Tăng trưởng kinh tế hai con số: 'Tham vọng nhưng không viển vông'

Nhiều dư địa cho mục tiêu tham vọng

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã nêu rõ "hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao vì một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội".

Sự kỳ vọng ấy không phải là những viễn cảnh xa xôi mà đã được cụ thể hóa bằng những con số đầy bản lĩnh trong nghị quyết của đại hội cho giai đoạn 2026 – 2030: tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân từ 10%/năm trở lên; GDP bình quân đầu người đạt khoảng 8.500USD.

Trong 5 năm tới, tăng trưởng hai con số không chỉ là một khẩu hiệu mang tính khát vọng mà là một kỳ vọng có cơ sở nếu những quyết sách mang tính đột phá được triển khai đồng bộ và hiệu quả. 

Mục tiêu tăng trưởng hai con số cho thấy quyết tâm của Việt Nam chuyển từ tư duy tăng trưởng thận trọng sang tư duy tăng trưởng chủ động, chấp nhận cải cách mạnh hơn và phân bổ nguồn lực quyết liệt hơn. 

Ở khía cạnh này, mục tiêu đó không phải là quá tham vọng mà là cần thiết để tạo cú hích về niềm tin và kỳ vọng cho cả khu vực công lẫn khu vực tư nhân, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Trưởng bộ môn Thị trường tài chính, Trường đại học Kinh tế TP.HCM nhận định.

Ông cũng nhấn mạnh, mục tiêu đó tham vọng nhưng không phải là viển vông. Nếu coi đây là một điểm tựa kỳ vọng để thúc đẩy cải cách, tạo niềm tin và huy động nguồn lực xã hội, thì ngay cả trong bối cảnh toàn cầu nhiều biến động, mục tiêu này vẫn có ý nghĩa và giá trị định hướng rất lớn đối với nền kinh tế Việt Nam.

2025 không chỉ là năm đánh dấu tăng trưởng cao của Việt Nam mà quan trọng hơn, là năm của bước chuyển căn bản về đường lối, quan điểm và tư tưởng phát triển, PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, đánh giá tại hội thảo mới đây về dự báo kinh tế Việt Nam 2026.

Sự dịch chuyển này đã tạo ra cách hiểu khác về giai đoạn phát triển mới của Việt Nam, cùng với đó là không khí hào hứng, niềm tin, phấn khích lan tỏa khắp xã hội và cộng đồng doanh nghiệp.

Không chỉ vậy, những kết quả tích cực trong giai đoạn 2020 – 2025, đặc biệt là 2025 đã tạo đà và lực để Việt Nam tăng tốc. 

Ông Huân đánh giá, Việt Nam có điều kiện để mục tiêu tăng trưởng hai con số tiệm cận thực tế. Đơn cử, Việt Nam vẫn có dư địa nhất định về chính sách tài khóa. Nếu đầu tư công được triển khai hiệu quả hơn, gắn với các dự án hạ tầng chiến lược và có khả năng lan tỏa cao thì tăng trưởng có thể được kéo lên đáng kể. 

Bên cạnh đó, việc cải cách thể chế thực chất nhất là trong các lĩnh vực đất đai, đầu tư, tài chính và thị trường vốn sẽ giải phóng được nguồn lực đang bị “đóng băng” trong nền kinh tế. 

Không chỉ vậy, việc đẩy mạnh các động lực tăng trưởng mới như kinh tế số, kinh tế xanh, tài chính xanh và các mô hình kinh doanh dựa trên công nghệ có thể tạo ra mức tăng trưởng cao hơn so với mô hình truyền thống.

Điều này cũng được thể hiện rõ trong nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, trong đó đã định hướng xác lập mô hình tăng trưởng mới với mục tiêu nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế; lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính.

Ông Đinh Hồng Kỳ, Phó chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM, Chủ tịch Công ty Secoin, tại hội thảo trực tuyến giữa tháng 1 đánh giá, 2026 sẽ không phải là một năm bình thường trong chu kỳ kinh tế mà là một năm bản lề, năm chuyển tiếp mang tính cấu trúc.

Sự chuyển tiếp này không chỉ đến từ chu kỳ chính trị - hành chính sau Đại hội Đảng mà còn là kết quả của cuộc cải cách bộ máy hành chính có quy mô và cường độ rất lớn trong năm 2025. Quá trình này khốc liệt, tạo ra độ trễ trong vận hành nhưng đồng thời, mở ra một không gian phát triển mới khi bộ máy mới dần đi vào ổn định.

Đáng chú ý, tốc độ đầu tư công trong năm nay được ông Kỳ đánh giá không những không giảm mà còn có khả năng mạnh hơn năm ngoái khi hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm đã khởi động và được thúc đẩy triển khai đến cùng. 

Theo ông Kỳ, đầu tư công không chỉ tạo ra công việc trực tiếp mà còn có tác động lan tỏa, làm ấm dần thị trường bất động sản đô thị và bất động sản công nghiệp, kéo theo việc làm, thu nhập và tiêu dùng. 

