nộp thuế, một bước ngoặt lớn hướng tới minh bạch, công bằng và hạn chế thất thu trong bối cảnh kinh tế số, thanh toán điện tử bùng nổ.

Cơ chế mới giúp hộ kinh doanh nâng cao quản trị tài chính, kiểm soát doanh thu – chi phí và ra quyết định chính xác hơn. Đồng thời, việc kê khai thuế tạo thuận lợi trong tiếp cận vốn, hợp tác kinh doanh và mở đường chuyển đổi lên doanh nghiệp khi cần. Tuy vậy, nhiều hộ kinh doanh vẫn lúng túng trong xác định doanh thu, kê khai, nộp thuế, xuất hoá đơn điện tử hay lựa chọn giải pháp công nghệ phù hợp.

Từ thực tế này, Hội Các nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam (VACD) và Tạp chí điện tử Nhà quản trị (TheLEADER) với sự động hành của Phần mềm HKDO kế toán tổ chức Tọa đàm “Tháo gỡ vướng mắc chuyển đổi thuế khoán sang kê khai” dành cho hộ kinh doanh.

Tham dự toạ đàm có:

- GS.TS Nguyễn Đức Thuận, Chủ tịch Hội các Nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam (VACD)

- Ông Nguyễn Cao Cương, Phó chủ tịch thường trực Hội các Nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam, Tổng biên tập TheLEADER

- Ông Nguyễn Công Cường, Phó chủ tịch Hội các Nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam

- Bà Lê Thị Duyên Hải, Phó tổng thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam

- Ông Nguyễn Quốc Toàn, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty CP Phần mềm Effect

- Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI

PHÁT BIỂU KHAI MẠC

- GS.TS Nguyễn Đức Thuận, Chủ tịch Hội các Nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam

Phát biểu khai mạc và dẫn đề, GS.TS Nguyễn Đức Thuận, Chủ tịch Hội các Nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam nhận định, hộ kinh doanh hiện nay là một khu vực kinh tế vô cùng quan trọng của Việt Nam. Cả nước có hàng triệu hộ kinh doanh đang hoạt động, đóng góp lớn cho tăng trưởng, tạo việc làm, giữ nhịp cho nền kinh tế địa phương. Tuy nhiên, mô hình quản lý thuế theo phương thức khoán trong suốt nhiều năm qua cũng đang bộc lộ những hạn chế lớn về minh bạch, công bằng và khả năng mở rộng.

Việc chuyển đổi sang cơ chế kê khai thuế đầy đủ không chỉ là yêu cầu của quản lý hiện đại, mà còn là bước đi tất yếu khi Việt Nam đang tiến tới một nền kinh tế số, minh bạch, hội nhập sâu với khu vực và thế giới.

Tuy nhiên, theo ông Thuận, đổi mới luôn đi kèm thách thức. Đối với hộ kinh doanh – đa phần là quy mô nhỏ, trình độ quản trị tài chính còn hạn chế – sự thay đổi này tạo ra không ít lo lắng: từ chi phí kế toán, hóa đơn điện tử, phần mềm, rủi ro sai sót, cho tới nguy cơ bị truy thu, xử phạt.

Chính vì vậy, Tọa đàm “Tháo gỡ vướng mắc chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai đối với hộ kinh doanh được tổ chức với tinh thần “tháo gỡ – đồng hành – kiến tạo”, nhằm:

● Làm rõ nội dung, lộ trình và tinh thần chính sách thuế mới từ cơ quan quản lý,

● Phân tích các rủi ro pháp lý, nghiệp vụ kế toán, thuế để hộ kinh doanh có thể chủ động thích ứng,

● Đặc biệt là giới thiệu các giải pháp công nghệ hỗ trợ chuyển đổi, giúp việc kê khai thuế trở nên đơn giản, chi phí thấp và an toàn hơn.

Theo Chủ tịch VACD, chuyển đổi thuế không chỉ là câu chuyện thu – nộp, mà sâu xa hơn là chuyển đổi mô hình kinh doanh, nâng cao năng lực quản trị, từng bước đưa hộ kinh doanh tiệm cận với chuẩn mực doanh nghiệp hiện đại. Nếu làm tốt, đây sẽ là một cuộc “nâng cấp” cho hàng triệu cơ sở kinh doanh nhỏ trong nền kinh tế.

Tọa đàm “Tháo gỡ vướng mắc chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai đối với hộ kinh doanh”, một trong những hoạt động định kỳ của VACD, quy tụ đầy đủ các bên: cơ quan chính sách, chuyên gia, luật sư, doanh nghiệp công nghệ và chính hộ kinh doanh.

Ông Thuận kỳ vọng, các ý kiến trao đổi sẽ đi thẳng vào vướng mắc thật, nhu cầu thật, giải pháp thật, để từ đó chắt lọc thành những kiến nghị chính sách thiết thực gửi đến các cơ quan nhà nước.

THAM LUẬN: CHUYỂN ĐỔI MÔ HÌNH THUẾ KHOÁN SANG THUẾ KÊ KHAI, HỘ KINH DOANH CẦN CHUẨN BỊ GÌ?

- Bà Lê Thị Duyên Hải, Phó tổng thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, nguyên Vụ trưởng Vụ Kê khai và kế toán thuế (Tổng cục Thuế)

Trong những ngày gần đây, vấn đề tăng thu ngân sách trở thành chủ đề thu hút sự quan tâm đặc biệt trên toàn quốc. Trong bối cảnh này, khoảng 2,5 triệu hộ kinh doanh đang được cơ quan thuế quản lý sẽ bước vào một giai đoạn mang tính lịch sử. Cơ chế quản lý thuế khoán nhiều năm qua sẽ chính thức chuyển sang phương thức kê khai thuế, mở ra một bước ngoặt trong quá trình hiện đại hóa quản lý thuế. Cộng đồng đang đặc biệt chú ý đến nhóm hộ kinh doanh này, bởi họ không chỉ là lực lượng đóng góp quan trọng vào nguồn thu ngân sách, mà còn giữ vai trò thiết yếu trong việc duy trì việc làm, ổn định đời sống và thúc đẩy an sinh xã hội trong những năm vừa qua.

Đứng trước thời khắc chuyển đổi, không khỏi xuất hiện những lo lắng, băn khoăn. Cơ quan thuế, các hiệp hội và các đơn vị truyền thông đã truyền tải nhiều thông điệp đến các hộ kinh doanh cũng như cộng đồng xã hội, nhằm giúp mọi người hiểu rõ hơn về thông tin trong giai đoạn chuyển đổi, cách thức thực hiện, những rủi ro có thể gặp và các vấn đề mà hộ kinh doanh vẫn còn cảm thấy chưa yên tâm.

Bên cạnh những rủi ro và thách thức, hộ kinh doanh cũng sẽ nhận được những lợi ích khi chuyển từ cơ chế khoán sang kê khai. Đây là những nội dung mà tại hội thảo này, tôi rất trân trọng cơ hội được chia sẻ, nhằm phần nào giúp bà con hộ kinh doanh cảm thấy rõ ràng và yên tâm hơn trước giai đoạn chuyển đổi.

Tổng quan chính sách thuế hiện hành với hộ cá nhân kinh doanh

Trước hết, theo các chính sách thuế hiện hành, bất kỳ hộ kinh doanh nào khi hoạt động đều có trách nhiệm đăng ký kinh doanh và đăng ký thuế. Về nghĩa vụ này, nhiều bà con thắc mắc, ví dụ như sản xuất và bán rau, nuôi con gà hay luống rau, hoặc sản xuất các mặt hàng ăn uống mang bán như xôi hay đậu, liệu có phải đăng ký kinh doanh và đăng ký thuế hay không. Đây là câu hỏi rất cần thiết đối với bà con.

Theo quy định, khi hộ kinh doanh đạt ngưỡng phải nộp thuế, sẽ phải kê khai và nộp thuế. Trong trường hợp doanh thu của hộ kinh doanh vượt trên một tỷ đồng mỗi năm, đồng thời sẽ phải thực hiện nghĩa vụ sử dụng hóa đơn.

Chúng ta cần nhận rõ rằng khi bắt đầu hoạt động kinh doanh, các hộ kinh doanh, trừ những trường hợp hộ gia đình sản xuất các mặt hàng nông, lâm, ngư nghiệp, làm muối, người bán hàng rong, quà vặt, buôn chuyến nhỏ hoặc kinh doanh thời vụ, sẽ không phải đăng ký kinh doanh, nhưng vẫn phải đăng ký thuế.

Hiện nay, việc đăng ký thuế được thực hiện bằng mã định danh cá nhân, dùng cho nghĩa vụ hoạt động kinh doanh của hộ, thay vì sử dụng mã số thuế riêng.

Như vậy, có thể thấy rằng tất cả các hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh, ngoài những trường hợp rất nhỏ và thuộc ngành nông, lâm, ngư nghiệp, làm muối – vốn chủ yếu không chịu thuế – thì đều phải đăng ký kinh doanh. Hộ kinh doanh có thể là một cá nhân đơn lẻ hoặc một tập hợp các cá nhân cùng lập thành một hộ kinh doanh với các thành viên, nhưng đều phải thực hiện đăng ký kinh doanh.

Việc đăng ký được thực hiện tại cơ quan đăng ký kinh doanh và liên thông với cơ quan thuế. Tờ khai đăng ký kinh doanh cung cấp các thông tin cần thiết cho cơ quan thuế, như ngày bắt đầu hoạt động, để xác định nghĩa vụ thuế. Theo cơ chế một cửa liên thông, khi phát sinh nghĩa vụ từ hoạt động kinh doanh, các hộ đều phải đăng ký.

Trong hệ thống quản lý thuế, các hộ kinh doanh thuộc các ngành nghề bán lẻ, ăn uống, cung cấp dịch vụ vận tải đều bắt buộc phải đăng ký kinh doanh.

Trường hợp hộ kinh doanh không đăng ký kinh doanh, thực tế cho thấy các khoản thu nhập sẽ được coi là thu nhập từ tiền lương, tiền công, nếu không thuộc các nguồn thu nhập từ chứng khoán, chuyển nhượng vốn hay các hoạt động liên quan đến đất đai, vốn đã được khấu trừ thuế trước đó. Một cá nhân có nhiều nguồn thu nhập, bao gồm kinh doanh, lương, chứng khoán, đầu tư vốn, lãi tiền gửi ngân hàng, sẽ có những khoản không chịu thuế và những khoản đã được khấu trừ trước. Trong đó, tiền lương, tiền công đã được khấu trừ từ nguồn, còn thu nhập từ kinh doanh phải tự kê khai.

Hiện nay, một phần hộ kinh doanh đang áp dụng cơ chế thuế khoán. Nếu không đăng ký kinh doanh, thu nhập từ hoạt động này rất có thể sẽ bị coi là thu nhập từ tiền công. Mức thuế giữa hai loại thu nhập này có sự khác biệt đáng kể: thu nhập tiền lương, tiền công theo lũy tiến tối đa hiện hành là 35%, trong khi thu nhập từ kinh doanh hiện áp dụng tỷ lệ trên doanh thu theo quy định về thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân.

Đối với các hộ gia đình sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp, làm muối, người bán hàng rong, quà vặt, buôn chuyến, kinh doanh lưu động, kinh doanh thời vụ hoặc làm dịch vụ có thu nhập thấp, việc đăng ký thuế được thực hiện trực tiếp tại cơ quan thuế.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay nhiều cá nhân kinh doanh đã thuộc diện quản lý của cơ quan thuế, tức là đã đăng ký thuế nhưng chưa đăng ký kinh doanh. Khi phát sinh nhu cầu sử dụng hóa đơn hoặc các khoản thu nhập từ hoa hồng, đại lý, các hộ mới tiến hành đăng ký kinh doanh. Nhiều hộ kinh doanh cho thuê nhà, dù có thu nhập từ hoạt động kinh doanh, cũng chỉ đăng ký thuế mà chưa đăng ký kinh doanh. Trong bối cảnh hiện nay, khuyến nghị các hộ kinh doanh, trừ những trường hợp không bắt buộc, nên thực hiện đăng ký kinh doanh để liên thông với đăng ký thuế, nhằm đảm bảo quyền lợi và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ về thuế cũng như các nghĩa vụ khác.

Các khoản thuế phải nộp và ngưỡng đóng thuế

Thứ hai, các khoản thuế phải nộp của hộ kinh doanh phổ biến nhất là thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân từ hoạt động kinh doanh. Trong một số trường hợp riêng, ví dụ hộ kinh doanh sản xuất túi ni lông thuộc diện chịu thuế bảo vệ môi trường, hoặc hộ kinh doanh các ngành hàng như massage sẽ thuộc diện thuế tiêu thụ đặc biệt. Còn lại, hầu hết các hộ kinh doanh khi đạt ngưỡng chịu thuế sẽ nộp thuế giá trị gia tăng và thu nhập cá nhân.

Hiện nay, hộ kinh doanh đang được phân thành hai nhóm. Khi nghe con số hơn 5 triệu hộ kinh doanh, thực tế trong số này có đến phân nửa là những cá nhân kinh doanh trong các lĩnh vực linh động và linh hoạt, như bán hàng rong, chạy xe GrabBike và các hình thức kinh doanh cá thể khác. Thậm chí trong cùng một gia đình, nếu chồng sản xuất đậu và vợ mang đậu ra chợ bán, mỗi người sẽ được tính là một cá thể kinh doanh riêng. Do đó, số liệu thống kê về hoạt động kinh doanh thường lớn hơn và phạm vi rộng hơn, bởi phương pháp tính cũng khác nhau.

Hiện nay, cơ quan thuế đang quản lý trực tiếp 2,5 triệu hộ kinh doanh trong hệ thống quản lý thuế, con số này cũng đã được cơ quan thuế báo cáo với Quốc hội để áp dụng phương pháp tính thuế mới.

