So sánh FTSE và MSCI: 'Cánh cửa' nào cho chứng khoán Việt Nam?

Tuy nhiên, để đạt được cột mốc này, chúng ta phải vượt qua hai "vị giám khảo" quyền lực nhất thế giới là FTSE Russell (Anh) và MSCI (Mỹ).

Dù cùng hướng tới mục tiêu phân loại thị trường, nhưng mỗi tổ chức lại có một bộ tiêu chuẩn và cách tiếp cận riêng biệt. Hiểu rõ sự khác biệt giữa FTSE và MSCI không chỉ giúp các nhà quản lý có lộ trình cải cách đúng đắn mà còn giúp nhà đầu tư cá nhân xác định được thời điểm và quy mô của dòng vốn ngoại sẽ đổ vào thị trường Việt Nam.

Điểm tin chính:

• Vị thế khác biệt: FTSE Russell thường được coi là "cửa ngõ" đầu tiên nhờ các tiêu chí linh hoạt hơn, trong khi MSCI là "tiêu chuẩn vàng" với các yêu cầu khắt khe về định lượng.

• Nút thắt ký quỹ: FTSE đang xem xét giải pháp không cần ký quỹ trước giao dịch, trong khi MSCI yêu cầu sự thay đổi triệt để về hệ thống thanh toán bù trừ.

• Tỷ trọng và dòng vốn: Nâng hạng bởi MSCI thường mang lại dòng vốn lớn hơn gấp nhiều lần so với FTSE do quy mô các quỹ mô phỏng chỉ số này cực kỳ khổng lồ.

• Lộ trình Việt Nam: Việt Nam hiện nằm trong danh sách chờ của FTSE và đang nỗ lực cải thiện các tiêu chí định tính để lọt vào "mắt xanh" của MSCI trong tương lai.

1. Định nghĩa và triết lý phân loại thị trường

FTSE Russell và MSCI là hai tổ chức cung cấp chỉ số hàng đầu thế giới. Các chỉ số của họ đóng vai trò là "la bàn" cho các quỹ đầu tư toàn cầu.

FTSE Russell: Người tiên phong linh hoạt FTSE thường có cách tiếp cận mang tính thực tiễn và linh hoạt hơn. Họ chia thị trường thành bốn cấp độ: Phát triển, Mới nổi tiên tiến, Mới nổi sơ khai và Cận biên. Việt Nam hiện đang nằm trong nhóm thị trường cận biên và được đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng lên mới nổi sơ khai từ tháng 9/2018.

MSCI: Tiêu chuẩn vàng khắt khe MSCI (Morgan Stanley Capital International) được coi là tổ chức uy tín và khắt khe nhất. Họ chỉ chia làm ba cấp độ chính: Phát triển, Mới nổi và Cận biên. Để được MSCI nâng hạng, một quốc gia phải đáp ứng những yêu cầu cực kỳ nghiêm ngặt về cả quy mô vốn hóa, tính thanh khoản và khả năng tiếp cận thị trường của nhà đầu tư nước ngoài.

2. Sự khác biệt về tiêu chí khả năng tiếp cận thị trường

Đây là điểm mấu chốt khiến lộ trình nâng hạng của Việt Nam tại hai tổ chức này có sự chênh lệch về thời gian.

Yêu cầu về ký quỹ trước giao dịch (Pre-funding) Theo các báo cáo từ báo chí tài chính quốc tế, FTSE Russell đang có những bước đi cởi mở hơn đối với Việt Nam. Họ chấp nhận việc thị trường đang tìm kiếm các giải pháp kỹ thuật để nhà đầu tư tổ chức nước ngoài không phải có đủ 100% tiền mặt trước khi đặt lệnh mua.

Ngược lại, MSCI coi việc loại bỏ hoàn toàn yêu cầu ký quỹ là điều kiện tiên quyết. Họ yêu cầu một hệ thống thanh toán bù trừ theo mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP) vận hành hoàn hảo, đảm bảo việc giao hàng đồng thời với thanh toán (Delivery versus Payment - DVP) như tại các thị trường phát triển.

Giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL): MSCI chấm điểm rất thấp cho Việt Nam ở tiêu chí này. Họ cho rằng việc nhiều doanh nghiệp trụ cột "hết room" cho khối ngoại làm hạn chế quyền tiếp cận của nhà đầu tư quốc tế. Trong khi đó, FTSE cũng đánh giá tiêu chí này nhưng thường xem xét tổng thể mức độ tự do hóa dòng vốn hơn là chỉ tập trung vào từng mã cổ phiếu cụ thể.

3. Quy mô vốn hóa và tính thanh khoản: Định lượng vs Định tính

Để một thị trường được coi là "mới nổi", nó phải có đủ những "người khổng lồ" để các quỹ lớn có thể giải ngân.

Số lượng cổ phiếu đủ tiêu chuẩn: MSCI yêu cầu thị trường phải có tối thiểu 3 công ty đáp ứng tiêu chuẩn về vốn hóa toàn cầu (vốn hóa toàn phần và vốn hóa tự do chuyển nhượng) và thanh khoản. Việt Nam hiện đã đáp ứng tốt tiêu chí này với các doanh nghiệp như Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank), Tập đoàn Hòa Phát hay Vinhomes.

