'Ba mũi giáp công' cho tham vọng tăng trưởng kinh tế hai con số

Theo báo cáo triển vọng kinh tế của FiinGroup vừa phát hành, Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa của một giai đoạn phát triển then chốt. Với GDP năm 2025 ước đạt 8,02%, nền kinh tế đã tạo ra một nền tảng quan trọng để hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao hơn trong 5 năm tới.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa tham vọng tăng trưởng GDP 10% trở lên mỗi năm, một "cuộc cách mạng" trong huy động và phân bổ nguồn vốn là điều không thể trì hoãn.

"Đôi chân" đầu tư công và FDI đã thấm mệt?

Nhìn lại năm 2025, động lực tăng trưởng chính của Việt Nam vẫn đến từ hai trụ cột đầu tư công và khu vực FDI. Đầu tư công ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng 26,6% so với cùng kỳ, trong khi FDI giải ngân tăng 11,7%. Tuy nhiên, sự phụ thuộc quá lớn vào các yếu tố ngoại sinh và đầu tư nhà nước đang bộc lộ những điểm yếu về tính bền vững.

Theo FiinGroup, khu vực tư nhân trong nước, vốn được kỳ vọng là động lực nội sinh, nhưng chỉ tăng trưởng 8,4%, thấp hơn đáng kể so với yêu cầu phát triển. Cầu tiêu dùng nội địa cũng phục hồi chậm khi bán lẻ thực tế (loại trừ giá) chỉ tăng khoảng 6,7% năm thứ ba liên tiếp, dưới mức trung bình trước dịch Covid-19.

Đặc biệt, năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp nội địa đang có dấu hiệu suy giảm khi nhập siêu của khu vực này lên tới gần 28 tỷ USD, hoàn toàn lệch pha với mức xuất siêu 48,1 tỷ USD của khối FDI.

FiinGroup nhận định, nếu không kích hoạt được dòng vốn đầu tư tư nhân và phục hồi cầu tiêu dùng, tăng trưởng kinh tế sẽ thiếu chiều sâu và tính bền vững trong dài hạn.

Đặc biệt, để đạt mục tiêu tăng trưởng GDP 10% trở lên từ năm 2026, quy mô GDP danh nghĩa của Việt Nam cần vượt ngưỡng 520 tỷ USD. Với tỷ lệ đầu tư toàn xã hội cần duy trì ở mức 33% GDP, nền kinh tế sẽ cần huy động tối thiểu 4,7 triệu tỷ đồng mỗi năm, trong đó khu vực tư nhân chiếm tới 3,6 triệu tỷ đồng. Câu hỏi đặt ra là, nguồn vốn khổng lồ này sẽ đến từ đâu?.

Theo FiinGroup, trong nhiều thập kỷ, tín dụng ngân hàng chính là "mạch máu" chính cho nền kinh tế. Tuy nhiên, mô hình này đang chạm đến giới hạn an toàn. Cụ thể, tính đến cuối năm 2025, tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam đã ở mức rất cao, khoảng 146%.

"Nếu tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tín dụng 16%/năm, tỷ lệ này sẽ vượt 180% vào cuối thập kỷ, tạo ra rủi ro hệ thống cực lớn đối với ổn định kinh tế vĩ mô", FiinGroup cảnh báo.

Bên cạnh đó, hệ thống ngân hàng cũng đang đối mặt với sự lệch pha kỳ hạn nghiêm trọng. Hơn 90% vốn huy động là ngắn hạn, trong khi nhu cầu của nền kinh tế lại là vốn trung và dài hạn cho các dự án hạ tầng và sản xuất. Ngoài ra, tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn đã tiệm cận trần 30% của Ngân hàng Nhà nước, khiến dư địa mở rộng tín dụng dài hạn bị thu hẹp đáng kể.

Đâu là những "mạch máu" mới?

Để giải quyết bài toán thiếu hụt vốn dài hạn, Việt Nam buộc phải dịch chuyển trọng tâm sang thị trường vốn, đặc biệt là trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) và thị trường chứng khoán (TTCK).

Sau giai đoạn thanh lọc, thị trường TPDN năm 2025 đã phục hồi với giá trị phát hành mới đạt khoảng 644 nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, cơ cấu vẫn chưa đa dạng khi khối ngân hàng chiếm tới 68%, còn doanh nghiệp sản xuất vẫn vắng bóng.

Theo FiinGroup, triển vọng năm 2026 với thị trường TPDN được đánh giá rất tích cực nhờ 5 yếu tố cốt lõi: chính sách tiền tệ không còn quá nới lỏng buộc doanh nghiệp phải đa dạng hóa kênh vốn; dư địa cấp vốn dài hạn của ngân hàng thấp; các quy định pháp lý về TPDN riêng lẻ rõ ràng hơn; cơ sở nhà đầu tư mở rộng sang các quỹ hưu trí, bảo hiểm và hạ tầng giao dịch minh bạch hơn.

Với thị trường chứng khoán, năm 2025, huy động vốn qua kênh cổ phiếu đạt mức kỷ lục 150,5 nghìn tỷ đồng. Dù khối ngoại bán ròng kỷ lục hơn 5 tỷ USD trong năm 2025, nhưng bước sang đầu năm 2026, dòng tiền ngoại đã bắt đầu quay trở lại. FiinGroup cho rằng, kỳ vọng nâng hạng thị trường lên "mới nổi" theo MSCI và FTSE, cùng làn sóng IPO các doanh nghiệp FDI và thoái vốn nhà nước, sẽ là chất xúc tác mạnh mẽ thu hút dòng vốn tổ chức dài hạn.

Một điểm nhấn quan trọng trong chiến lược nguồn vốn giai đoạn 2026 - 2030 là sự trỗi dậy của các doanh nghiệp nhà nước (DNNN). Trái ngược với khối tư nhân đang chịu áp lực đòn bẩy cao, các DNNN hiện có mức nợ vay thấp, chỉ chiếm khoảng 30% tổng tài sản.

Với tổng tài sản nắm giữ lên tới hơn 215 tỷ USD, các DNNN đang có dư địa an toàn vốn rất lớn để bước vào chu kỳ đầu tư mới (CAPEX).

"Việc phát huy vai trò vốn mồi của DNNN thông qua các dự án hợp tác công - tư được kỳ vọng sẽ mở khóa nguồn vốn cho các đại dự án hạ tầng như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam hay các trục cao tốc liên vùng", FiinGroup nhận định.

Rõ ràng, việc chuyển dịch sang thị trường vốn, nâng cao năng lực hấp thụ của doanh nghiệp tư nhân và khơi dậy tiềm lực của các DNNN sẽ là ba "mũi giáp công" giúp Việt Nam bứt phá. Đặc biệt, giai đoạn 2026 - 2030 sẽ là thời điểm để những cải cách về thể chế và hạ tầng thị trường vốn phát huy tác dụng, đưa Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành nền kinh tế thu nhập cao trong tương lai.