Trong số 2,5 triệu hộ kinh doanh này, có những hộ có doanh thu dưới 100 triệu đồng thuộc diện miễn thuế, và tới đây, ngưỡng này sẽ nâng lên 500 triệu đồng. Theo cơ quan thuế, khoảng 90% trong số 2,5 triệu hộ kinh doanh có doanh thu dưới ngưỡng 500 triệu đồng. Tuy nhiên, mức ngưỡng 500 triệu đồng này cần được xem xét kỹ lưỡng để đánh giá tính thực tế và mức độ phù hợp với tình hình thực tế.

Theo cơ chế vận hành hiện nay, các hộ có doanh thu dưới 100 triệu đồng được miễn hoàn toàn thuế thu nhập cá nhân và thuế giá trị gia tăng. Tuy nhiên, hộ vẫn phải đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế vẫn quản lý trong sổ bộ và theo dõi thời điểm doanh thu vượt ngưỡng 100 triệu đồng. Với nhóm hộ này, không có hóa đơn, không yêu cầu kế toán, kê khai chỉ thực hiện một lần trong năm để ước tính doanh thu.

Các hộ có doanh thu trên 100 triệu đồng đến một ngưỡng nhất định, khoảng trên 1-2 tỷ đồng, sẽ phải kê khai thuế, tùy thuộc vào phương pháp kê khai mà hộ đã đăng ký. Trong nhóm này, chia làm hai loại là hộ khoán và hộ kê khai. Tới đây, toàn bộ các hộ khoán sẽ chuyển sang kê khai, với ngưỡng doanh thu khoảng 500 triệu đồng.

Về việc khai thuế, đối với hộ khoán, thủ tục rất đơn giản, thực hiện một lần trong năm. Việc khai này chủ yếu nhằm xác định doanh thu, không phát sinh số thuế phải nộp về thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân. Cơ quan thuế sẽ thông báo rằng doanh thu ước tính của hộ kinh doanh trong năm dưới 100 triệu đồng, do đó thuế thu nhập cá nhân và thuế giá trị gia tăng phải nộp bằng 0.

Đối với các hộ kê khai, phần lớn thuộc nhóm thu nhập từ hoạt động kinh doanh thông thường như bán hàng, dịch vụ ăn uống, tạp hóa, cung cấp dịch vụ và thực hiện nghĩa vụ thuế theo bảng tỷ lệ thuế suất hiện hành.

Đối với các hộ kinh doanh hợp tác với doanh nghiệp, chẳng hạn làm đại lý bán hàng, đại lý xổ số, bán hàng đa cấp hoặc cho thuê nhà, cho thuê tài sản, tức là có quan hệ đầu vào hoặc đầu ra với tổ chức, thì doanh nghiệp hoặc tổ chức hợp tác sẽ thực hiện khai thay, nộp thay. Như vậy, gần như chỉ có nhóm hộ thuộc nhóm A trong diện kê khai là trực tiếp tự kê khai và nộp thuế.

Hầu hết các hộ kê khai lựa chọn khai thuế theo quý, do theo Luật Quản lý thuế, kỳ kê khai đối với doanh thu dưới 50 tỷ đồng một năm là theo quý. Chỉ khi doanh thu vượt trên 50 tỷ đồng mới áp dụng kê khai theo tháng.

Như vậy có thể thấy là với hộ kinh doanh thì gần như các cái thủ tục về thuế hiện tại cũng đã đơn giản cho hộ kinh doanh rất là nhiều rồi.

Lo lắng về việc thực hiện sổ sách kế toán theo Thông tư 88

Với hộ kê khai hiện nay, vướng mắc lớn nhất và là mối lo thường gặp nằm ở việc phải thực hiện sổ sách kế toán theo Thông tư 88. Theo quy định này, hộ phải có bảy loại sổ sách kế toán như sổ doanh thu, chi phí, tiền mặt, nguyên vật liệu, hàng tồn kho và một số sổ liên quan khác. Nhiều hộ, đặc biệt là hộ kinh doanh nhỏ, cho rằng bảy loại sổ sách này khá phức tạp.

Bộ Tài chính hiện đang dự thảo một thông tư nhằm đơn giản hóa hệ thống sổ sách, trong đó dự kiến rút xuống còn bốn loại sổ. Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng bốn loại sổ này vẫn cần đơn giản hơn nữa và nên chia theo hai mức. Với hộ quy mô lớn có thể yêu cầu đầy đủ, còn với hộ siêu nhỏ chỉ cần một sổ doanh thu. Trường hợp hộ tính doanh thu trừ chi phí thì chỉ cần hai sổ gồm doanh thu và chi phí. Đây là những nội dung sẽ tiếp tục được cải tiến cho nhóm hộ kinh doanh kê khai, cả hộ chuyển từ thuế khoán lên lẫn hộ kê khai hiện hữu.

Lo lắng vì hộ khoán đang trong “vùng an toàn” phải chuyển sang kê khai

Sự khác nhau giữa hộ khoán và hộ kê khai hiện tại khiến tâm lý bà con còn nhiều băn khoăn. Hộ khoán trước đây nằm trong một vùng có thể coi là an toàn, không phải sử dụng hóa đơn, không có sổ sách kế toán và doanh thu cũng không phải lo nhiều về tính chính xác. Với hộ khoán, doanh thu ước tính đầu năm chỉ phải điều chỉnh nếu số thuế phải nộp thay đổi trên 50%, còn lại sẽ điều chỉnh sang năm sau. Vì vậy, hộ khoán gần như không quá lo lắng nếu doanh thu thực tế tăng giảm trong biên độ dưới 50%.

Khi chuyển sang kê khai, hộ kinh doanh phải chịu trách nhiệm về từng đồng doanh thu thực tế phát sinh và nếu có thay đổi thì phải khai bổ sung. Đây chính là điểm khiến các hộ khoán hiện nay lo lắng khi chuyển từ thuế khoán sang kê khai, bởi họ sẽ phải theo dõi doanh thu thường xuyên. Trước đây họ ít quan tâm, chỉ khi doanh thu đột biến mới phải điều chỉnh, còn bây giờ phải theo dõi liên tục và chịu trách nhiệm về sự chính xác của số liệu.

Có thể chia sẻ rằng lo lắng lớn nhất của các hộ kinh doanh hiện nay liên quan đến nghĩa vụ thuế chính là trách nhiệm về tính chính xác của doanh thu kê khai. Ngoài ra còn có những lo lắng khác mà chúng ta sẽ cùng trao đổi thêm để từ đó có các giải pháp đề xuất phù hợp với cơ quan quản lý khi hộ kinh doanh khoán chuyển sang kê khai.

Cách tính thuế đối với hộ khoán và hộ kê khai thực chất không khác nhau. Điểm khác biệt duy nhất nằm ở chỗ doanh thu: hộ khoán sử dụng doanh thu ước tính ổn định từ đầu năm, còn hộ kê khai sử dụng doanh thu thực tế phát sinh.

Công thức tính thuế hiện nay áp dụng chung cho cả hai nhóm. Tất cả đều dựa trên tỷ lệ thuế theo ngành nghề nhân với doanh thu. Như vậy, sự khác biệt chỉ là doanh thu một bên là ước tính, một bên là thực tế.

Đối với tỷ lệ thuế theo ngành nghề, khi chuyển tất cả hộ sang kê khai trong thời gian tới, riêng đối với thuế giá trị gia tăng, các tỷ lệ ngành nghề vẫn giữ nguyên theo Luật Thuế Giá trị gia tăng số 48/2022/QH15 và không có thay đổi nếu hộ kinh doanh thuộc đối tượng áp dụng phương pháp tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu.

Với thuế giá trị gia tăng, tất cả các hộ kinh doanh từ ngưỡng doanh thu mà Quốc hội quyết định, giả sử là 500 triệu đồng trở lên cho đến trên 50 tỷ đồng, tức bao gồm cả bốn nhóm hộ kinh doanh theo phân loại, đều áp dụng phương pháp tính thuế giá trị gia tăng theo tỷ lệ trên doanh thu. Bảng tỷ lệ này không thay đổi trước và sau thời điểm năm 2026. Điều đó có nghĩa là hộ kinh doanh khi chuyển sang cơ chế kê khai có thể yên tâm về nghĩa vụ thuế giá trị gia tăng của mình.

Trước đây, đề án 3389 từng gợi mở phương án cho phép một bộ phận hộ kinh doanh quy mô lớn được áp dụng phương pháp khấu trừ. Tuy nhiên, đến nay, theo thông tin chúng tôi nắm được, không có phương án này và cũng không có chủ trương sửa đổi Luật 48 theo hướng cho phép hộ kinh doanh áp dụng phương pháp khấu trừ. Như vậy, hộ kinh doanh chỉ có một phương pháp tính thuế giá trị gia tăng duy nhất là phương pháp tỷ lệ trên doanh thu, và bảng tỷ lệ này được giữ nguyên.

Riêng đối với thuế thu nhập cá nhân, hiện tại cũng đang áp dụng phương pháp tỷ lệ trên doanh thu và thời gian tới sẽ có một số điều chỉnh. Bảng tỷ lệ này được xây dựng tương ứng theo từng ngành nghề trên cơ sở nghiên cứu biên độ lợi nhuận, khả năng thu nhập tính thuế sau khi trừ chi phí giá vốn để xác định tỷ lệ phù hợp cho từng lĩnh vực.

Hoạt động cung cấp hàng hóa áp dụng mức 1% thuế giá trị gia tăng và 0,5% thuế thu nhập cá nhân. Các mặt hàng không chịu thuế giá trị gia tăng như nông nghiệp, khai thác và đánh bắt thủy sản có tỷ lệ 0%.

Đối với hoạt động dịch vụ và xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu, tỷ lệ là 5% thuế giá trị gia tăng và 2% thuế thu nhập cá nhân. Các hoạt động cho thuê tài sản như cho thuê nhà, cho thuê mặt bằng, cho thuê vị trí lắp biển quảng cáo có tỷ lệ cao hơn là 5% thuế giá trị gia tăng và 5% thuế thu nhập cá nhân.

Hoạt động sản xuất, vận tải gắn với hàng hóa và xây dựng có bao thầu nguyên vật liệu áp dụng mức 3% thuế giá trị gia tăng và 1,5% thuế thu nhập cá nhân. Các trường hợp còn lại áp dụng tỷ lệ 2% thuế giá trị gia tăng và 1% thuế thu nhập cá nhân.

Cơ bản, bảng tỷ lệ này sẽ được áp dụng cho năm 2026 và duy trì cho các năm tiếp theo.

Khai thuế, nộp thuế nếu kinh doanh giao dịch trên sàn thương mại điện tử hoặc nền tảng số

Riêng đối với các hộ kinh doanh trên sàn thương mại điện tử, Nghị định 91/2022/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 đã giải tỏa gần như toàn bộ thủ tục hành chính cho nhóm hộ kinh doanh hoạt động trên các sàn có chức năng thanh toán như Shopee. Khi hộ kinh doanh gửi hàng lên sàn để sàn bán và trực tiếp nhận thanh toán từ người mua, hộ kinh doanh không phải kê khai và không phải nộp thuế. Nghĩa vụ thuế, nếu phát sinh, sẽ loại trừ toàn bộ doanh thu từ các sàn thương mại điện tử có chức năng thanh toán.

Việc tính sai hoặc tính thiếu nghĩa vụ thuế đối với doanh thu phát sinh trên các sàn này thuộc trách nhiệm của đơn vị quản lý sàn, không phải của hộ kinh doanh. Điều này giúp giảm đáng kể thủ tục hành chính cho các cá nhân và hộ kinh doanh bán hàng trên sàn thương mại điện tử có chức năng thanh toán.

Riêng các hộ kinh doanh hoạt động trên các nền tảng số như Facebook, Zalo, TikTok là những nền tảng mà nhà cung cấp nước ngoài không cung cấp chức năng thanh toán và không trực tiếp thu tiền của người mua, chỉ thu phí dịch vụ quảng cáo, thì các hộ kinh doanh phải tự kê khai, tự nộp thuế và tự thực hiện các thủ tục thuế theo tỷ lệ trên doanh thu.

Đối với các cá nhân nước ngoài bán hàng trên các sàn thương mại điện tử nhưng không cư trú tại Việt Nam cũng áp dụng một tỷ lệ nhất định khi kinh doanh trên sàn. Đây là các tỷ lệ mà cá nhân cư trú và không cư trú sẽ bị các sàn khấu trừ nộp thay theo Nghị định 91. Nghị định 91 tiếp tục có hiệu lực cho năm 2026 đối với các cá nhân cư trú và không cư trú kinh doanh qua các sàn thương mại điện tử có chức năng khấu trừ và nộp thay.

Riêng đối với hóa đơn điện tử, từ ngày 1/7/2022, Nghị định 123/2020/NĐ-CP có hiệu lực và tất cả các hộ kinh doanh, bao gồm hộ kê khai và hộ khoán có doanh thu từ 1 tỷ đồng trở lên, đều bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử và hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền. Tới đây, theo dự thảo Bộ Tài chính đưa ra cho Luật Quản lý thuế mới có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, ngưỡng 1 tỷ đồng để sử dụng hóa đơn điện tử theo diện bắt buộc vẫn giữ nguyên.

Như vậy có thể thấy rằng các chính sách về tỷ lệ tính thuế giá trị gia tăng và thu nhập cá nhân theo phương pháp tỷ lệ trên doanh thu, cùng chế độ bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử từ năm 2026 đối với hộ kinh doanh, về cơ bản được giữ nguyên như hiện hành và không thay đổi.

Chính sách thuế mới đối với hộ kinh doanh từ 2026

Chính sách thuế mới trong nghị định dự thảo mà Bộ Tài chính đang lấy ý kiến, và phần khung của nó cũng đã được đưa vào Luật Quản lý thuế, sẽ được Quốc hội thông qua trong buổi sáng ngày 10/12/2025.

