Dấu ấn lãnh đạo của Đảng trong nhiệm kỳ Đại hội XIII

Nhiệm kỳ Đại hội XIII của Đảng là một nhiệm kỳ “đặc biệt của những điều đặc biệt”. Những biến cố mang tính toàn cầu, từ đại dịch Covid-19 đến đứt gãy chuỗi cung ứng, biến động địa chính trị và cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn đã đặt ra những thách thức chưa từng có đối với năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là ứng phó tình huống trước mắt, mà còn là giữ vững ổn định chính trị – xã hội, bảo đảm an sinh, duy trì động lực phát triển và củng cố niềm tin của Nhân dân. Chính trong những thời khắc khó khăn ấy, bản lĩnh chính trị, trí tuệ tập thể và phương thức lãnh đạo của Đảng đã được thử thách và thể hiện rõ nét.

Nhìn nhận nhiệm kỳ XIII của Đảng cần đặt trong dòng chảy liên tục của gần 40 năm đổi mới, nơi những quyết sách trong giai đoạn “sóng to, gió lớn” không chỉ mang ý nghĩa tình thế, mà còn để lại những giá trị lâu dài về tư duy lãnh đạo, quản trị quốc gia và xây dựng Đảng.

Nhìn lại nhiệm kỳ XIII không chỉ để tổng kết những kết quả nổi bật, mà còn nhằm rút ra những bài học có ý nghĩa nền tảng cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

TheLEADER đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Lê Văn Cường, Phó viện trưởng Viện Xây dựng Đảng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, về những dấu ấn nổi bật của nhiệm kỳ Đại hội XIII và các bài học lớn cho nhiệm kỳ tới.

Tầm trí tuệ và bản lĩnh chính trị

Dấu ấn nổi bật nhất trong nhiệm kỳ Đại hội XIII nếu nhìn từ góc độ năng lực lãnh đạo và cầm quyền của Đảng là gì, thưa ông?

PGS.TS Lê Văn Cường: Theo tôi, dấu ấn nổi bật của nhiệm kỳ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII chính là tầm trí tuệ và bản lĩnh chính trị.

Sở dĩ nói như vậy bởi Đại hội XIII được tiến hành đúng vào thời điểm cả thế giới, trong đó có Việt Nam, phải đối mặt với một hiểm họa chưa từng có trong lịch sử – đại dịch Covid-19. Khi đó, cách ly xã hội được triển khai, hàng loạt vấn đề phát sinh, có thể nói là cả thế giới đều lúng túng.

Bản lĩnh chính trị của Đảng được thể hiện rất rõ. Ngay từ khi dịch bệnh xảy ra, Đảng luôn xác định an sinh xã hội, đời sống của người dân là mối quan tâm hàng đầu, tức là Đảng vì dân. Từ tinh thần đó, chúng ta bình tĩnh, tự tin để đề ra những quyết sách phù hợp, hiệu quả trong phòng, chống dịch.

Hàng loạt chính sách đã được triển khai để vượt qua Covid-19 như ngoại giao vaccine, cách ly xã hội, vừa chống dịch nhưng vẫn bảo đảm quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế và ổn định xã hội.

Trong quá trình đó, Đảng đồng thời thực hiện nhiều nhiệm vụ quan trọng. Trước hết là đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền, trong đó nổi bật là phương thức nêu gương. Có thể nói, chưa có nhiệm kỳ nào mà cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực được đẩy mạnh liên tục, quyết liệt như nhiệm kỳ XIII, từ thời cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đến đồng chí Tô Lâm – Tổng Bí thư hiện nay. Đây là một dấu ấn rất rõ nét.

Bên cạnh đó, công tác đối ngoại cũng là một điểm sáng. Ngay đầu nhiệm kỳ XIII, ngoại giao vaccine đã được triển khai hiệu quả, sau đó là hàng loạt hiệp định được ký kết với các đối tác trên thế giới. Vì vậy, chúng ta có đủ cơ sở để khẳng định, như các đồng chí lãnh đạo Đảng đã từng nhấn mạnh, rằng chưa bao giờ đất nước ta có cơ đồ, vị thế và uy tín quốc tế như ngày hôm nay. Đây chính là những dấu ấn nổi bật về năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng trong nhiệm kỳ XIII.

Nhiệm kỳ XIII diễn ra trong bối cảnh nhiều “sóng to, gió lớn”. Điều gì cho thấy rõ nhất bản lĩnh chính trị và khả năng giữ vững ổn định để phát triển của Đảng trong giai đoạn này, thưa ông?

PGS.TS Lê Văn Cường: Bản lĩnh chính trị được thể hiện rõ nhất khi Đảng ta đối diện với những khó khăn, thử thách chưa từng có tiền lệ trong lịch sử. Trong bối cảnh gian nan đó, điều quan trọng là Đảng vẫn bình tĩnh, tự tin, nhìn nhận đúng tình hình, giữ vững ổn định xã hội và đề ra những chủ trương đúng đắn.

Trước hết, bản lĩnh chính trị thể hiện ở việc kiên định chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động. Chúng ta không hoang mang, dao động, không từ bỏ mục tiêu, con đường đã lựa chọn chỉ vì những biến cố bất ngờ.

Thứ hai, Đảng đã có những chính sách rất linh hoạt. Thực tiễn phòng, chống Covid-19 cho thấy, trong nguy có cơ, và chúng ta đã biết biến nguy thành cơ. Quá trình chuyển đổi số, đổi mới quản trị hành chính được đẩy mạnh sâu rộng trong đời sống xã hội.

