Tìm động lực tăng trưởng mới từ kinh tế bạc

Nguồn lực từ già hóa dân số

Già hóa dân số đang là xu thế toàn cầu với tốc độ diễn ra ngày càng nhanh chóng. Nhiều nền kinh tế lớn đã bước vào giai đoạn xã hội già hoặc siêu già như Nhật Bản, châu Âu, Hàn Quốc...

Tại Việt Nam, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã đặt mục tiêu Chỉ số phát triển con người (HDI) phấn đấu đạt khoảng 0,8; tuổi thọ trung bình đạt khoảng 75,5 tuổi, trong đó thời gian sống khỏe mạnh tối thiểu 68 năm.

Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết đã giao Ban Chính sách, chiến lược Trung ương chủ trì xây dựng Đề án phát triển kinh tế bạc tại Việt Nam nhằm nâng cao phúc lợi, chất lượng cuộc sống người cao tuổi và phát huy nguồn lực từ người cao tuổi đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội.

Cùng với một số nghị quyết, chỉ thị khác, Việt Nam đã hình thành hai yếu tố nền tảng về tư duy, nhận thức cho phát triển kinh tế bạc, Thủ tướng Phạm Minh Chính đánh giá tại hội nghị về tình hình phát triển kinh tế sáng ngày 11/3.

Theo đó, già hóa dân số được xác định không còn là thách thức, nguy cơ mà ngược lại, còn mở ra một động lực, cơ hội và nguồn lực xã hội to lớn, là kho tàng trí tuệ, thế hệ vàng của đất nước về truyền thống, kinh nghiệm quản lý, quản trị, kỹ năng sản xuất, tri thức sáng tạo…

Không chỉ vậy, nguồn lực người cao tuổi là vốn quý của dân tộc, là lực lượng quan trọng của đất nước, là chỗ dựa nền tảng của gia đình và xã hội; vừa là người "gieo hạt", vừa là người "nuôi dưỡng", "trao truyền", tạo động lực, truyền cảm hứng đối với các thế hệ.

Nhận thức về kinh tế bạc tại Việt Nam cũng ngày càng được quan tâm và nâng tầm, trong đó, chăm sóc sức khỏe người già không chỉ là vấn đề y tế hay an sinh xã hội mà còn là một ngành kinh tế triển vọng, mở ra dư địa tăng trưởng mới và khẳng định giá trị nhân văn của một xã hội tiến bộ. Kinh tế bạc giờ đây không chỉ là vấn đề của người cao tuổi, mà còn là vấn đề phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, con người của đất nước.

Mặc dù vậy, Việt Nam vẫn chưa có khung chính sách kinh tế bạc đồng bộ; cơ chế phát triển chưa được khai mở mạnh mẽ, nguồn lực xã hội hóa chưa được huy động đầy đủ, Thủ tướng chỉ rõ.

Thủ tướng cũng đánh giá, hệ thống chăm sóc dài hạn còn yếu, chất lượng chăm sóc người cao tuổi chưa cao, tạo gánh nặng cho gia đình, gia tăng sức ép cho người phụ nữ và tiêu hao nguồn lực ngân sách nhà nước.

Ngoài ra, vai trò kinh tế của người cao tuổi như một lực lượng lao động, tiêu dùng và đổi mới chưa phát huy đầy đủ; chất lượng hoạt động mô hình câu lạc bộ liên thế hệ chưa đi vào chiều sâu, đồng đều…

Một trong những nguyên nhân đến từ việc dân số già hóa nhanh khi "chưa kịp giàu" và chưa kịp xây hệ sinh thái dịch vụ tuổi già, tạo sức ép lên hệ thống an sinh xã hội, y tế và gia đình; thị trường chăm sóc dài hạn, công nghệ hỗ trợ và dịch vụ cộng đồng chưa phát triển tương xứng; tư duy chính sách còn thiên về bảo trợ; nguồn lực và năng lực triển khai ở địa phương còn không đồng đều…

5 trọng tâm, 3 trụ cột đưa kinh tế bạc thành động lực tăng trưởng

Tại hội nghị, Thủ tướng cho biết, định hướng phát triển kinh tế bạc thời gian tới đồng bộ, hài hòa giữa văn hóa với chính trị, kinh tế và xã hội, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo.

Việc phát triển kinh tế bạc gắn với tinh thần chuyển từ gánh nặng già hóa sang cơ hội phát triển kinh tế gắn với thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng XIV, Chiến lược quốc gia về người cao tuổi đến năm 2035.

Cùng với đó, đặt trong một tổng thể nhất quán "Đảng lãnh đạo – Nhà nước kiến tạo – công tư đồng hành – cơ chế mở lối - nguồn lực khơi thông - công nghệ dẫn dắt - xã hội đồng thuận – nhân dân hạnh phúc – đất nước phát triển".