Với chính sách thuế mới này sẽ hình thành bốn nhóm hộ kinh doanh. Bốn nhóm này áp dụng cho 5 triệu hộ cũng như 2,5 triệu hộ mà cơ quan thuế đang quản lý, hay 5 triệu hộ đang có hoạt động kinh doanh thực tế bao gồm cả các hộ bán hàng rong, quà vặt, kinh doanh lưu động và thuộc diện miễn thuế.

Nhóm thứ nhất là nhóm có doanh thu dưới ngưỡng. Hiện nay là dưới 100 triệu đồng một năm và dự kiến từ ngày 1/1/2026 sẽ là 500 triệu đồng/năm theo Luật Thuế thu nhập cá nhân sẽ được bấm nút thông qua vào sáng hôm nay chứ không phải theo Luật Thuế giá trị gia tăng. Ngưỡng 500 triệu này trong Luật Thuế thu nhập cá nhân cũng sẽ thay thế cho ngưỡng quy định tại Luật 48 về thuế giá trị gia tăng.

Với ngưỡng dưới 500 triệu đồng sẽ thuộc diện không chịu thuế giá trị gia tăng và miễn thuế thu nhập cá nhân, dự kiến sẽ không bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử và cũng không bắt buộc sử dụng sổ sách kế toán. Quy định này giữ nguyên như hiện hành. Chỉ có điều nhóm hộ không phải sử dụng hóa đơn và sổ sách kế toán sẽ tăng lên rất nhiều, từ mức khoảng 44% hiện nay lên tới khoảng 90% số hộ kinh doanh trong diện cơ quan thuế đang quản lý. Như vậy, phần lớn hộ sẽ không phải sử dụng hóa đơn, không phải ghi sổ sách kế toán, không phải nộp thuế giá trị gia tăng và cũng không phải nộp thuế thu nhập cá nhân, đồng thời chỉ khai duy nhất một lần trong năm.

Theo nghị định dự thảo, đối với năm 2026, cơ quan thuế trên cơ sở sổ bộ đang quản lý sẽ thông báo cho hộ kinh doanh biết họ thuộc diện miễn thuế và có doanh thu dưới 500 triệu đồng. Còn doanh thu thực tế của năm 2026 sẽ được khai một lần vào ngày 31/1/2027 đối với nhóm hộ dưới ngưỡng miễn thuế này.

Thứ hai là nhóm hộ có thể nói là chiếm số đông nhất trong số các hộ thuộc diện phải nộp thuế. Đây là nhóm có doanh thu trên ngưỡng 501 triệu đồng - dưới 3 tỷ đồng/năm. Với nhóm này, phần thuế giá trị gia tăng ở cả bốn nhóm đều áp dụng cùng một phương pháp tính như hiện hành, tức là lấy doanh thu nhân với bảng tỷ lệ. Bảng tỷ lệ này vẫn giữ nguyên theo Luật 48 và sẽ ổn định cho năm 2026.

Riêng thuế thu nhập cá nhân thì sẽ có sự khác biệt giữa các nhóm hộ 2, 3 và 4. Nhóm 3 là hộ có doanh thu từ 3 tỷ - dưới 50 tỷ đồng/năm. Nhóm 4 là nhóm có doanh thu từ 50 tỷ đồng trở lên. Với ba nhóm này, thuế thu nhập cá nhân sẽ áp dụng một phương pháp tính thống nhất: doanh thu trừ chi phí để xác định thu nhập chịu thuế, sau đó tính thuế theo mức thuế suất khác nhau.

Nhóm 2 áp dụng thuế suất 15% tương đương với mức áp dụng cho doanh nghiệp siêu siêu nhỏ. Nhóm 3 áp dụng thuế suất 17% tương ứng với doanh nghiệp nhỏ. Nhóm 4 áp dụng thuế suất 20% tương đương với thuế suất phổ thông dành cho các doanh nghiệp lớn. Mức thuế suất này nhằm đảm bảo sự công bằng, vì cách tính thuế doanh thu trừ chi phí của hộ kinh doanh sẽ tương đương với phương pháp tính thuế của doanh nghiệp.

Riêng nhóm thứ hai là nhóm hộ kê khai mà chúng tôi đánh giá là rất đông. Doanh thu dưới 3 tỷ đồng mỗi năm cũng được xem là nhỏ và thuộc diện kê khai. Nhóm này sẽ có thêm một lựa chọn, đó là tiếp tục áp dụng phương pháp hiện hành là tính thuế thu nhập cá nhân theo tỷ lệ trên doanh thu, bên cạnh phương pháp doanh thu trừ chi phí.

Với lựa chọn này, các hộ kinh doanh nhỏ và đông về số lượng sẽ được giữ ổn định như năm 2025, không phát sinh biến động lớn nếu họ không chọn phương pháp doanh thu trừ chi phí. Việc chuyển sang phương pháp doanh thu trừ chi phí hoàn toàn mang tính tự nguyện và chỉ nên áp dụng khi thấy có lợi. Chỉ những hộ có doanh thu trên 3 tỷ đồng mới bắt buộc phải áp dụng phương pháp doanh thu trừ chi phí.

Với nhóm 2 và nhóm 3, hộ kinh doanh tiếp tục thực hiện khai thuế theo quý. Nghĩa là sau khi kết thúc một quý, đến ngày cuối cùng của tháng đầu quý tiếp theo mới phải nộp tờ khai. Riêng nhóm có doanh thu trên 50 tỷ đồng sẽ khai thuế theo tháng giống như doanh nghiệp.

Đối với hóa đơn điện tử, nhóm 3 và nhóm 4 bắt buộc phải sử dụng. Riêng nhóm 2 chỉ bắt buộc dùng hóa đơn điện tử khi doanh thu trên 1 tỷ đồng/năm. Trường hợp doanh thu từ 500 triệu đến dưới 1 tỷ đồng thì không bắt buộc, hộ kinh doanh có thể tự cân nhắc dựa trên đặc thù hoạt động của mình để lựa chọn sử dụng hay không.

Như vậy có thể thấy rằng thay đổi lớn nhất trong chính sách thuế đối với hộ kinh doanh thời gian tới chủ yếu rơi vào nhóm hộ lớn, không phải nhóm hộ nhỏ. Với nhóm siêu nhỏ dưới 500 triệu đồng, chính sách mới còn mang lại lợi ích rõ rệt hơn. Trước đây ngưỡng miễn chỉ dưới 100 triệu đồng, nay nâng lên dưới 500 triệu đồng và nhóm này gần như được miễn toàn bộ các thủ tục hành chính về thuế và kế toán. Việc khai thuế vẫn chỉ thực hiện một lần mỗi năm giống như hiện nay nhưng thời điểm được điều chỉnh lại. Thay vì khai trước vào ngày 25/12 để xác định doanh thu của năm sau, tới đây hộ sẽ khai trên cơ sở doanh thu thực tế của năm và thực hiện sau khi kết thúc năm, chậm nhất vào ngày 31/1. Đây là thay đổi duy nhất với nhóm dưới 500 triệu đồng.

Đối với các nhóm 2, 3 và 4, chính sách mới cũng mở ra thêm lựa chọn có lợi hơn. Bên cạnh phương pháp tính thuế thu nhập cá nhân theo tỷ lệ trên doanh thu như trước, hộ kinh doanh còn có thể chọn phương pháp tính tương tự doanh nghiệp dựa trên doanh thu trừ chi phí nếu thuộc ngành có biên độ lợi nhuận cao và có khả năng lưu giữ đầy đủ chi phí. Phương pháp mới giúp những hộ kinh doanh có điều kiện hạch toán rõ ràng được hưởng mức thuế phù hợp hơn với thực tế hoạt động.

Đối với sổ sách kế toán, quy định vẫn giữ như hiện nay. Cách làm tiếp tục đơn giản hơn đối với nhóm hộ siêu nhỏ và đồng thời khuyến khích các hộ lớn áp dụng chế độ kế toán của doanh nghiệp siêu nhỏ. Hộ kinh doanh có thể lựa chọn giữa hai hướng. Một là áp dụng bộ sổ sách đầy đủ dành cho hộ kinh doanh. Hai là sử dụng chế độ kế toán của doanh nghiệp siêu nhỏ sao cho phù hợp với thực tế vận hành của mình.

Nhìn chung, dù còn những chi tiết cần tiếp tục hoàn thiện và còn nhiều ý kiến đóng góp, Hội Tư vấn Thuế đánh giá rằng chính sách mới đã thể hiện tinh thần lắng nghe và chia sẻ. Những điều chỉnh trong tương lai chắc chắn sẽ diễn ra và đến từ cả hai phía. Cơ quan nhà nước sẽ xem xét điều chỉnh các ngưỡng cho phù hợp với thực tế. Còn hộ kinh doanh sẽ từng bước khai doanh thu sát với doanh thu thực tế hơn. Khi cả hai phía cùng dịch chuyển, khoảng cách giữa mong muốn của hộ kinh doanh và mục tiêu quản lý của Nhà nước sẽ dần được thu hẹp.

Các bước thực hiện chuyển đổi thuế khoán lên kê khai

Đối với các hộ kinh doanh đang thuộc diện khoán và chuẩn bị chuyển sang kê khai, chúng tôi đã xác định bảy nhóm công việc mà hộ kinh doanh cần đặc biệt lưu ý. Chỉ còn hai tuần nữa là bước sang cơ chế tính thuế mới. Vẫn còn nhiều việc mà cơ quan thuế phải hướng dẫn và thông báo, đồng thời hộ kinh doanh cũng cần chủ động chuẩn bị.

Trong năm 2025, cơ quan thuế sẽ dựa trên doanh thu thực tế do hộ kê khai của cả năm và doanh thu khoán cộng với doanh thu biến động của các hộ khoán để xác định hộ nào thuộc diện dưới năm trăm triệu đồng. Với hai triệu rưỡi hộ kinh doanh đang được quản lý trên sổ, việc phân loại này sẽ giúp xác định nhóm mà mỗi hộ sẽ thuộc trong năm 2026.

Ngay sau khi Quốc hội biểu quyết vào hôm nay, cơ quan thuế sẽ bắt đầu rà soát và gửi thông báo về doanh thu dự kiến của từng hộ trong năm 2026. Thông báo này sẽ cho biết hộ thuộc nhóm một, hai, ba hay bốn để từ đó áp dụng phương pháp tính thuế và thủ tục phù hợp. Tôi tin rằng cơ quan thuế cũng đang chờ thời điểm này để có thể công bố thông tin chính thức.

Bước 1: Tất cả hộ kinh doanh cần rà soát doanh thu thực tế 2025, dự kiến doanh thu 2026, xác định thuộc nhóm Hộ kinh doanh nào. Đồng thời, trên cơ sở mô hình hoạt động kinh doanh để lựa chọn phương pháp tính thuế, chế độ kế toán áp dụng, phần mềm giải pháp cho hoạt động bán hàng, kế toán, hóa đơn, khai thuế tương ứng với quy mô thuộc nhóm.

Hộ kinh doanh cần chủ động rà soát doanh thu thực tế năm 2025 để xác định mình thuộc diện dưới hay trên 500 triệu. Đây là mốc quan trọng nhất. Mốc quan trọng tiếp theo là doanh thu dưới ba tỷ hay trên 3 tỷ. Hai mốc này quyết định nhóm hộ và chế độ thuế sẽ áp dụng trong năm 2026.

Nếu doanh thu dưới 500 triệu thì cơ quan thuế sẽ thông báo rằng hộ tạm thời không phải kê khai thuế theo quý, không phải sử dụng hóa đơn, không phải ghi sổ sách kế toán và cũng không phải nộp thuế giá trị gia tăng hoặc thuế thu nhập cá nhân trong năm 2026. Trường hợp cuối năm doanh thu vượt ngưỡng 500 triệu thì hộ sẽ khai doanh thu thực tế và nộp số thuế phát sinh vào ngày 31/1/2027. Đây là quyền kê khai doanh thu thực tế của hộ nên gần như chắc chắn không phát sinh tiền chậm nộp hoặc xử phạt.

Với những hộ kinh doanh có khả năng vượt ngưỡng trong năm 2026, sẽ có hai kịch bản. Kịch bản thứ nhất là đến ngày 31/1/2027 mới phải kê khai. Kịch bản thứ hai là trường hợp vượt ngưỡng ngay trong 6 tháng đầu năm thì thời điểm kê khai sẽ rơi vào ngày 30/6 hoặc 30/72026, tương tự như cách xử lý đối với hộ mới bắt đầu kinh doanh theo dự thảo nghị định.

Dù theo kịch bản nào thì các hộ dưới mốc 500 triệu tại ngày đầu tiên của năm 2026 đều có thời gian chuẩn bị. Khi vượt ngưỡng, hộ sẽ kê khai dựa trên doanh thu thực tế mà không bị yêu cầu kê khai ngay lập tức hay bị tính tiền chậm nộp từ thời điểm vượt ngưỡng. Trong khoảng 6 tháng đầu năm, hộ có đủ thời gian để tập hợp chứng từ và tổng hợp doanh thu trước khi thực hiện nghĩa vụ khai thuế. Điều này giúp các hộ đang ở diện khoán chuyển sang kê khai yên tâm hơn, cũng như các hộ dưới ngưỡng khi bước vào diện phải nộp thuế cũng không phải lo về xử phạt hay tiền chậm nộp.

Với nhóm có doanh thu từ 3 tỷ trở lên, nếu anh chị xác định doanh thu thực tế năm 2026 sẽ trên 3 tỷ thì chỉ được lựa chọn duy nhất phương pháp tính thuế thu nhập cá nhân là doanh thu trừ chi phí. Hộ kinh doanh cần chuẩn bị ngay từ bây giờ các chứng từ liên quan đến hàng hóa mua vào và các khoản chi cho hoạt động sản xuất kinh doanh như thuê mặt bằng và thuê nhân công. Việc tập hợp đầy đủ chứng từ giúp giảm trừ chi phí sát với thực tế, từ đó số thuế phải nộp phản ánh đúng tình hình kinh doanh.