Trong bối cảnh sức cầu nội địa còn nhiều điểm nghẽn, lực đẩy này có ý nghĩa đặc biệt, giúp doanh nghiệp có thêm dư địa để duy trì và mở rộng hoạt động.

Nhìn lại lịch sử suốt bốn thập kỷ đổi mới, Việt Nam dù đã xác lập được vị thế điểm sáng tăng trưởng trong khu vực nhưng mức tăng trưởng hai con số vẫn là một "ngưỡng cửa" mà Việt Nam chưa bao giờ thực sự bước qua. 

Vì lẽ đó, mục tiêu cho giai đoạn tới không chỉ là một kế hoạch định kỳ mang tính tịnh tiến mà là một khát vọng lớn, một cuộc vượt ngưỡng để thay đổi định mệnh dân tộc.

Những thách thức cho mục tiêu tăng trưởng cao

Phó trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Anh Tuấn nhấn mạnh, yêu cầu tăng trưởng cao và bền vững ở mức hai con số trong giai đoạn tới đang đặt ra rất cấp bách, không thể chậm trễ để hoàn thành các mục tiêu chiến lược phát triển đất nước đến năm 2030 và 2045.

Trên nền tảng đã xây dựng và khát vọng chuyển mình vươn lên của dân tộc, ông Tuấn nhấn mạnh, Việt Nam có đủ điều kiện, tiềm năng, dư địa và tự tin để thực hiện mục tiêu. 

Tuy vậy, bối cảnh quốc tế và trong nước đang đặt ra cho Việt Nam những thách thức to lớn. 

Ngân hàng Thế giới trong đánh giá mới đây đã cảnh báo kinh tế thế giới sẽ tăng trưởng chậm hơn so với thập niên 1990 cùng với tình trạng trì trệ và thiếu việc làm. HSBC trong báo cáo mới nhất tháng này cũng chỉ ra rằng, rủi ro thuế quan vẫn còn đó và có thể khiến triển vọng thương mại của Việt Nam gặp thách thức.

Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu (EuroCham) mới đây cũng lưu ý điều tương tự, khi khảo sát hội viên cho thấy căng thẳng thương mại toàn cầu vẫn tiếp tục tạo áp lực đáng kể lên hoạt động kinh doanh.

Trong số các yếu tố gây căng thẳng toàn cầu, chính sách thuế quan Hoa Kỳ và các tranh chấp thương mại được nhắc đến nhiều nhất với gần một nửa doanh nghiệp xác định đây là rủi ro chính.

Tác động rõ nét nhất thể hiện qua biến động nhu cầu và mức độ bất định về doanh thu, tiếp theo là chi phí hoạt động gia tăng và trực tiếp tạo áp lực lên biên lợi nhuận.

GS. Trần Ngọc Anh, Đại học Indiana, sáng lập Mạng lưới sáng kiến Việt Nam cho biết, dù các chỉ số tài chính và tăng trưởng GDP Mỹ vẫn tích cực, tiêu dùng thực tế lại tập trung chủ yếu là tầng lớp giàu và siêu giàu. Điều này có nghĩa, hàng hóa Việt Nam phải tái định vị nếu muốn tiếp cận phân khúc còn dư địa chi tiêu trong khi phần lớn người tiêu dùng Mỹ đang thắt chặt hầu bao.

Ở trong nước, ông Kỳ cho rằng thách thức đầu tiên và dễ cảm nhận nhất là độ trễ trong hành chính và chính sách khi quy trình vận hành sau tinh gọn bộ máy không thể trơn tru ngay lập tức. Điều này sẽ tác động trực tiếp đến dòng tiền, tiến độ dự án và khả năng ra quyết định của doanh nghiệp. 

Với những doanh nghiệp vốn đã yếu về năng lực tài chính, phụ thuộc nhiều vào các quyết định hành chính như cấp phép, giải ngân hay phê duyệt dự án, độ trễ chính sách có thể trở thành rào cản sống còn. 

Ngoài ra, các vấn đề như áp lực lạm phát gia tăng, sự phụ thuộc quá lớn vào khối FDI cũng được xem là các rào cản với tăng trưởng kinh tế Việt Nam. 

EuroCham cho rằng, trong 12 - 18 tháng tới, phát triển cơ sở hạ tầng và đẩy mạnh đầu tư công được kỳ vọng là những động lực tăng trưởng quan trọng, đặc biệt là đối với các lĩnh vực xây dựng, thương mại, logistics và các ngành hướng đến người tiêu dùng. 

Việc cải thiện kết nối, năng lực vận tải và khả năng tiếp cận đất đai dự kiến sẽ mở ra dư địa tăng trưởng dài hạn.

Song song với đó, tốc độ phê duyệt và tính dự đoán của các quy trình hành chính được coi là yếu tố then chốt không kém. 

Trong khi các bất ổn toàn cầu được đánh giá là có thể kiểm soát được thì những bất cập trong khung pháp lý và thủ tục trong được lại được nhìn nhận xem là rào cản trực tiếp và cấp thiết hơn hơn đối với tăng trưởng doanh nghiệp.