Kỹ năng con người: 'Đồng tiền mạnh' trong kỷ nguyên AI

Chúng ta đang sống trong một nghịch lý thú vị của lịch sử kinh tế. Khi trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng hoàn thiện khả năng viết mã, phân tích dữ liệu và tối ưu hóa quy trình, thì giá trị của những kỹ năng từng bị xem nhẹ là "mềm" lại đang tăng vọt.

Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) trong báo cáo tháng 12/2025 đã chính thức gọi các kỹ năng lấy con người làm trung tâm là "đồng tiền mạnh" của thị trường lao động mới. Tại sao lại có sự đảo chiều này? Và quan trọng hơn, các nhà quản trị doanh nghiệp Việt cần làm gì để không bị "xói mòn" về vốn nhân lực trong cuộc đua này?

Bốn trụ cột năng lực của nhân sự trong một thế giới việc làm biến động

Trong suốt một thập kỷ qua, các doanh nghiệp Việt Nam mải miết chạy theo chuyển đổi số. Họ đầu tư hàng triệu USD vào ERP, CRM và gần đây là GenAI. Nhưng có một thực tế mà nhiều nhà quản trị đều gật đầu đồng ý: công nghệ chỉ là công cụ, con người mới là động cơ và chắc chắn, bài toán lớn nhất trong quản trị sẽ luôn là quản trị và phát triển con người.

Các nền kinh tế và các tổ chức đầu tư vào con người thông qua việc nâng cao giáo dục, học tập và khả năng thích ứng sẽ phục hồi nhanh hơn sau những cú sốc, tạo ra nhiều đổi mới hơn và đạt được tăng trưởng bền vững hơn.

Theo các báo cáo xu hướng việc làm và kỹ năng của các tổ chức tư vấn hàng đầu, có bốn trụ cột năng lực cốt lõi được nhắc đi nhắc lại nhiều lần để thúc đẩy tăng trưởng toàn diện và bền vững.

Một là kỹ năng lấy con người làm trung tâm. Đó là một tập hợp các khả năng độc đáo của con người - chẳng hạn như hợp tác, tư duy phản biện và trí tuệ cảm xúc – cho phép tương tác hiệu quả, giải quyết vấn đề và đưa ra quyết định.

Hai là kỹ năng về trí tuệ nhân tạo, dữ liệu và kỹ năng số. Đó là khả năng sử dụng công nghệ số, phân tích và trực quan hóa dữ liệu và áp dụng các công cụ và khái niệm về AI để giải quyết vấn đề và thúc đẩy đổi mới.

Ba là kỹ năng xanh và bền vững. Đây là kiến thức và khả năng cần thiết để thúc đẩy các hoạt động bền vững và đóng góp vào quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế ít phát thải carbon và sử dụng tài nguyên hiệu quả.

Bốn là kỹ năng nghề nghiệp. Đó là những năng lực chuyên môn kỹ thuật đặc thù theo ngành, được tích lũy qua quá trình làm nghề, truyền dạy cầm tay chỉ việc.

Tái định nghĩa tài sản: Từ kỹ năng mềm đến đồng tiền mạnh

Các nhà tuyển dụng toàn cầu dự đoán rằng gần 40% kỹ năng cốt lõi cần thiết cho công việc hiện tại sẽ bị gián đoạn chỉ trong vòng 5 năm tới. Đồng thời, bức tranh lao động sẽ chứng kiến sự xáo trộn khổng lồ với việc 170 triệu vai trò mới được tạo ra nhưng 92 triệu vai trò cũ sẽ biến mất.

Trong cơn bão biến động, nếu chỉ dựa vào kỹ năng kỹ thuật vốn có thể bị AI thay thế hoặc lỗi thời rất nhanh, doanh nghiệp/cá nhân sẽ mất đi khả năng thích ứng.

Nội dung các buổi nói chuyện của những người nghiêm túc về tương lai của tổ chức và cả chính bản thân mình đang chuyển câu hỏi từ “chúng ta cần thêm công nghệ gì?” sang thành "con người còn lại giá trị gì?"

Điều thú vị là trong khi một robot pha cà phê có thể pha chính xác từng tách Espresso theo chuẩn công thức với tỷ lệ sai sót bằng 0 thì cũng không thể thay thế một nhân viên pha chế biết quan sát nét mặt căng thẳng đầu ngày của khách hàng để phán đoán tâm trạng từ đó có cách giao tiếp hợp lý.

Một chatbot trợ lý học tập sẽ gửi bài học chính xác từng giây theo lịch trình được cài đặt sẵn nhưng không thể nhìn vào ánh mắt của người học để nói một câu phù hợp với cảm xúc đầu ngày mới.

Các nhân sự (AI agents) có thể phối hợp giải quyết tác vụ tự động rất nhanh nếu được cài đặt đúng và dữ liệu chuẩn nhưng thực tế vận hành doanh nghiệp đâu đơn giản như vậy.

Một sự thay đổi nhu cầu đột xuất của khách hàng, một sự cố bất ngờ thay đổi lịch trình vận hành thông thường,…đã có thể tạo ra một xung đột tranh cãi giữa các phòng ban tạo nên hiệu ứng Silo (tình trạng các bộ phận làm việc cô lập, không chia sẻ thông tin, dẫn đến sự thiếu hiệu quả chung). Khi đó tư duy sáng tạo trong giải quyết vấn đề, kỹ năng hợp tác, giao tiếp thấu cảm, giải quyết xung đột mới thực sự là chìa khóa giải quyết vấn đề chứ không phải là các dòng lệnh.

Câu trả lời nằm ở nghịch lý thú vị đó. Khi công nghệ càng phát triển, những kỹ năng rất 'người' lại càng trở nên quý giá như cách WEF chính thức gọi các kỹ năng lấy con người làm trung tâm là "đồng tiền mạnh" của thị trường lao động mới.

Sự đa dạng về nhân khẩu học trong doanh nghiệp khi mà khoảng cách giữa lãnh đạo cấp cao ở thế hệ baby boomers (1946 - 1964), quản lý cấp trung và cán bộ chủ chốt gen X (1965 - 1980) cho đến gen Y (1997 - 2012) và đội ngũ nhân viên gen Z (1997 - 2012), gen Alpha (2013 - 2025) khiến cho các kỹ năng như tư duy phản biện, nhu cầu lắng nghe thấu cảm, giao tiếp đa thế hệ... càng quan trọng hơn bao giờ hết.

Sự bất định về chính sách kinh tế và địa chính trị tạo ra tâm lý sợ hãi, kiệt sức trong lực lượng lao động, từ đó khiến các kỹ năng con người như sự kiên cường và khả năng phục hồi, trí tuệ cảm xúc… trở thành lợi thế cạnh tranh cho những doanh nghiệp dẫn dầu.

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo AI và các công nghệ liên quan càng làm kỹ năng con người (human skills) trở nên quan trọng. Máy móc có thể xử lý, dự đoán và tối ưu hóa nhưng lại không thể thấu cảm, truyền cảm hứng hay xây dựng lòng tin. Kỹ năng lấy con người làm trung tâm là cầu nối giữa tiến bộ công nghệ và những kết quả có ý nghĩa đối với tổ chức và xã hội.

Từng được coi là kỹ năng mềm, giờ đây chúng là những yếu tố khác biệt cốt lõi cho các cá nhân thành đạt, các tổ chức hoạt động hiệu quả cao và các nền kinh tế linh hoạt. Chúng được gọi là những kỹ năng con người tạo nên sức mạnh và lợi thế cạnh tranh thực sự.