Điều khiến nhiều hộ kinh doanh trong nhóm này lo lắng nhất là việc xác định chi phí hợp lý và hợp lệ khi tính thuế. Thói quen lấy hóa đơn đầu vào và lưu giữ chứng từ chi cho hoạt động kinh doanh của nhiều hộ chưa được hình thành một cách căn bản và chặt chẽ, nên đây là rủi ro lớn nhất khi áp dụng phương pháp doanh thu trừ chi phí.

Trong trường hợp lo ngại về việc không tập hợp được chi phí, dự kiến hộ kinh doanh thuộc nhóm thứ hai (doanh thu trên 500 triệu đến dưới 3 tỷ) vẫn được phép áp dụng phương pháp tỷ lệ trên doanh thu. Đây là phương pháp đơn giản và giống như hiện hành, giúp các hộ có thời gian hình thành thói quen quản lý chứng từ trong giai đoạn chuyển đổi.

Bởi vì khi doanh thu trên 3 tỷ, hộ kinh doanh không còn quyền lựa chọn phương pháp tỷ lệ trên doanh thu nữa. Khi vượt mốc 3 tỷ, hộ bắt buộc phải tính thuế thu nhập cá nhân theo doanh thu trừ chi phí, nghĩa là phải hạch toán và lưu giữ đầy đủ chi phí để phục vụ việc tính thuế.

Do đó, với các hộ hiện có doanh thu dưới 3 tỷ nhưng chưa sẵn sàng về chứng từ đầu vào, có thể tiếp tục áp dụng phương pháp tỷ lệ trên doanh thu. Tuy nhiên, trong năm 2026, khi quy mô kinh doanh tăng dần, hộ nên dần xây dựng thói quen và kỷ luật trong việc lấy hóa đơn và lưu trữ chi phí đầu vào. Điều này giúp khi vượt ngưỡng 3 tỷ và bước sang năm 2027, hộ có thể chuyển lên nhóm thứ ba hoặc nhóm thứ tư, tức nhóm tính thuế theo doanh thu trừ chi phí, một cách thuận lợi.

Việc hộ thuộc nhóm nào trong năm 2026 sẽ quyết định trực tiếp đến thủ tục thuế và cần được chuẩn bị sớm để vừa tuân thủ đúng quy định vừa tối ưu hóa số thuế phải nộp.

Bước 2: Tiến hành kiểm kê hàng tồn kho vào thời điểm chuyển đổi (nếu có) - (nếu doanh thu trên ngưỡng).

Đây là vấn đề khiến nhiều hộ kinh doanh lo lắng trong thời gian vừa qua. Khi nhìn vào các phương pháp tính thuế, chỉ có hộ kinh doanh thuộc nhóm áp dụng phương pháp doanh thu trừ chi phí thì hàng tồn kho mới trở thành một trong những yếu tố để xác định thuế thu nhập cá nhân.

Còn với các hộ kinh doanh dưới ngưỡng 3 tỷ, được áp dụng phương pháp tỷ lệ trên doanh thu cho cả thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân, thì hàng tồn kho không tham gia vào việc xác định số thuế phải nộp. Hàng tồn kho trong trường hợp này chỉ nhằm chứng minh tính hợp pháp của hàng hóa bán ra.

Nhiều hộ băn khoăn rằng nếu không có hóa đơn mua vào mà chỉ có hàng tồn kho thì có được xuất hóa đơn bán ra hay không. Câu trả lời là hoàn toàn được. Việc xuất hóa đơn bán ra không đồng nghĩa với việc hộ bắt buộc phải có hóa đơn mua vào hay chứng từ đầy đủ cho toàn bộ hàng tồn kho. Tuy nhiên, hàng tồn kho vẫn cần để chứng minh nguồn gốc hàng hóa, chứ không phải là căn cứ tính thuế đối với các hộ tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu dưới 3 tỷ. Vì vậy, các hộ ở nhóm này có thể yên tâm về nghĩa vụ thuế. Riêng với các hộ trên 3 tỷ, thuộc phương pháp doanh thu trừ chi phí, hàng tồn kho trở thành yếu tố quan trọng trong việc xác định thuế thu nhập cá nhân.

Tùy vào việc mình thuộc nhóm nào trong năm 2026, mỗi hộ cần chủ động chuẩn bị và thực hiện kiểm kê hàng tồn kho cho phù hợp.

Bước 3: Đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử (nếu hộ kinh doanh dự kiến doanh thu 2026 từ 1 tỷ đồng trở lên). Nên áp dụng sớm tránh sai sót.

Cho đến thời điểm hiện tại, hầu hết các hộ kinh doanh có doanh thu trên 1 tỷ trong năm 2025 đã đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử. Đây là nhóm thuộc diện bắt buộc và nếu hộ chưa đăng ký thì cơ quan thuế cũng đã chủ động đôn đốc.

Tuy nhiên con số 1 tỷ này là doanh thu do cơ quan thuế quản lý trên sổ. Trong thực tế, doanh thu của nhiều hộ có thể cao hơn. Vì vậy những hộ kinh doanh năm 2026 hoặc cuối năm 2025, kể cả hộ khoán, nếu dự kiến doanh thu thực tế của mình sẽ vượt 1 tỷ thì nên đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử sớm.

Việc đăng ký sớm mang lại lợi ích quan trọng. Chúng ta có thời gian làm quen với hóa đơn điện tử, làm quen với phần mềm bán hàng để khi bước vào diện bắt buộc thì không bị vi phạm. Mọi thứ đều cần sự chuẩn bị và tập dượt trước, để khi chính thức áp dụng thì hộ kinh doanh chủ động và vận hành trơn tru.

Hiện nay có rất nhiều phần mềm bán hàng và phần mềm hóa đơn điện tử được cung cấp miễn phí cho các hộ kinh doanh, kể cả những hộ nằm dưới ngưỡng bắt buộc. Lý do là các nhà cung cấp muốn hỗ trợ hộ quản lý tốt hoạt động bán hàng, đồng thời giúp hộ làm quen dần với các quy định bắt buộc. Khi quy mô kinh doanh lớn lên, doanh thu tăng và hộ bước vào diện phải sử dụng hóa đơn điện tử thì đã hoàn toàn thành thạo nhờ thời gian sử dụng các gói miễn phí trước đó.

Đây cũng là lý do tôi khuyên rằng hộ kinh doanh nên sớm sử dụng hóa đơn điện tử. Thực tế hiện nay nhiều hộ dù chưa thuộc diện bắt buộc nhưng vẫn tự nguyện áp dụng để chủ động chuẩn bị.

Bước 4: Chuẩn bị sổ sách kế toán (nếu hộ kinh doanh dự kiến doanh thu 2026 trên ngưỡng).

Với sổ sách kế toán, nếu thuộc nhóm 2, nhóm 3 hoặc nhóm 4 thì hộ cũng nên bắt đầu làm quen từ trước.

Bước 5: Thay đổi thông tin đăng ký kinh doanh, đăng ký thuế: theo cơ chế 1 cửa liên thông hoặc trực tiếp tại cơ quan thuế để đăng ký phương pháp tính thuế (nếu có thay đổi so với hiện tại).

Một điểm rất quan trọng là câu chuyện đăng ký kinh doanh và đăng ký thuế. Hiện nay cơ quan thuế đang phối hợp với các trung tâm hành chính cấp xã để rà soát và đôn đốc những hộ chưa đăng ký hoàn tất thủ tục. Nếu hộ kinh doanh không thực hiện đăng ký, rủi ro trong thời gian tới sẽ rất lớn cho hoạt động của chính hộ.

Việc đăng ký kinh doanh đóng vai trò rất quan trọng, bởi nếu hộ kinh doanh không thực hiện trong thời gian tới, khi cơ quan chức năng rà soát sẽ phát sinh nhiều rủi ro. Rủi ro đầu tiên là bị xử phạt do không đăng ký kinh doanh. Rủi ro thứ hai nghiêm trọng hơn là nghĩa vụ thuế có thể bị chuyển sang diện thu nhập từ tiền lương, tiền công.

Chẳng hạn, một giáo viên dạy thêm tại trung tâm nếu chỉ nhận thù lao sẽ bị coi là thu nhập từ tiền lương, tiền công. Nhưng nếu giáo viên đó đăng ký hộ cá nhân kinh doanh thì sẽ nộp thuế theo cơ chế của cá nhân kinh doanh. Với những trường hợp thu nhập lớn, nộp thuế theo diện kinh doanh thường có lợi hơn rất nhiều so với biểu thuế lũy tiến của tiền lương, tiền công.

Tương tự, các hộ làm đại lý xổ số, bán hàng đa cấp hoặc hợp tác với doanh nghiệp dưới hình thức đại lý nếu có đăng ký kinh doanh thì được áp dụng tỷ lệ thuế trên giá trị gia tăng và tỷ lệ thuế trên doanh thu, thường áp dụng cho mức doanh thu dưới 3 tỷ đồng. Ngược lại, nếu không đăng ký kinh doanh, toàn bộ thu nhập này sẽ bị coi là tiền lương, tiền công, chịu mức thuế lũy tiến có thể lên tới 35%, con số rất lớn.

Vì vậy, đăng ký kinh doanh không chỉ là nghĩa vụ mà còn là quyền lợi quan trọng đối với hộ kinh doanh, bao gồm cả hộ cho thuê nhà, để tránh rủi ro và tối ưu hóa nghĩa vụ thuế theo đúng quy định.

Bước 6: Đăng ký tài khoản ngân hàng riêng cho hoạt động kinh doanh (nếu chưa có tài khoản ngân hàng riêng cho hoạt động kinh doanh độc lập với các thanh toán cá nhân).

Hiện nay, hầu hết hộ kinh doanh đều đã có tài khoản ngân hàng. Tuy nhiên, phần lớn vẫn sử dụng chung một tài khoản cho nhiều mục đích khác nhau, bao gồm cả chi tiêu cá nhân. Theo định hướng trong dự thảo của Bộ Tài chính, trong thời gian tới, hộ kinh doanh sẽ phải tách bạch và dành riêng một hoặc một số tài khoản ngân hàng chỉ để phục vụ hoạt động kinh doanh.

Những tài khoản này không bắt buộc phải mang tên hộ kinh doanh mà có thể đứng tên chủ hộ hoặc các thành viên tham gia hộ (có tên trên giấy phép). Điều kiện quan trọng nhất là hộ kinh doanh phải khai báo đầy đủ các tài khoản dùng cho hoạt động kinh doanh với cơ quan thuế.

Nếu không khai báo, hai rủi ro lớn có thể phát sinh. Thứ nhất, cơ quan thuế có thể ấn định doanh thu. Thứ hai, người đứng tên trên tài khoản sẽ bị tính thuế dựa trên toàn bộ dòng tiền vào tài khoản đó như thu nhập từ tiền lương, tiền công hoặc thậm chí bị xem là khoản thu nhập chưa kê khai, có dấu hiệu trốn thuế.

Đây là rủi ro đối với cả hộ kinh doanh và cá nhân quản lý tài khoản. Vì vậy, việc tách tài khoản và thực hiện khai báo với cơ quan thuế cần được tiến hành ngay trong tháng 12/2025 để các hộ chủ động chuẩn bị cho các quy định áp dụng từ năm 2026.

Bước 7: Khai thuế đối với hoạt động kinh doanh theo mẫu tờ khai phù hợp phương pháp tính thuế và ngành nghề lĩnh vực hoạt động kinh doanh (sử dụng EtaxMobile).

Đối với các hộ kinh doanh có doanh thu dưới 50 tỷ đồng, kỳ kê khai thuế được thực hiện theo quý. Điều này có nghĩa là hộ kinh doanh sẽ chỉ phải nộp tờ khai thuế lần đầu vào ngày 30/4/2026. Tuy nhiên, toàn bộ các yêu cầu về chuẩn bị như tách tài khoản phục vụ kinh doanh, đăng ký kinh doanh, đăng ký thuế, sử dụng hóa đơn điện tử và thiết lập sổ sách kế toán đều phải được bắt đầu từ ngày 01/01/2026.

Mặc dù thời điểm kê khai diễn ra muộn hơn, giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 4/2026 là khoảng thời gian quan trọng để hộ kinh doanh rà soát toàn bộ chứng từ, doanh thu, chi phí của mình. Đây cũng là lúc để điều chỉnh và đảm bảo số liệu khi kê khai thuế phù hợp với doanh thu thực tế.

Song song với đó, các hộ kinh doanh cần chủ động xác định doanh thu dự kiến của mình trong năm 2026 để biết mình thuộc nhóm đối tượng nào, từ đó áp dụng đúng phương pháp tính thuế. Với các hộ mới bắt đầu kinh doanh trong năm 2026, thời điểm phải kê khai được áp dụng linh hoạt như đối với hộ mới ra kinh doanh. Ví dụ, nếu bắt đầu kinh doanh từ đầu năm 2026, hộ sẽ thực hiện kê khai vào tháng 7. Nếu bắt đầu vào cuối năm 2026, thời điểm kê khai có thể lùi đến tháng 1/2027.

Một điểm lưu ý quan trọng khác là định danh cá nhân của hộ kinh doanh phải được xác thực điện tử thì mới đăng ký sử dụng hóa đơn và khai thuế điện tử qua các ứng dụng như eTax Mobile được. Việc sử dụng chữ ký số để thực hiện hóa đơn điện tử cũng là bắt buộc. Hiện nay, gần như các gói giải pháp của các nhà cung cấp dành cho hộ kinh doanh mới đều có chính sách hỗ trợ miễn phí cả phần mềm lẫn chữ ký số để người dân sử dụng cho việc ký hóa đơn cũng như ký tờ khai.