Tính ổn định của dữ liệu: MSCI thường yêu cầu dữ liệu lịch sử ổn định trong một thời gian dài hơn so với FTSE. Điều này đồng nghĩa với việc ngay cả khi chúng ta sửa đổi quy định vào năm 2024, MSCI có thể sẽ quan sát thêm một chu kỳ 1-2 năm trước khi chính thức đưa ra quyết định nâng hạng.

4. Tác động của dòng vốn: "Ao nhỏ" hay "Biển lớn"?

Sự khác biệt lớn nhất mà nhà đầu tư cá nhân quan tâm chính là số tiền thực tế sẽ đổ vào thị trường.

Dòng vốn từ FTSE Russell: Ước tính nếu được FTSE nâng hạng, thị trường Việt Nam có thể thu hút khoảng 500 - 800 triệu USD từ các quỹ ETF mô phỏng chỉ số này. Đây là một con số đáng khích lệ nhưng chưa đủ để tạo ra một cuộc "cách mạng" về định giá.

Dòng vốn từ MSCI: Đây mới là mục tiêu thực sự. Theo dữ liệu từ Bloomberg, quy mô tài sản quản lý dựa trên các chỉ số của MSCI lớn gấp nhiều lần so với FTSE. Nếu lọt vào rổ MSCI Emerging Markets, dòng vốn thụ động và chủ động đổ vào Việt Nam có thể đạt mức 2 - 5 tỷ USD. Khi đó, nhu cầu mua cổ phiếu Việt Nam sẽ tăng vọt, đẩy giá trị vốn hóa toàn thị trường lên một tầm cao mới.

5. Chu kỳ xem xét và công bố kết quả

Thời gian là yếu tố then chốt để nhà đầu tư lập kế hoạch.

• FTSE Russell: Thực hiện đánh giá định kỳ vào tháng 3 và tháng 9 hàng năm. Việt Nam thường kỳ vọng vào kỳ đánh giá tháng Chín để nhận được những thông báo tích cực về việc nâng hạng chính thức.

• MSCI: Thực hiện đánh giá phân loại thị trường vào tháng 6 hàng năm. Quy trình của MSCI thường bao gồm: Đưa vào danh sách chờ (1 năm) -> Thông báo nâng hạng -> Thực hiện nâng hạng chính thức (chia làm nhiều giai đoạn).

6. Những nỗ lực thực tế tại Việt Nam: Hệ thống KRX và NVDR

Để đáp ứng cả hai tổ chức này, Việt Nam đang triển khai hai giải pháp kỹ thuật quan trọng.

Hệ thống công nghệ KRX: Việc vận hành hệ thống KRX không chỉ giúp giao dịch nhanh hơn mà còn là nền tảng để triển khai các sản phẩm như bán khống và giao dịch trong ngày (T+0). Đây là những điểm cộng lớn trong mắt MSCI.

Chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết (NVDR): Dựa trên mô hình thành công của Thái Lan, Việt Nam đang nghiên cứu NVDR để cho phép người nước ngoài sở hữu cổ phiếu tại các ngành "nhạy cảm" hoặc đã hết "room" mà không làm ảnh hưởng đến quyền kiểm soát của quốc gia. Đây là giải pháp "một mũi tên trúng hai đích" để làm hài lòng cả FTSE và MSCI.

7. Chiến lược cho nhà đầu tư cá nhân trước hai làn sóng nâng hạng

Nhà đầu tư cá nhân cần có cái nhìn tỉnh táo. Làn sóng nâng hạng từ FTSE sẽ là "bước chạy đà", giúp cải thiện tâm lý thị trường. Tuy nhiên, sự bùng nổ thực sự sẽ chỉ đến khi chúng ta tiệm cận các tiêu chuẩn của MSCI.

Đón đầu nhóm vốn hóa lớn: Các cổ phiếu được cả hai tổ chức này ưu tiên luôn là những doanh nghiệp dẫn đầu ngành, có báo cáo tài chính minh bạch và quản trị doanh nghiệp tốt. Việc tích lũy các cổ phiếu này trong các nhịp điều chỉnh của thị trường là chiến lược hợp lý cho giai đoạn 2025-2026.

Theo dõi sát sao các thông điệp từ cơ quan quản lý: Các thông báo từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) và Bộ Tài chính về việc sửa đổi các thông tư liên quan đến ký quỹ trước giao dịch sẽ là tín hiệu sớm nhất để thị trường phản ứng.

Kết luận

Sự khác biệt giữa FTSE và MSCI không chỉ nằm ở những con số kỹ thuật mà còn ở triết lý về một thị trường tài chính phát triển. Việc nâng hạng là một hành trình dài đòi hỏi sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị từ cấp Trung ương đến các thành viên thị trường.

Việc được FTSE nâng hạng trước sẽ là minh chứng cho những nỗ lực cải cách của Việt Nam, tạo tiền đề vững chắc để chúng ta chinh phục "đỉnh núi" MSCI trong tương lai gần. Đối với nhà đầu tư, đây chính là kỷ nguyên vàng để chứng kiến sự chuyển mình của TTCK Việt Nam trên bản đồ tài chính toàn cầu.