Ba điểm kỳ thú ở Phan Thiết

Trời se lạnh, gió sáng sớm hiền hơn. Mới tờ mờ, đã có mấy lượt khách Tây ra tắm và đợi bình minh. Dùng buffet sáng, có cả khách Tây, mấy gia đình Việt ở Lâm Đồng. 

Du lịch mùa Covid-19, mọi người có vẻ thân thiện, cởi mở, dễ gần, bởi có phần giống nhau ở tính cách và sự chọn lựa. Chẳng thấy ai đeo khẩu trang, chỉ rửa tay sát khuẩn. Ngày 18/2, hành trình tham quan được cân nhắc vì thời gian có hạn, kết hợp điểm mới và cũ nhưng phải lạ.

Hải Đăng xưa và cao nhất Đông Dương

Hải đăng Kê Gà ở trên đảo đá nhỏ cùng tên, rộng hơn 3 ha, thuộc xã Tân Thành, huyện Hàm Thuận Nam. Hoàn thành năm 1899, cao 35m (65m so với mặt nước biển), hải đăng được làm bằng đá hoa cương, từng khối nhỏ hình chữ nhật, lắp ráp kín kẻ, gần như không dùng chất kết dính, do kỹ sư Chnavat (Pháp) thiết kế.

Hải đăng hình lục giác, nhỏ dần lên đỉnh, mỗi cạnh dài 3 - 2m5; tường dày từ 1m6 - 1m, càng mỏng khi lên cao, bán kính quét sáng 40 km, trong có 183 bậc thang xoắn ốc.

Nhà nhân viên vận hành xây trên hồ chứa nước mưa, lúc nào cũng mát rượi. Trừ mấy hàng sứ cổ thụ, đảo không có cây lớn. Đỉnh hải đăng là điểm đón bình minh và tiễn hoàng hôn cực chất. Hải đăng lúc đó tựa ngọn đuốc đang soi đường cho tổ quốc. Ban ngày, nhìn từ xa, hải đăng như cây bút khổng lổ mà bầu trời là trang sách bất tận. Mùa này biển động, phải đi cano lớn lên đảo, gió giật như muốn thổi bay cả người.

Huyền tích kể rằng vùng biển này thủa xưa cực đẹp. Gà, xếp thứ 10/12 con giáp, được Ngọc Hoàng cho xuống trần rong chơi (nay gọi là du lịch). Thấy cảnh quan tuyệt mỹ và con người tốt bụng, hiếu khách, gà mải chơi quên cả thời gian. Tới hạn, vợ chồng gà trốn biệt xuống thủy cung và ra tận đảo hoang. Địa danh này có tên đảo Gà từ đó. Gà thượng giới có tên là Gà Gà, gọi vậy bị hiểu lầm cà lăm, nên dân gian đổi thành Kê Gà.

Theo Đại Nam Nhất Thống Chí, đảo có tên Kê Dữ (đảo Gà), phần cuối của núi Cẩm Kê nhô ra biển sụt lún tạo thành. Wikipedia tiếng Việt đã nhầm khi viết “đảo Gà còn gọi là hòn Bà”. Hòn Bà cách bờ gần 2km, rộng khoảng 5ha, thuộc thị xã Lagi. Có người giải thích Kê Gà là đọc trệch từ Khe Gà, do bờ suối xưa có bầy gà rừng sặc sỡ thường ra kiếm ăn. Lý giải này nghe cũng ổn nhưng vô lý vì phương ngữ, chỉ có Bắc Trung bộ mới gọi suối, nhỏ hơn sông là khe.

Ngọc Hoàng giận nhưng vẫn cảm thương nên mỗi năm mấy lần, lệnh cho Long Vương rút nước biển để nhân gian mở hội, lội bộ ra biển lên đảo vui đùa. Cứ độ 17 giờ vào các ngày 13, 14, 15, 16 và 29, 30, 1, 2 âm lịch, mỗi ngày chậm hơn một giờ, biển lại lùi xa, nhiều chỗ trơ đáy. Bảy Tèo, là người lắc thuyền thúng, đưa tôi ra Kê Gà khảo sát vào tháng 4/1997 và cầm đuốc hướng dẫn đoàn khách du lịch Lửa Việt đầu tiên của cả nước vượt biển ra cắm trại trên đảo Kê Gà vào lúc 19 giờ ngày 2/6 âm lịch năm 1998.

Bảo tàng nước mắm đầu tiên của thế giới

Nước mắm được làm cứ cá ủ và muối, từng có từ trước công nguyên (người cổ đại La Mã). Người Chăm Pa đã làm nước mắm vào thế kỷ IX. Đến năm 1693, người Việt mới học cách làm nước mắm từ người Chăm. Hơn 300 năm lịch sử, nước mắm Việt Nam mà Phan Thiết là nơi khởi đầu, không ngừng được phát triển, thành món ăn đặc thù và thương hiệu quốc gia. Kinh đô nước mắm Phan Thiết với hình ảnh hàng triệu tĩn sành tỏa đi khắp Đông Dương, đang có nguy cơ bị mai một vì các loại nước chấm công nghiệp.