Lời khuyên cho các hộ kinh doanh

Đối với các hộ kinh doanh chuyển lên phương pháp kê khai gồm cả hộ đang kê khai và hộ khoán chuẩn bị chuyển đổi tôi cho rằng lời khuyên phù hợp nhất dành cho nhóm có doanh thu trên 50 tỷ đồng là nên cân nhắc chuyển sang mô hình doanh nghiệp. Trong thực tế tồn tại một nghịch lý khá rõ ràng. Hộ kinh doanh tuy được áp dụng phương pháp doanh thu trừ chi phí nhưng phạm vi chi phí được trừ lại rất hạn chế so với doanh nghiệp. Cùng một mức doanh thu nhưng phần chi phí hợp lệ mà doanh nghiệp được khấu trừ rộng hơn nhiều theo quy định của pháp luật thuế.

Không chỉ vậy doanh nghiệp còn được hưởng các ưu đãi quan trọng trong giai đoạn đầu hoạt động như ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp ưu đãi về sử dụng lao động ưu đãi cho hoạt động nghiên cứu khoa học. Các chính sách này không áp dụng cho hộ kinh doanh. Vì vậy với những hộ đã đạt đến quy mô đủ lớn việc tiếp tục chịu thuế thu nhập cá nhân theo cơ chế doanh thu trừ chi phí sẽ kém lợi hơn đáng kể so với việc chuyển đổi lên doanh nghiệp. Chuyển đổi vì thế là lựa chọn có lợi nhất và chủ yếu cần sự chuẩn bị phù hợp về hồ sơ kế toán và quản trị.

Nhiều hộ kinh doanh lớn vẫn ngần ngại khi nghĩ đến chuyển lên mô hình doanh nghiệp vì lo việc áp dụng thuế giá trị gia tăng theo phương pháp khấu trừ. Nỗi lo thường gặp là mọi hóa đơn đầu vào muốn được khấu trừ đều phải đáp ứng đầy đủ quy định từ hóa đơn giá trị gia tăng đến chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt.

Thực tế, những yêu cầu này hiện nay cũng đã được áp dụng với doanh nghiệp khi xác định chi phí được trừ tính thuế thu nhập doanh nghiệp. Nếu một khoản chi phí trên 5 triệu đồng mà thanh toán bằng tiền mặt thì doanh nghiệp cũng không được tính vào chi phí hợp lệ. Điều này cho thấy hai sắc thuế đã tương đối hài hòa và không còn tạo ra rào cản lớn như trước.

Với các hộ kinh doanh có quy mô lớn, việc chuyển đổi lên doanh nghiệp mang lại nhiều lợi ích đáng kể. Trong những năm đầu khi mới thành lập hoặc đang trong giai đoạn lỗ, doanh nghiệp có thể không phải nộp cả thuế giá trị gia tăng lẫn thuế thu nhập doanh nghiệp do chưa phát sinh thu nhập tính thuế. Trái lại, hộ kinh doanh dù lỗ vẫn phải nộp thuế theo tỷ lệ trên doanh thu và tiếp tục chịu thuế thu nhập cá nhân theo cơ chế doanh thu trừ chi phí. Trong khi đó, các khoản chi phí được trừ của hộ bị giới hạn hơn rất nhiều so với doanh nghiệp.

Một điểm quan trọng khác là phạm vi hoạt động của hộ kinh doanh hầu như chỉ bó hẹp trong việc bán cho người tiêu dùng cuối. Khả năng hợp tác với doanh nghiệp tổ chức rất thấp vì bên mua không thể khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào từ hóa đơn bán hàng của hộ. Điều này khiến hộ kinh doanh khó mở rộng thị trường và tiếp cận các chuỗi cung ứng lớn. Khi nhìn đầy đủ các yếu tố lợi ích và hạn chế có thể thấy việc chuyển đổi lên doanh nghiệp là lựa chọn mang lại hiệu quả lâu dài cho các hộ kinh doanh lớn.

Về thủ tục chuyển từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp, hiện có hai hướng thực hiện. Hướng thứ nhất là chuyển đổi trực tiếp từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp theo thủ tục được quy định trong Nghị định 108. Hướng thứ hai là chấm dứt mã số hộ kinh doanh đang hoạt động và thành lập một doanh nghiệp mới hoàn toàn độc lập. Cả hai phương án đều hợp pháp và hộ kinh doanh có toàn quyền lựa chọn.

Với những hộ kinh doanh sở hữu tài sản cố định, có thương hiệu đã được gây dựng hoặc đang nắm giữ quyền sở hữu trí tuệ, phương án chuyển đổi trực tiếp thường phù hợp hơn. Khi chọn hướng này, doanh nghiệp mới sẽ kế thừa toàn bộ quyền lợi và nghĩa vụ còn lại của hộ kinh doanh, đồng thời tiếp tục được ghi nhận các giá trị đã khấu hao, đã trích và đã đầu tư.

Trong khi đó, với các hộ kinh doanh chỉ hoạt động trong lĩnh vực thương mại mua bán đơn thuần, không có nhiều tài sản cố định hay yếu tố thương hiệu đi kèm, việc đóng mã số hộ kinh doanh cũ và mở một doanh nghiệp mới lại là lựa chọn đơn giản và thuận tiện hơn. Phương án này hoàn toàn hợp pháp và không gây trở ngại trong quá trình vận hành về sau.

Liên quan đến hàng tồn kho khi hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp, việc xử lý sẽ được thực hiện theo một quy trình cụ thể. Doanh nghiệp mới sẽ lập một bảng kê hàng tồn kho và tiến hành xác nhận số lượng hàng hóa đang còn lại. Nếu hàng tồn kho có đầy đủ chứng từ mua vào, doanh nghiệp sẽ phân loại và lưu trữ theo đúng quy định.

Trong trường hợp không còn chứng từ mua vào, bao gồm hóa đơn từ doanh nghiệp, hóa đơn giá trị gia tăng, hóa đơn bán hàng từ hộ kinh doanh khác hoặc bảng kê mua hàng từ nông dân trực tiếp bán ra, hộ kinh doanh có thể tự lập bảng kê hàng tồn kho để xác định đây là tài sản ban đầu. Bảng kê này sẽ được sử dụng làm căn cứ cho việc ghi nhận và hạch toán khi chuyển đổi.

Nhiều hộ kinh doanh lo ngại rằng nếu không còn bất kỳ chứng từ nào thì có được xuất hóa đơn bán ra khi chuyển lên doanh nghiệp hay không. Câu trả lời là hoàn toàn được. Tuy nhiên, phần hàng hóa đó khi xuất hóa đơn bán ra sẽ phải chịu thuế, tương tự như cơ chế hóa đơn từng lần phát sinh đối với thu nhập cá nhân hoặc thuế giá trị gia tăng. Bù lại, hóa đơn xuất bán này sẽ trở thành đầu vào hợp lệ cho doanh nghiệp mới, giúp doanh nghiệp ghi nhận đầy đủ doanh thu và chi phí cũng như nguồn gốc hàng hóa khi đưa vào sản xuất kinh doanh.

Qua những phân tích trên, có thể thấy rằng điều khiến các hộ kinh doanh băn khoăn không phải là việc chuyển sang kê khai hay nộp thuế theo thực tế. Khi đồng hành với nhiều hộ kinh doanh cũng như làm việc với các đơn vị truyền thông thời gian qua, tôi nhận thấy điều họ lo nhất chính là thủ tục và quy trình. Họ cần những hướng dẫn thật sự rõ ràng, nhất quán từ cơ quan quản lý nhà nước.

Trong bối cảnh đó, vai trò của thông tin chính thống từ các kênh truyền thông và cơ quan quản lý là cực kỳ quan trọng. Thông tin đúng và đầy đủ sẽ giúp hộ kinh doanh hiểu rõ nghĩa vụ của mình, tránh bị tác động bởi các tin đồn thất thiệt, điển hình như lời đồn về việc phải nộp thuế tới 70% gây hoang mang vừa qua.

Điều cần thiết nhất lúc này là sự bình tĩnh. Hộ kinh doanh cần chủ động tìm hiểu quy định, đánh giá đúng nghĩa vụ thuế của mình và từng bước tiếp cận các giải pháp công nghệ. Việc làm quen với công nghệ và quy định mới là xu thế tất yếu khi quy mô kinh doanh lớn dần. Chính vì vậy, sự chuẩn bị sớm, chuẩn bị từ xa và một tâm thế kinh doanh minh bạch, có hiểu biết sẽ giúp tránh được những sai sót không đáng có.

THAM LUẬN: GIẢI PHÁP PHẦN MỀM HKDO - ĐỒNG HÀNH CÙNG HỘ KINH DOANH CHUYỂN ĐỔI TỪ THUẾ KHOÁN SANG KÊ KHAI: ĐƠN GIẢN, CÔNG BẰNG VÌ CỘNG ĐỒNG

Bà Vũ Minh Anh, Giám đốc phụ trách phần mềm HKDO - Công ty CP Phần mềm Effect

Thực trạng và nỗi lo của hộ kinh doanh khi chuyển từ thuế khoán sang kê khai

Chuyển từ thuế khoán sang kê khai là xu hướng tất yếu để đảm bảo công bằng, minh bạch cho cả Nhà nước và người nộp thuế.

Tuy nhiên, với rất nhiều hộ kinh doanh cá thể, đây không chỉ là “một thủ tục mới” mà thực sự là một sự thay đổi thói quen sống. Còn trong cách làm ăn, hiện nay đa số hộ kinh doanh vẫn duy trì những thói quen cũ, ghi chép sổ sách bằng tay: Cuối ngày ghi vội vài dòng vào cuốn sổ, nhiều khi “ước chừng cho nhanh”. Đến cuối tháng, cuối quý cần tổng hợp số liệu thì… “nhớ đâu ghi đó”, thiếu trước hụt sau, rất khó để có con số chính xác.

Thói quen thứ hai là “nỗi ngại” về máy tính, phần mềm khi nhiều người muốn dùng phần  mềm thì phải mua máy tính cồng kềnh, đầu tư một bộ máy tính chỉ để làm sổ sách thì… xót tiền”.

Phần mềm kế toán hiện có thường đắt và phức tạp: Đa số được thiết kế cho doanh nghiệp vừa và lớn, nhiều phân hệ, nhiều màn hình, nhiều thuật ngữ chuyên môn. Hộ kinh doanh nhỏ, vài nhân viên, vài chục hoặc vài trăm giao dịch mỗi ngày… thì nhìn giao diện đã thấy “choáng” chứ chưa nói đến sử dụng.

Tiếp theo, là thực tế thiếu hiểu biết về kế toán dẫn tới tâm lý sợ làm sai: Nhiều hộ kinh doanh nói rất thật: “Tôi chỉ biết bán hàng, chứ kế toán là mù tịt.” Không rành về tài khoản, định khoản, chứng từ… nên càng nghĩ đến kê khai càng lo lắng.

Hay như việc tốn kém khi thuê kế toán riêng lại tốn kém: Với hộ kinh doanh nhỏ, chi phí thuê kế toán cố định hàng tháng là gánh nặng không nhỏ. Doanh thu chưa tăng mà chi phí đã đội lên, nên tâm lý rất ngại chuyển sang chế độ kê khai.

Tất cả những điều đó tạo ra một rào cản tâm lý rất lớn: “Thuế khoán tuy có lúc chưa đúng lắm với thực tế, nhưng… quen rồi, đỡ phải nghĩ nhiều.”

Đó chính là bức tranh khá phổ biến của hộ kinh doanh cá thể hiện nay khi đứng trước yêu cầu chuyển đổi sang thuế kê khai.

Ở chiều ngược lại, nếu nhìn từ góc độ tích cực, kê khai mang lại rất nhiều lợi ích cho hộ kinh doanh, đặc biệt là khi có công cụ hỗ trợ phù hợp. Thứ nhất, là tạo ra sự công bằng cho người nộp thuế: Doanh thu bao nhiêu, nộp thuế bấy nhiêu. Hộ làm ăn tốt, doanh thu cao, nộp nhiều hơn; hộ nhỏ, doanh thu thấp, nộp ít hơn – đó chính là công bằng. Tránh tình trạng bị “khoán” cao hơn thực tế hoặc cảm giác “mình đóng nhiều hơn người bên cạnh”.

Cơ hội tiếp theo là thay đổi tư duy: “Càng nộp thuế nhiều – càng chứng tỏ mình làm ăn tốt”. Khi số thuế phản ánh đúng kết quả kinh doanh, mỗi đồng thuế nộp vào ngân sách là một minh chứng cho sự phát triển của hộ kinh doanh đó – thay vì nỗi sợ, mà là niềm tự hào chính đáng.

Cơ hội thứ ba mang lại là quản lý kinh doanh tốt hơn, chăm sóc khách hàng dễ hơn. Cụ thể, với số liệu rõ ràng, người dùng có thể biết: mặt hàng nào bán chạy, mặt hàng nào lãi cao; chi phí nào đang “ăn mòn” lợi nhuận; khách nào mua thường xuyên, khách nào mua nhiều… Từ đó, chăm sóc khách hàng tốt hơn, điều chỉnh giá bán, nhập hàng hợp lý, tăng lợi nhuận.

Bên cạnh đó, hộ kinh doanh có thể dễ dàng tiếp cận vốn từ ngân hàng, tổ chức tín dụng. Khi sổ sách, báo cáo doanh thu – chi phí rõ ràng, hộ kinh doanh không còn là “kinh doanh cảm tính” mà đã có “lịch sử tài chính”. Đây chính là cơ sở để các ngân hàng, tổ chức tín dụng tin tưởng, từ đó dễ xoay vốn mở rộng mặt bằng, đầu tư thêm hàng hóa, máy móc, phát triển kinh doanh bài bản hơn.