3 trụ cột là kiềng 3 chân trong phát triển kinh tế bạc bao gồm người cao tuổi là trung tâm, vừa nguồn lực cung (với vai trò là một nguồn lao động giá trị, từng trải, giàu kinh nghiệm, bản lĩnh), vừa là động lực cầu (với vai trò là một lực lượng tiêu dùng quyền lực, có khả năng chi tiêu cao, nhất là cho sức khỏe, du lịch, học tập).

Trụ cột tiếp theo là doanh nghiệp là trọng tâm sáng tạo, thực thi, với trách nhiệm xã hội và môi trường làm việc thân thiện với người cao tuổi; Nhà nước là "kiến trúc sư thể chế", tạo hành lang pháp lý, ưu đãi và an sinh vững chắc.

5 trọng tâm hành động phát triển kinh tế bạc bao gồm nâng cao nhận thức, đổi mới tư duy để thích ứng già hóa dân số gắn với phát triển kinh tế bạc; phát triển hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, mô hình phức hợp, làng hạnh phúc, hội quán cao niên, câu lạc bộ người cao tuổi.

Thủ tướng cũng chỉ rõ trọng tâm là cần khuyến khích doanh nghiệp phát triển dịch vụ (du lịch dưỡng sinh, sinh thái, nhà ở thân thiện, công nghệ y tế, bảo hiểm hưu trí) – chuyển từ chăm sóc thụ động sang chăm sóc, phát huy vai trò và phát triển dịch vụ người cao tuổi; phát huy vai trò người cao tuổi trong xã hội (giáo dục truyền thống, tư vấn, kinh tế gia đình); tăng cường vai trò Hội người cao tuổi Việt Nam (đại diện quyền lợi, xây dựng chính sách, kết nối nguồn lực).

Các nhiệm vụ, giải pháp

Thủ tướng nhấn mạnh, làm thế nào để biến kinh tế bạc thành động lực tăng trưởng, chuyển hóa thách thức già hóa thành cơ hội bứt phá của dân tộc là câu hỏi lớn, là bài toán chiến lược về tư duy và hành động đặt ra trong kỷ nguyên mới.

Trong đó, cần tập trung xây dựng, hoàn thiện thể chế phát triển kinh tế bạc theo hướng bao trùm, toàn diện: sớm hoàn thiện khung thể chế tổng thể đưa vào chiến lược, kế hoạch phát triển của quốc gia, ngành, lĩnh vực và địa phương; xác định đây là một định hướng phát triển dài hạn, liên ngành, chứ không chỉ là chính sách an sinh đơn lẻ.

Đi cùng với đó là đổi mới tư duy xây dựng chính sách, chuyển mạnh từ bảo trợ, trợ giúp sang kiến tạo phát triển và phát huy vai trò người cao tuổi; có cơ chế khuyến khích đầu tư thực chất, đủ mạnh vào các lĩnh vực của kinh tế bạc, nhất là chăm sóc sức khỏe, công nghệ hỗ trợ, nhà ở, dịch vụ tài chính, bảo hiểm…

Thủ tướng giao Bộ Y tế khẩn trương nghiên cứu xây dựng Luật Người cao tuổi (sửa đổi), chủ trì xây dựng nghị quyết thí điểm về các cơ sở y tế phức hợp, chăm sóc người cao tuổi, làng hạnh phúc theo chỉ đạo của Tổng bí thư Tô Lâm.

Thủ tướng giao Bộ Tài chính trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, ban hành Chiến lược kinh tế bạc đến năm 2045 trong quý II/2026, tập trung vào các cơ chế tài chính, hỗ trợ, khuyến khích doanh nghiệp tham gia.

Thủ tướng cũng giao Bộ Ngoại giao xây dựng Đề án "Tăng cường hợp tác quốc tế về người cao tuổi" trình Thủ tướng Chính phủ ban hành vào quý III/2026; chủ trì, tổ chức hội nghị bên lề APEC 2027 với chủ đề "Kinh tế bạc trong xu thế toàn cầu hóa".

Một nội dung khác cũng cần được chú trọng là xây dựng hạ tầng chiến lược phục vụ phát triển "kinh tế bạc" với phương châm đầu tư đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm, không manh mún, rời rạc; ưu tiên hạ tầng y tế, chăm sóc sức khỏe và chăm sóc dài hạn; củng cố y tế cơ sở.

Thủ tướng nhấn mạnh, cần huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực phát triển kinh tế bạc theo tinh thần nhà nước kiến tạo - thị trường dẫn vốn - doanh nghiệp đầu tư - xã hội tham gia - người dân đồng hành.

Không chỉ vậy, cần xây dựng, hoàn thiện mô hình quản trị kinh tế bạc với cơ chế điều phối đủ mạnh, đủ năng lực thực thi, hệ thống dữ liệu đủ tin cậy; chú trọng đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền, tạo đồng thuận xã hội về phát triển kinh tế bạc.