Là đứa con của biển, gia tộc mấy đời làm ngư dân, Trần Ngọc Dũng hình như sinh ra để gầy dựng lại thương hiệu nước mắm tĩn Phan Thiết. Ông tốt nghiệp thủ khoa đại học kinh tế, du học ở Úc, về nước làm cho công ty Mỹ, chuyên nghiên cứu nước mắm. Có dịp tiếp cận thông tin, đi nhiều nước, trải nghiệm nhiều bài học, đặc biệt là cách làm thương hiệu của người Nhật, Dũng âm thầm chuẩn bị cả tâm và lực.

Sản phẩm chỉ thành thương hiệu khi được lồng vào câu chuyện văn hóa với mạch kể xuyên suốt. Gần 20 ròng chắt chiu tiền bạc, kiên trì sưu tầm tư liệu, hiện vật và ổn định gia đình, Dũng trở lại quê nhà với canh bạc cuộc đời. Khó khăn chồng chất nhưng ông cho rằng khó nhất là truyền lửa cho người dân Phan Thiết để họ hiểu và chung sức. Năm 2016, dự án Làng Chài Xưa (Fishman Show) khởi động. Hàng trăm diễn viên làm việc miệt mài với đội ngũ đạo diễn, thiết kế, kỹ thuật suốt gần năm trời.

Năm 2017, huyền tích làng chài và câu chuyện làm nước mắm xưa công diễn phục vụ du khách, đậm chất truyền thống, kết hợp kỹ thuật ánh sáng và nhạc nước hiện đại nhất, gây tiếng vang lớn. Năm 2018, bảo tàng nước mắm ra đời với nhiều hiện vật, tư liệu quí, cực kỳ sống động. Từ những đoạn phim tư liệu đắt giá, kỹ thuật tranh 3D, cho đến thiết kế tổng thể và trưng bày chi tiết. Tất cả toát lên tầm nhìn, tâm huyết và đẳng cấp của chủ nhân.

Sau 3 năm, Fishman Show và bảo tàng nước mắm đã đi vào ổn định, góp phần làm phong phú thêm sản phẩm mới cho du lịch Bình Thuận, điều mà những nhà đầu tư lắm tiền, chưa chắc đã dám làm, nói chi hiệu quả. Sau khi xem chương trình biểu diễn và bảo tàng, được nếm thử loại nước mắm nguyên chất đúng nghĩa, khách nào cũng mua mấy thùng nước mắm tĩn, đặc sản mới của Bình Thuận để ăn hoặc tặng bạn bè. Ngược lại, khách đã dùng nước mắm tĩn, đọc thông tin đính kèm, sẽ tìm ra Phan Thiết xem chương trình biểu diễn và bảo tàng.

Nho Phước Thể, Tuy Phong

Nhắc đến nho, mọi người nghĩ ngay đến Ninh Thuận. Ai cũng bất ngờ với những vườn nho ở xã Phước Thể, Tuy Phong, huyện giáp ranh Ninh Thuận. Chủ nhân các vườn nho liên kết, để khách đến lúc nào cũng có vườn trĩu quả. Nếu đơn lẻ như trước đây, nơi đây không thể nào giữ khách khi nho hết trái. Chủ các vườn nho còn tổ chức làm rượu, mật, mứt từ nho, táo theo kỹ thuật hiện đại, đúng quy trình, đảm bảo chất lượng lẫn vệ sinh thực phẩm.

Theo Đông y, nho là cây thuốc đa năng. Quả vị ngọt, hơi chua, tính bình, bổ khí huyết, cường gân cốt, lợi tiểu tiện, nhuận tràng. Rễ và thân vị ngọt chát, khử phong thấp, nối gân, giải độc, lợi niệu, an thai. Lá bổ thần kinh và mạch máu, điều hoà huyết, làm săn da, lợi tiểu. Nho khô trị thận hư, đau lưng, choáng đầu, viêm dạ dày mạn tính, hư nhiệt phiền khát, thai động. Nho tươi trị tiểu buốt hoặc ra máu. Sinh tố nho chữa đau cổ họng, tim thận, béo phì, táo bón. Trái hoặc rượu nho được dùng thường xuyên có tác dụng ức chế tế bào ung thư…

Nếu Bình Thuận có những vườn thanh long bạt ngàn thì Ninh Thuận có những vườn nho trải dài, nối kết biển và núi. Sự tương phản logic giữa mạnh mẽ của đá và mượt mà của nho. Nho Việt Nam trồng nhiều nhất ở Ninh Thuận và một phần huyện Tuy Phong, là cây chịu thương chịu khó, phù hợp với vùng đất nắng hạn, khô cằn. Diện tích cả nước gần 3.000 ha, chưa thể sánh với thanh long nhưng cũng là cây xóa đói giảm nghèo và làm giàu chính đáng cho vùng đất “nắng như rang”.

Tuy Phong gây ấn tượng với những cột điện gió khổng lồ hai bên quốc lộ, được xây dựng đầu tiên ở Việt Nam. Biển động, tầm nhìn hạn chế nên cù lao Câu, cách bờ 10 km, chỉ lờ mờ như chiến hạm sừng sững, đang canh giữ biển Đông của người Việt. Nhà máy nhiệt điện Vĩnh Tân bề thế sát quốc lộ và biển như nét buồn cho hệ sinh thái biển và du lịch với nhiều hệ lụy. Chỉ sợ mai này, khi nhà máy Vĩnh Tân hoạt động hết công suất, các địa danh du lịch nổi tiếng như cù lao Câu, Cổ Thạch chỉ còn trong cổ tích.