Và cuối cùng là sự phù hợp với xu hướng kinh doanh online, đa kênh. Hiện nay, kinh doanh online gần như là xu hướng bắt buộc: bán trên Facebook, Zalo, sàn thương mại điện tử, giao hàng qua app… Với khối lượng giao dịch nhiều, nếu vẫn ghi tay thì rất dễ bỏ sót, thất thoát. Kê khai kết hợp với phần mềm quản lý sẽ giúp người dùng nắm được toàn cảnh hoạt động kinh doanh, kể cả online lẫn offline.

Vấn đề là, làm sao để hộ kinh doanh có thể hưởng trọn những lợi ích đó mà không phải trở thành “kế toán chuyên nghiệp”, không phải mua máy tính đắt tiền, không phải thuê kế toán riêng? Đó chính là lý do để giải pháp HKDO ra đời.

Với triết lý: “Vì cộng đồng hộ kinh doanh – Ai cũng có thể tự làm kế toán cho chính mình”, HKDO được thiết kế theo hướng 3 KHÔNG – 3 DỄ.

Cụ thể, 3 KHÔNG gồm: không cần máy tính cồng kềnh: HKDO chạy trực tiếp trên điện thoại thông minh – thiết bị mà hầu như hộ kinh doanh nào bây giờ cũng có. Người sử dụng  có thể quản lý bán hàng, ghi nhận doanh thu, chi phí, xem báo cáo… mọi lúc mọi nơi, chỉ bằng chiếc điện thoại.

KHÔNG thứ hai, là không cần hiểu biết sâu về kế toán: Giao diện được thiết kế theo ngôn ngữ đời thường, không phải là thuật ngữ kế toán khó hiểu. Người chưa từng làm kế toán vẫn có thể sử dụng dễ dàng như một ứng dụng bán hàng đơn giản.

KHÔNG thứ ba, là không phải thuê kế toán riêng. HKDO giúp tự động hóa phần lớn các thao tác ghi chép. Số liệu phục vụ kê khai thuế được tổng hợp tự động, giúp hộ kinh doanh chủ động tự làm kế toán của chính mình, tiết kiệm đáng kể chi phí thuê ngoài.

Tiếp đến là 3 DỄ.

Thứ nhất là Dễ bắt đầu – Đăng ký chỉ mất 1 phút: Chỉ với vài thao tác cơ bản: nhập tên hộ kinh doanh, loại hình, ngành nghề… là người dùng có thể bắt đầu sử dụng mà không cần cài đặt phức tạp, không cần kỹ thuật hỗ trợ tại chỗ.

Thứ hai là Dễ sử dụng – Phần mềm bán hàng và kế toán “2 trong 1”. Cụ thể, trong mỗi lần bán hàng, người dùng chỉ cần chọn sản phẩm, số lượng, bấm “Hoàn tất”, hệ thống tự động ghi nhận doanh thu, trừ kho, lưu lại lịch sử giao dịch. Khi nhập hàng, trả tiền mặt bằng, trả lương, người sử dụng chỉ cần nhập số tiền và chọn loại chi phí. Cuối kỳ, HKDO tự động tổng hợp tổng doanh thu, tổng chi phí, lãi – lỗ theo ngày, tháng, quý.

Thứ ba là dễ chi trả khi giá chỉ khoảng 3.000đ/ngày. Với mức chi phí tương đương chưa đến một ly trà đá, HKDO cố gắng để chi phí không còn là rào cản. Thay vì phải bỏ ra vài triệu mua phần mềm kế toán hoặc vài triệu mỗi tháng thuê kế toán, hộ kinh doanh chỉ cần một khoản rất nhỏ nhưng vẫn có “trợ lý kế toán” đồng hành mỗi ngày.

Bà Minh Anh cũng đề cập tới việc HKDO tận dụng công nghệ AI nhằm tự động gợi ý phân loại doanh thu, chi phí theo nhóm phù hợp, nhắc nhở các mốc thời gian quan trọng liên quan đến kê khai, nộp thuế.

Đồng thời, việc tích hợp công nghệ AI cũng giúp HKDO phân tích số liệu và gợi ý cho hộ kinh doanh những điểm cần chú ý: mặt hàng nào nên nhập thêm, khoản chi nào đang tăng bất thường, dòng tiền ra – vào có cân đối hay không.

Nhờ đó, việc chuyển đổi từ thói quen ghi tay sang làm sổ sách trên phần mềm trở nên đơn giản và ít tốn kém hơn đáng kể. Thay vì phải “học lại từ đầu” về kế toán; người dùng HKDO chỉ cần kiểm tra và xác nhận.

Với tâm niệm: “Một hộ kinh doanh chuyển đổi thành công là một gia đình ổn định hơn, và là một viên gạch nhỏ góp phần cho kinh tế đất nước”, HKDO không chỉ là một phần mềm, mà là một người bạn đồng hành với các hoạt động hỗ trợ cụ thể.

Điển hình, HKDO cam kết hỗ trợ tận tâm, nhiều kênh, nhiều hình thức thông qua đội ngũ chăm sóc luôn sẵn sàng hỗ trợ qua điện thoại, Zalo, chat trực tiếp trong ứng dụng. Tài liệu, video hướng dẫn được thiết kế theo phong cách “cầm tay chỉ việc”, không dùng thuật ngữ chuyên môn khó hiểu.

Đồng hành trong các chương trình tập huấn, tư vấn miễn phí: HKDO mong muốn phối hợp cùng cơ quan Thuế, hội doanh nghiệp, hội phụ nữ, đoàn thanh niên… để tổ chức các buổi tập huấn sử dụng phần mềm cho hộ kinh doanh; tư vấn về quản lý dòng tiền, quản lý chi phí; chia sẻ kinh nghiệm chuyển đổi thành công từ thuế khoán sang kê khai.

Lắng nghe và cải tiến liên tục vì cộng đồng: Mỗi góp ý của người dùng sẽ được ghi nhận như một “yêu cầu phát triển sản phẩm”. HKDO cam kết liên tục cập nhật, đơn giản hóa bằng chính trải nghiệm thực tế của cộng đồng hộ kinh doanh.

HKDO nỗ lực để dữ liệu của anh chị được bảo mật, an toàn và thuộc quyền sở hữu của chính hộ kinh doanh. Mọi tính năng đều hướng đến mục tiêu: giúp hộ kinh doanh chủ động – hiểu rõ – và làm chủ công việc kinh doanh của mình.

Câu chuyện thực tế: Từ cuốn sổ tay đến “kế toán trong điện thoại”

Bà Minh Anh dẫn dụ một trường hợp thực tế. Anh A mở một quán ăn nhỏ. Trước đây, cuối ngày, anh ghi vội vài dòng vào sổ: “Hôm nay bán được nhiều, chắc tầm 5 – 6 triệu”. Chi phí gas, điện, nguyên liệu… thì “nhớ đâu ghi đó”, nhiều khoản nhỏ lẻ bị quên đi. Khi cơ quan thuế hỏi, anh cũng chỉ có thể ước lượng, nên có lúc bị khoán cao hơn thực tế mà cũng khó giải thích.

Với việc sử dụng ứng dụng HKDO, mỗi lượt bán sẽ chỉ cần bấm 2–3 thao tác trên điện thoại. Hệ thống tự ghi lại doanh thu, mặt hàng, giờ bán. Nhập hàng, trả tiền nguyên liệu, anh chụp hóa đơn, nhập số tiền. Cuối tháng, anh mở ứng dụng là có: tổng doanh thu, tổng chi phí, lợi nhuận thực tế, dòng tiền rõ ràng.

Hiệu quả mang về khi sử dụng ứng dụng như HKDO chuyển sang kê khai đã rõ: Anh không còn sợ, vì mọi con số đã sẵn sàng. Ngược lại, anh thấy yên tâm, vì số liệu của mình là căn cứ rõ ràng để đối thoại với cơ quan thuế.

Sau 6–12 tháng, khi cần vay vốn sửa sang quán, anh có thể tự tin mang những con số đó đến ngân hàng. Đó chính là hình ảnh mà HKDO mong muốn góp phần tạo ra cho hàng trăm ngàn hộ kinh doanh trên cả nước.

Để việc chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai thực sự nhẹ nhàng, hiệu quả, đại diện HKDO đề xuất cơ quan Thuế các cấp tạo điều kiện cho các giải pháp công nghệ như HKDO được tham gia các buổi tập huấn, đối thoại với hộ kinh doanh; cùng phối hợp xây dựng bộ tài liệu hướng dẫn kê khai đơn giản, gắn liền với việc sử dụng công cụ số.

Với các hội, hiệp hội, tổ chức đoàn thể địa phương, HKDO khuyến nghị tổ chức các chương trình “Chuyển đổi số cho hộ kinh doanh”, trong đó có nội dung hướng dẫn sử dụng phần mềm bán hàng – kế toán; chia sẻ kinh nghiệm quản lý tài chính hộ kinh doanh; cùng HKDO triển khai các chương trình ưu đãi hoặc tài trợ trong giai đoạn đầu, giúp hộ kinh doanh mạnh dạn trải nghiệm.

Với chính các hộ kinh doanh, hãy mạnh dạn bước qua nỗi sợ thay đổi - bằng việc thử nghiệm những công cụ mới như HKDO để thấy rằng: “Chuyển từ thuế khoán sang kê khai, nếu có công cụ phù hợp, không hề đáng sợ – mà ngược lại, còn giúp công việc kinh doanh bài bản và hiệu quả hơn.”

Bà Minh Anh nhìn nhận, chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai không chỉ là việc thay đổi một phương thức tính thuế, mà là bước chuyển mình của hộ kinh doanh: Từ làm ăn cảm tính sang làm ăn có số liệu; Từ “sợ thuế” sang “tự tin đối thoại bằng con số”; Từ quy mô hộ gia đình nhỏ lẻ sang mô hình kinh doanh có tổ chức, có khả năng mở rộng.

HKDO mong muốn được đồng hành cùng trong hành trình đó với vai trò là một công cụ đơn giản, dễ dùng; một người bạn hiểu hộ kinh doanh; một đơn vị vì cộng đồng, luôn hỗ trợ tối đa để không hộ kinh doanh nào phải “tự bơi” khi chuyển sang kê khai.

TỌA ĐÀM BÀN TRÒN

- GS.TS Nguyễn Đức Thuận, Chủ tịch Hội các Nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam (VACD)

- Bà Lê Thị Duyên Hải, Phó tổng thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam

- Ông Nguyễn Quốc Toàn, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty CP Phần mềm Effect

- Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI

- Bà Nguyễn Thị Thành, Chủ hộ kinh doanh Nhà thuốc Thu Thảo – Tâm An

- Điều phối: Ông Nguyễn Cao Cương, Phó chủ tịch thường trực Hội các Nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam, Tổng biên tập TheLEADER

Hộ kinh doanh nên “tập dượt” sử dụng hóa đơn điện tử kể cả khi không nằm trong diện bắt buộc

Bà Nguyễn Thị Thành, chủ hộ kinh doanh Nhà thuốc Thu Thảo – Tâm An: Tôi cảm thấy lo lắng bởi đã quen với hình thức nộp thuế khoán, bán lẻ và thường không xuất hóa đơn do doanh thu ở mức thấp. Nhưng nếu doanh thu tăng lên ở ngưỡng trên dưới 500 triệu đồng mỗi năm thì liệu không xuất hóa đơn đúng quy định có bị xử phạt hay không, mức xử phạt thế nào và làm sao để đảm bảo việc tuân thủ?

Bà Lê Thị Duyên Hải, Phó tổng thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam: Doanh thu thực tế hàng tháng hoặc hàng quý chỉ ở mức thấp, chưa đến ngưỡng 500 triệu đồng một năm thì hộ kinh doanh vẫn chưa phải nộp thuế. Tuy nhiên, đối với các nhà thuốc, mức doanh thu thường sẽ vượt qua con số này, và khi đó tâm lý chung là "trên 500 triệu thì mới bước qua cánh cửa kê khai, còn dưới mức đó thì vẫn an toàn".

Tuy nhiên, các hộ kinh doanh là nên có sự chuẩn bị từ sớm chứ không nên đợi đến khi bắt buộc mới thực hiện. Kể cả khi doanh thu năm 2026 vẫn dưới 1 tỷ đồng và chưa thuộc diện bắt buộc phải sử dụng hóa đơn điện tử ngay lập tức, các hộ kinh doanh vẫn nên bắt đầu làm quen với việc sử dụng các phần mềm bán hàng.

Việc sử dụng phần mềm bán hàng mang lại rất nhiều lợi ích, giúp tạo ra các hóa đơn bán hàng và quản lý doanh thu, hàng tồn kho một cách tự động và cụ thể. Khi đã có thói quen sử dụng công nghệ này, việc chuyển sang xuất hóa đơn điện tử sau này sẽ trở nên rất đơn giản, chỉ cần một thao tác nhấn nút trên phần mềm là đơn hàng sẽ trở thành hóa đơn hợp lệ.

Giải pháp tối ưu nhất là sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền. Đây là một quy trình khép kín và thuận tiện, từ khâu bán hàng, tính tiền, thanh toán cho đến khi ấn nút tạo hóa đơn đều diễn ra liên tục trên cùng một hệ thống.

Việc tập dượt và áp dụng sớm công nghệ này, ngay cả khi chưa bắt buộc, sẽ giúp hộ kinh doanh tránh được những cú sốc khi thay đổi chính sách, đồng thời giúp việc quản lý sổ sách, doanh thu trở nên minh bạch và dễ dàng hơn.

Thay vì lo sợ bị phạt, các hộ kinh doanh nên chủ động tiếp cận các công cụ hỗ trợ và chuẩn bị sẵn sàng cho lộ trình tuân thủ thuế trong tương lai.

Liên quan đến vấn đề xử phạt mà hộ kinh doanh lo lắng, trước đây, theo các quy định cũ, hành vi không xuất hóa đơn hoặc xuất sai thời điểm bị xử phạt rất nặng, tính tiền phạt trên từng tờ hóa đơn vi phạm.

Tuy nhiên, hiện nay, theo Nghị định 310, quy chế xử phạt đã có sự thay đổi tiến bộ hơn. Cơ quan chức năng sẽ tính đó là một hành vi vi phạm với tình tiết tăng nặng dựa trên số lượng hóa đơn, chứ không cộng dồn tiền phạt của từng tờ như trước. Mặc dù mức phạt vẫn là con số đáng kể, có thể lên đến hàng triệu hoặc chục triệu đồng, nhưng cách tính này đã giảm bớt áp lực hơn so với cơ chế cũ.

Ông Nguyễn Cao Cương, Tổng biên tập TheLEADER: Thưa ông Nguyễn Quốc Toàn, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty CP Phần mềm Effect, từ câu chuyện thực tế của Effect và HKDO, ông có lưu ý gì đối với các hộ kinh doanh khi sử dụng các phần mềm hỗ trợ công việc?

Ông Nguyễn Quốc Toàn, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty CP Phần mềm Effect: Chúng tôi là doanh nghiệp làm phần mềm kế toán hơn 20 năm, chủ yếu phục vụ cho doanh nghiệp. Ở nhóm doanh nghiệp, phần mềm kế toán phải tuân thủ đầy đủ các quy định như Thông tư 200, 133, trước đây là 48 hay 15, và sắp tới có cả Thông tư 99. Tất cả đều là các chuẩn mực kế toán khá phức tạp.

Với hộ kinh doanh thì khác hoàn toàn. Nhà nước quản lý theo hướng đơn giản và dễ thực hiện hơn. Hộ kinh doanh chủ yếu tuân theo Thông tư 78 về hóa đơn, Thông tư 88 về sổ sách kế toán, Thông tư 40 về kê khai thuế và gần đây có thêm Nghị định 70 thúc đẩy việc sử dụng hóa đơn điện tử.

Điểm khác biệt lớn nằm ở chỗ kế toán doanh nghiệp đòi hỏi kiến thức bài bản và quá trình thực hành nhiều năm. Không thể kỳ vọng hộ kinh doanh tự học kế toán rồi vừa bán hàng vừa ngồi nhập liệu như doanh nghiệp. Điều đó bất khả thi cả về khả năng thực hiện lẫn chi phí đầu tư, từ máy tính đến phần mềm. Nếu áp dụng giống doanh nghiệp, chắc chắn hộ kinh doanh sẽ… không làm được.

Vì vậy, từ năm 2019, chúng tôi bắt đầu xây dựng giải pháp riêng cho hộ kinh doanh. Trước đó, chúng tôi cũng phát triển phần mềm đáp ứng tiêu chuẩn 777 của Bộ Y tế, nên kinh nghiệm về hóa đơn kê khai đầu ra không phải là mới. Đến nay, phần mềm dành cho hộ kinh doanh của chúng tôi đã được vài ba nghìn hộ sử dụng thường xuyên.

Về trải nghiệm thực tế, việc sử dụng phần mềm thực chất đơn giản như việc đội một chiếc mũ hay xỏ chân vào đôi giày. Chỉ mất một phút để đăng ký và chín phút để bắt đầu sử dụng. Tất cả các hộ dùng phần mềm đều được hỗ trợ hoàn toàn qua online, không cần gặp trực tiếp. Chúng tôi lập nhóm Zalo để giải đáp các vướng mắc như ký số hay thao tác sử dụng, kèm theo video hướng dẫn và tài liệu đầy đủ. Điều chúng tôi nhận thấy lớn nhất không phải là rào cản kỹ thuật mà là rào cản nhận thức.

Các nhà cung cấp sẽ đưa ra những giải pháp khác nhau, nhưng điều quan trọng là giúp hộ kinh doanh thấy rõ lợi ích. Việc kê khai minh bạch mang lại rất nhiều giá trị. Khi thấy có lợi, hộ kinh doanh tự khắc muốn áp dụng chứ không phải vì bị ép buộc. Phần mềm thì rẻ, và muốn lan tỏa được, nó phải nằm ngay trong thiết bị quen thuộc là điện thoại.

Bây giờ, mọi người khi rảnh là cầm điện thoại. Vì vậy, ứng dụng dành cho hộ kinh doanh phải ở ngay trên điện thoại, dễ hiểu, dễ dùng, nằm trong tầm tay. Đó là kinh nghiệm lớn nhất mà chúng tôi rút ra trong quá trình phát triển phần mềm cho hộ kinh doanh.

Ông Nguyễn Cao Cương, Tổng biên tập TheLEADER: Hộ kinh doanh là một thể nhân. Doanh nghiệp là pháp nhân. Thể nhân và hộ kinh doanh chịu trách nhiệm vô hạn về tài sản của mình, tài sản của hộ kinh doanh. Trong khi đó doanh nghiệp thì chịu trách nhiệm hữu hạn (tất nhiên vẫn có mô hình là vô hạn, nhưng đại đa số là doanh nghiệp trách nhiệm hữu hạn). Và bây giờ hộ kinh doanh phải nâng tầm lên theo hướng mới - gần tới mô hình về doanh nhân, doanh nghiệp - nhưng lại không được xem là một pháp nhân. LS. Trương Thanh Đức đưa ra góc nhìn pháp lý về vấn đề này ra sao?

LS. Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật Anvi: Từ góc độ pháp lý, nếu tính toán một cách khôn ngoan thì việc chuyển đổi thành pháp nhân là cần thiết. Nguyên nhân căn bản, khi hoạt động dưới hình thức hộ kinh doanh hay doanh nghiệp tư nhân, nếu xảy ra sơ suất hay thua lỗ, chủ sở hữu có nguy cơ mất toàn bộ cơ nghiệp, thậm chí gánh nợ vĩnh viễn cho đến khi được chủ nợ tha thứ. Ngược lại, đối với hình thức công ty, khi tuyên bố phá sản là chấm dứt trách nhiệm, chủ doanh nghiệp có thể bắt đầu lại, thậm chí làm lớn hơn. Do đó, xét về bản chất, trách nhiệm vô hạn của hộ kinh doanh là một bất lợi rất lớn.

Cá nhân tôi từng kịch liệt phản đối việc ép buộc chuyển đổi thành doanh nghiệp vì thực tế chẳng mang lại lợi ích gì, thậm chí còn nảy sinh nhiều bất cập. Tuy nhiên, với sự thay đổi căn bản về chính sách quản lý thuế hiện nay, quan điểm của Cục Thuế là đúng đắn: tốt nhất là nên chuyển sang mô hình doanh nghiệp nếu quy mô đạt mức nhất định.

Chuyển đổi thuế khoán sang kê khai thuế là một thay đổi chính sách vô cùng lớn, tác động không chỉ đến hàng triệu hộ kinh doanh mà còn ảnh hưởng tới cả trăm triệu người dân, bởi ai cũng phát sinh giao dịch với khu vực này hàng ngày.

Cần nhìn nhận thực tế hơn về ngưỡng doanh thu chịu thuế. Theo đó, trước đây, mức doanh thu một tỷ đồng hay mười tỷ đồng được quy đổi ra số thuế nộp khoán rất thấp, nên hộ kinh doanh cảm thấy nhẹ nhàng. Còn nay, mức miễn thuế được nâng lên 500 triệu đồng có thể xem là một sự nới lỏng đáng kể so với con số 100 triệu trước kia, nhưng thực tế với chi phí đắt đỏ tại các đô thị lớn như Hà Nội, con số này chưa hẳn đã là ưu ái. Dù vậy, để đảm bảo công bằng với người làm công ăn lương và các doanh nghiệp khác, chúng ta buộc phải chấp nhận lộ trình này.

Liên quan đến quy định ngân hàng, tư duy cấm cho mượn tài khoản là điều cần phải thay đổi. Thay vì cấm đoán, pháp luật nên khuyến khích các giao dịch qua ngân hàng để dễ dàng kiểm soát dòng tiền và đối chiếu dữ liệu thuế.

Thực tế hiện nay cho thấy, xã hội đã chuyển sang thanh toán không dùng tiền mặt rất mạnh mẽ. Trong bối cảnh từ mớ rau ngoài chợ đến cốc trà đá đều có thể chuyển khoản, chúng ta không nên đi ngược lại xu thế đó bằng những quy định cứng nhắc, mà cần tận dụng dữ liệu ngân hàng để quản lý thuế hiệu quả hơn.

Về mối quan hệ giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp, hiện nay chúng ta đang yêu cầu các hộ kinh doanh quy mô lớn phải thực hiện sổ sách, kê khai thuế phức tạp như doanh nghiệp. Nếu đã phải làm y hệt như vậy thì chuyển thành doanh nghiệp còn hơn. Tuy nhiên, tôi đề xuất cần sửa luật để tạo ra một mô hình trung gian, tạm gọi là "doanh nghiệp hộ kinh doanh".

Mô hình này cho phép họ có lộ trình thích nghi, đơn giản hóa thủ tục kế toán và tài chính. Việc áp đặt ngay lập tức các quy chuẩn chuyên nghiệp của doanh nghiệp lớn cho các hộ nhỏ lẻ là không khả thi, bởi họ không đủ chi phí thuê nhân sự và hệ thống kế toán cũng chưa thực sự hỗ trợ hiệu quả cho nhóm đối tượng này.

Bên cạnh đó, vai trò của các tổ chức hội đoàn thể hiện nay vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Các hội nông dân hay phụ nữ không có đủ chuyên môn sâu để hỗ trợ hộ kinh doanh về pháp lý và thuế. Nhà nước hàng năm dành ngân sách hàng trăm tỷ đồng cho hỗ trợ pháp lý doanh nghiệp nhưng hiệu quả giải ngân thấp, trong khi đó hộ kinh doanh mới là đối tượng thực sự cần nguồn lực hỗ trợ này nhất.

Cuối cùng, tôi cho rằng cần xem xét lại quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế.

Mức phạt hiện nay đang quá cao so với quy mô và thu nhập của hộ kinh doanh, gây ra sự sốc tâm lý cho người dân. Một lỗi chậm kê khai hay sai sót nhỏ bị phạt tiền triệu là quá nặng nề, có thể khiến người dân nản lòng và từ bỏ kinh doanh. Thay vì phạt nặng để răn đe, cơ quan quản lý nên ưu tiên nhắc nhở và hướng dẫn.

Đồng thời, chính sách cần thiết kế khéo léo để tránh tình trạng người dân tìm cách "lách luật" bằng việc chia nhỏ quy mô hộ kinh doanh cho các thành viên trong gia đình đứng tên để hưởng mức thuế khoán thấp, như câu chuyện đã từng xảy ra với biểu giá điện sinh hoạt hay mô hình kinh doanh tàu du lịch tại Hạ Long trước đây. 

Chính sách thành công là phải khiến người dân tự nguyện tuân thủ vì thấy hợp lý và có lợi, chứ không phải tìm cách đối phó.

Ông Nguyễn Cao Cương, Tổng biên tập TheLEADER: Gần nhà tôi có quán phở nằm ngay mặt tiền đường, dù diện tích nhỏ nhưng chủ nhà cho biết nếu cho thuê thì có thể thu về khoảng 40 triệu đồng mỗi tháng. Tuy nhiên, chủ nhà quyết định tự kinh doanh với mức doanh thu mỗi ngày chỉ hơn một triệu đồng mỗi ngày, tính ra cả năm doanh thu dao động từ khoảng hơn 300 triệu đến 450 triệu đồng.

Trước bối cảnh chuyển đổi mô hình quản lý thuế và chính sách thuế kê khai đối với các hộ có doanh thu trên 500 triệu đồng, người chủ quán này đặt ra câu hỏi đầy trăn trở rằng nếu họ chỉ cần bán vượt quá 40 bát phở một ngày là đã phải nộp thuế, trong khi nếu không kinh doanh mà chỉ cho thuê nhà thu về 40 triệu mỗi tháng thì lại không phải chịu áp lực thuế như vậy. Các hộ kinh doanh hiện rất băn khoăn về ngưỡng chịu thuế, đồng thời lo ngại rằng thực tế chính sách đôi khi thay đổi nhanh hơn so với khả năng thích ứng của người dân. Bà Hải bình luận gì về vấn đề này?

Bà Lê Thị Duyên Hải, Phó tổng thư ký Hội tư vấn Thuế Việt Nam: Không chỉ hộ kinh doanh mà ngay cả cơ quan thuế cũng có những lo lắng nhất định khi thực thi chính sách. Vì vậy, cơ quan thuế và các đơn vị truyền thông đã nỗ lực rất nhiều để chuyển tải các thông điệp đến người dân thông qua các buổi tọa đàm, các buổi phát trực tiếp (livestream) và các hội thảo trực tuyến. Ngoài ra, cơ quan thuế cũng kêu gọi sự vào cuộc của các hiệp hội, các tổ chức đoàn thể tại địa phương như hội phụ nữ, Đoàn thanh niên cấp phường xã để tiếp cận từng hộ kinh doanh và từng nhóm ngành hàng.

Những nỗ lực này nhằm giúp các hộ kinh doanh hiểu rõ hơn, có sự chuẩn bị sẵn sàng và không cảm thấy bị bỏ rơi hay tự mình xoay sở trong quá trình chuyển đổi.

Nhìn lại quá khứ cách đây khoảng nửa năm, khi bắt đầu triển khai nghị định về hóa đơn điện tử vào tháng 6/2025, các hộ kinh doanh cũng rất lo lắng, thậm chí dẫn đến những phản ứng tiêu cực như đóng cửa cửa hàng vì sợ tốn kém chi phí, sợ phải làm quen với công nghệ mới và bị kiểm soát doanh thu qua tài khoản ngân hàng.

Tuy nhiên, sau khi hiểu được bản chất vấn đề rằng yêu cầu mới không chỉ nhằm mục đích kiểm soát mà còn hỗ trợ quản lý tốt hơn, và cùng với sự đồng hành của các nhà cung cấp giải pháp và các ngân hàng, thì chỉ sau khoảng hai tháng, tình hình đã lắng dịu và trở lại bình thường.

Đến thời điểm hiện tại, khi chuyển sang phương thức kê khai thuế, dù vẫn còn những lo lắng nhưng nhờ sự chuẩn bị kỹ càng hơn từ phía cơ quan nhà nước và các đơn vị hỗ trợ, câu chuyện chuyển đổi được kỳ vọng sẽ thuận lợi hơn.

Về ngưỡng doanh thu chịu thuế, mức 500 triệu hay 1 tỷ đồng có thể là con số vô cùng lớn đối với các hộ kinh doanh ở vùng sâu vùng xa, nhưng lại quá nhỏ bé đối với các hộ tại các thành phố lớn. Hơn nữa, ngưỡng này còn phụ thuộc vào tỷ suất lợi nhuận của từng ngành nghề.

Đơn cử, với một tiệm tạp hóa, doanh thu 500 triệu nhưng biên lợi nhuận rất thấp, người bán có thể bỏ ra 10 đồng vốn chỉ để lãi 1 đồng, thì con số này là nhỏ. Ngược lại, với các ngành dịch vụ như cho thuê tài sản hay bán phở, biên lợi nhuận cao hơn thì ý nghĩa của con số 500 triệu lại hoàn toàn khác.

Ví dụ một người bán gà ngoài chợ, chỉ cần bán 10 con gà một ngày là đã chạm ngưỡng doanh thu 500 triệu đồng một năm, hay như quán phở chỉ cần bán 30 bát một ngày là đã đạt ngưỡng.

Điều này cho thấy sự chênh lệch lớn giữa các vùng miền và ngành nghề, dẫn đến việc 90% hộ kinh doanh ở thành phố lớn có thể vượt ngưỡng này trong khi ở địa phương khác lại không.

Vì vậy, ngưỡng doanh thu chịu thuế cần có sự điều chỉnh linh hoạt, phù hợp với từng ngành hàng và có lộ trình tiệm cận dần với thực tế. Việc điều chỉnh này sẽ giúp việc quản lý của nhà nước và hoạt động của hộ kinh doanh trở nên minh bạch và công bằng hơn.

Dù ngưỡng 500 triệu đồng hiện tại được xem là “tin vui” so với đề xuất cũ nhưng trong tương lai sẽ có những sự thay đổi để phù hợp hơn nữa với thực tiễn đời sống.

Ông Nguyễn Cao Cương, Tổng biên tập TheLEADER: Thưa Tiến sĩ Nguyễn Đức Thuận, trước đây chúng ta từng nhắc đến mục tiêu của Chính phủ hướng tới 1 triệu doanh nghiệp, cùng nhiều chương trình nâng cao năng lực quản trị và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Với hàng triệu hộ kinh doanh hiện nay, ông nhìn nhận câu chuyện này như thế nào và theo ông, Chính phủ cần có hành động gì để quá trình chuyển đổi và phát triển của khu vực này thực sự quyết liệt trong thời gian tới?

GS. TS Nguyễn Đức Thuận, Chủ tịch Hội các Nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam: Thực tiễn tại hội thảo cho thấy rất rõ những băn khoăn của hộ kinh doanh, đúng như ý kiến của chị Duyên Hải khi nhấn mạnh chủ đề quan trọng nhất là việc tháo gỡ vướng mắc trong chuyển đổi thói quen sang nộp thuế kê khai. Từ tháng 6 khi có Nghị quyết 19 đến nay đã là tháng 12, câu hỏi lớn đặt ra là doanh nhân Việt Nam đang nghĩ gì, cảm nhận gì về quá trình chuyển đổi này. Với vai trò của Hiệp hội các Nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam, chúng tôi tiếp nhận rất nhiều phản ánh thực tế và mong muốn chuyển tải những kiến nghị cụ thể tới cơ quan quản lý.

Quan sát cho thấy hàng triệu hộ kinh doanh hiện nay có tác động rất lớn đến nền kinh tế. Nhiều hộ tuy mang tên hộ cá thể nhưng doanh thu đã ở quy mô hàng trăm đến hàng nghìn tỉ đồng, thậm chí tham gia sản xuất xuất khẩu thông qua ủy thác. Vì vậy câu chuyện về hộ kinh doanh cần được nhìn nhận đúng với tầm vóc thực tế.

Từ góc độ hiệp hội, chúng tôi đề xuất một số kiến nghị sau.

Thứ nhất, cần có một lộ trình phù hợp để người dân và hộ kinh doanh có thời gian thích ứng. Một chính sách muốn đi vào cuộc sống phải có bước chuyển đổi hợp lý, tránh quá đột ngột khiến cả hộ kinh doanh lẫn cơ quan quản lý lúng túng. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy lộ trình tối thiểu nên kéo dài từ mười hai đến mười tám tháng để người thực hiện hiểu rõ lợi ích và nghĩa vụ.

Thứ hai, cần đơn giản hóa thủ tục kê khai và hướng tới số hóa hoàn toàn. Giao diện khai thuế nên được thiết kế trực quan như ứng dụng ngân hàng để bất cứ ai cũng có thể sử dụng thuận tiện.

Thứ ba, cần phân loại hộ kinh doanh theo quy mô để áp dụng chính sách phù hợp. Hộ nhỏ nên được thực hiện đúng nghĩa thuế khoán tối giản. Hộ nhỏ và vừa kê khai theo doanh thu nhưng thủ tục phải thật gọn nhẹ. Hộ có quy mô lớn cần tiến tới chuẩn hóa để chuyển đổi thành doanh nghiệp. Phân loại rõ sẽ giúp cơ quan quản lý kiểm soát tốt hơn và giúp hộ kinh doanh hiểu rõ họ được gì và cần làm gì

Thứ tư, cần minh bạch mức doanh thu ấn định và thiết lập cơ chế đối thoại thường xuyên. Ngành thuế nên công khai cách tính doanh thu khoán theo ngành nghề, tuyến phố và khu vực, đồng thời duy trì đối thoại định kỳ hằng tháng hoặc hằng quý. Việc tổ chức các nhóm hoặc hội để hộ kinh doanh có tiếng nói phản biện chính sách cũng rất cần thiết.

Thứ năm, cần khuyến khích hóa đơn điện tử nhưng tránh tạo áp lực cho hộ kinh doanh. Điểm khó nhất của họ là tập quán kê khai. Vì vậy, Chính phủ có thể phối hợp với hiệp hội để đào tạo và hỗ trợ từng nhóm hộ kinh doanh, giúp họ nắm được cách kê khai đúng và thấy rõ lợi ích của sự minh bạch. Chi phí cho đào tạo là cần thiết để chính sách đi vào thực tế và được người dân đồng thuận

Thông qua hội thảo này và những ý kiến từ các chuyên gia, chúng tôi mong muốn những kiến nghị trên sẽ được cân nhắc để hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi thuận lợi, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của toàn bộ khu vực kinh tế.

Ông Nguyễn Cao Cương, Tổng biên tập TheLEADER: Những năm gần đây, công nghệ bứt phá mạnh mẽ, trong đó trí tuệ nhân tạo (AI) được Chính phủ xác định là nền tảng trọng yếu của hạ tầng quốc gia và được nhiều chuyên gia xem như “trái tim” của kinh tế số.

Với kinh nghiệm sâu trong công nghệ phục vụ kinh doanh, tài chính và quản trị doanh nghiệp, theo ông Toàn, đâu là hướng đi phù hợp cho công tác quản lý hoạt động kinh doanh của Nhà nước và của doanh nghiệp trong bối cảnh mới? Đặc biệt, trước yêu cầu số hóa ngày càng chặt chẽ đối với hộ kinh doanh và doanh nghiệp, AI và các công nghệ mới có thể được ứng dụng như thế nào để nâng cao hiệu quả quản lý? Và cuối cùng, năng lực tích hợp đa nền tảng, lợi thế nổi bật của công nghệ hiện nay, cần được phát huy ra sao để hỗ trợ cả quản lý nhà nước lẫn hoạt động kinh doanh một cách tối ưu?

Ông Nguyễn Quốc Toàn, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty CP Phần mềm Effect: Tôi xin nhắc lại quan điểm về phần mềm HKDO. Những giải pháp dành cho hộ kinh doanh phải đáp ứng ba yếu tố. Thứ nhất là cực kỳ dễ sử dụng. Thứ hai là chi phí thấp. Thứ ba là phải nằm ngay trong tầm tay, tức là chỉ với chiếc điện thoại là người dùng có thể thao tác được. Nếu không hội đủ ba yếu tố này thì rất khó lan tỏa.

Về AI, bản chất của việc coi AI là nền tảng nghĩa là AI phải trở thành hệ sinh thái để mọi ứng dụng khác dựa vào và khai thác. Nhưng để có AI đúng nghĩa thì điều kiện tiên quyết là Big Data. Việt Nam muốn ứng dụng AI ở quy mô lớn thì phải trả lời được câu hỏi AI sẽ xử lý dữ liệu gì. Nếu không có dữ liệu nội sinh, chúng ta buộc phải dựa vào dữ liệu từ các nền tảng nước ngoài như Google hoặc Facebook.

Vì vậy, việc xây dựng cơ sở dữ liệu lớn là gốc rễ của AI. Hãy nhìn vào ngành ngân hàng, nơi mỗi ngày có hàng triệu giao dịch. Đây là nơi AI thật sự có đất dụng võ. HKDO cũng xuất phát từ tư duy đó. Chúng tôi không chỉ xử lý kế toán mà xử lý trọn vẹn chuỗi vận hành của hộ kinh doanh, từ bán hàng, thanh toán, cho tới bán hàng online theo mô hình thương mại điện tử và cả việc kết nối với đô thị theo kiểu tìm kiếm vị trí như Google Map.

HKDO thực chất có năm ứng dụng, dù hôm nay chúng tôi chỉ nói đến kế toán. Nếu tất cả bốn hay năm triệu hộ kinh doanh của Việt Nam đều có một ID trên đám mây thì mỗi hộ sẽ trở thành một thực thể số. Khi họ giao dịch, toàn bộ quá trình tạo thành một mạng lưới thương mại điện tử tự nhiên. Và chỉ riêng việc đó đã tạo ra một khối lượng dữ liệu khổng lồ.

Chúng tôi đã thử nghiệm. Dù mới làm với khoảng ba nghìn hộ nhưng mỗi ngày hệ thống sinh ra hàng trăm triệu giao dịch. Đây chính là nền tảng để phát triển AI. Khi AI đủ lớn, nó quay trở lại hỗ trợ hộ kinh doanh bằng cách làm cho sản phẩm trở nên dễ sử dụng và rẻ hơn.

Lợi ích đầu tiên của hộ kinh doanh khi tham gia HKDO nằm ở danh mục sản phẩm. Khi hàng triệu hộ đưa sản phẩm của họ lên nền tảng, hệ thống tự tạo thành một danh mục khổng lồ với mô tả, hình ảnh, mã QR, mã vạch và cả thuế suất. Người vào sau chỉ cần chọn từ cơ sở dữ liệu có sẵn, không cần tự nhập từ đầu. Tính đến hiện nay, hệ thống đã có khoảng 180 triệu sản phẩm.

Lợi ích thứ hai là truy xuất nguồn gốc. Một quả cam hay một bó tôm khi được bán đều đi kèm địa điểm thật của hộ kinh doanh. Người mua biết chính xác vị trí địa lý của nơi cung cấp. Điều này tạo ra sự minh bạch rất lớn và buộc mỗi hộ phải tự chịu trách nhiệm về chất lượng hàng hóa của mình. Khi hàng triệu hộ đều phải đảm bảo chất lượng thì đó là động lực nâng chuẩn toàn xã hội.

Lợi ích thứ ba là với cơ quan nhà nước, đặc biệt là cơ quan thuế. Vấn đề kê khai chỉ là bước cần. Quan trọng hơn là kiểm soát tính đúng và đủ của các báo cáo. Không thể cử nhân sự đến kiểm tra từng hộ trong năm triệu hộ kinh doanh. Điều này bất khả thi. Nhưng nếu có dữ liệu gốc và thuật toán AI kiểm tra chéo thì cơ quan thuế có thể xác minh độ chính xác của từng giao dịch. Chỉ AI mới làm được điều đó. Nếu không có dữ liệu thì việc kiểm soát gần như vô nghiệm.

Chúng tôi sẵn sàng cung cấp dữ liệu và cách nhìn dựa trên AI cho cơ quan thuế để họ thực hiện công tác quản lý minh bạch và hiệu quả. Đây là đóng góp lớn nhất mà HKDO có thể mang lại.

Ngoài ra còn một lợi ích rất đáng nói. Khi tất cả hộ kinh doanh tham gia hệ thống, ngành thuế sẽ có một bản đồ kinh tế thực theo thời gian thực. Họ nhìn được vị trí của từng hộ, loại hình kinh doanh, phân bố của từng nhóm ngành như nhà hàng, tạp hóa, phòng khám, nhà thuốc.

Đi xa hơn nữa, đây sẽ là bản đồ sản phẩm. Nếu tôi muốn tìm một cái cốc, hệ thống có thể cho biết tất cả điểm bán hoặc điểm sản xuất chiếc cốc đó trên cả nước. Tìm một loại kính sẽ thấy ngay toàn bộ mạng lưới kinh doanh sản phẩm đó. Google hiện nay cũng chưa làm được điều này. Bản đồ sản phẩm ấy không chỉ phục vụ ngành thuế mà còn phục vụ nhiều lĩnh vực khác trong quản lý và phát triển kinh tế.