Trước đây, khi bàn đến chuyển đổi số vẫn còn không ít e dè, nhưng khi dịch bệnh buộc phải giãn cách xã hội, chúng ta không còn lựa chọn nào khác ngoài việc áp dụng các phương thức mới. Đây chính là biểu hiện sinh động của bản lĩnh chính trị.

Một minh chứng rất rõ khác là cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực được kiên trì thực hiện. Kết quả thăm dò của Ban Tuyên giáo Trung ương cho thấy 93% người dân đồng tình, ủng hộ, qua đó khẳng định đây là xu thế không thể đảo ngược.

Trong bối cảnh các thế lực thù địch gia tăng chống phá, xuyên tạc, Đảng vẫn kiên định thực hiện, qua đó củng cố uy tín và niềm tin của nhân dân. Chính sự đoàn kết trong Đảng và sự ủng hộ của nhân dân đã giúp đất nước vượt qua khó khăn, thậm chí đạt mức tăng trưởng dương trong giai đoạn khó khăn nhất.

Một điểm đáng chú ý trong nhiệm kỳ XIII là việc Đảng không né tránh những vấn đề tồn tại kéo dài, đặc biệt là những hạn chế trong tổ chức bộ máy và chất lượng đội ngũ cán bộ. Việc đặt vấn đề tinh gọn bộ máy, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh không còn dừng ở khẩu hiệu, mà được gắn với yêu cầu cụ thể về hiệu lực, hiệu quả và trách nhiệm giải trình.

Chính cách tiếp cận “nói thẳng, làm thật”, công khai các con số tinh giản đầu mối, biên chế và gắn trách nhiệm người đứng đầu đã tạo ra sự đồng thuận xã hội, qua đó giúp người dân thấy rõ quyết tâm chính trị của Đảng trong việc tự chỉnh đốn, tự đổi mới.

Tinh gọn bộ máy và xây dựng Đảng đi vào thực chất

Một điểm nhấn quan trọng của nhiệm kỳ XIII là công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng gắn với tinh gọn tổ chức bộ máy. Ông đánh giá tác động thực chất của quá trình này như thế nào?

PGS.TS Lê Văn Cường: Có thể khẳng định, công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng gắn với tinh gọn tổ chức bộ máy trong nhiệm kỳ XIII đang từng bước đi vào thực chất, tạo ra những tác động nhất định đối với hiệu lực, hiệu quả của hệ thống chính trị.

Tinh gọn bộ máy không phải đến nhiệm kỳ XIII mới đặt ra, nhưng điểm khác biệt là phạm vi được mở rộng ra toàn bộ hệ thống chính trị, chứ không chỉ trong nội bộ Đảng. Đặc biệt, ở giai đoạn cuối nhiệm kỳ, quyết tâm chính trị của lãnh đạo Đảng, Nhà nước đối với việc sắp xếp tổ chức bộ máy thể hiện rất rõ.

Việc sắp xếp lại đơn vị hành chính, tinh giản đầu mối, tinh gọn tổ chức theo phương châm hiệu lực – hiệu quả đã tạo ra những chuyển biến thực chất. Đồng thời, nhiệm kỳ XIII cũng đánh dấu việc tách riêng nội dung xây dựng Đảng về cán bộ, bên cạnh các mặt chính trị, tư tưởng, đạo đức và tổ chức.

Đặc biệt, việc bổ sung các nội dung “Dân giám sát”, “Dân thụ hưởng” vào phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” đã góp phần tăng tính công khai, minh bạch, tạo sự đồng thuận xã hội và củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng.

Quan điểm “Dân là gốc”, "Nhân dân là trung tâm" tiếp tục được nhấn mạnh trong nhiệm kỳ XIII. Theo ông, đâu là điểm mới trong tư duy và cách tổ chức thực hiện?

PGS. TS. Lê Văn Cường: Trong suốt 96 năm lịch sử của Đảng Cộng sản Việt Nam, bài học “dân là gốc” luôn là sợi chỉ đỏ xuyên suốt. Trong các văn kiện Đại hội XIII và tiếp tục được khẳng định ở nhiệm kỳ sau, “dân là gốc, dân là trọng tâm, nhân dân là trung tâm” được xác định là một trong năm bài học lớn về xây dựng và phát triển đất nước.

Điểm mới ở đây là nội hàm của quan điểm này tiếp tục được bổ sung và làm sâu sắc hơn. Trước đây chúng ta nhấn mạnh “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”, thì nay đã mở rộng thành “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát và dân thụ hưởng”. Điều này thể hiện rất rõ tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh: nước có độc lập, tự do mà dân vẫn đói, vẫn rét thì độc lập, tự do không có ý nghĩa trọn vẹn.

Nhiệm kỳ XIII cũng nhấn mạnh rõ hơn rằng, khi nói “dân là gốc, dân là chủ” thì phải hướng tới việc bảo đảm cho dân thực sự làm chủ. Lấy sự hài lòng, hạnh phúc của người dân làm thước đo hiệu quả của đường lối, chính sách. Như cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã nói trong bài phát biểu bế mạc Đại hội XIII: có nghị quyết rồi, có ban lãnh đạo mới rồi, nhưng điều quan trọng là phải đưa được nghị quyết vào cuộc sống, biến nghị quyết thành cơm áo gạo tiền, để người dân thực sự được thụ hưởng.

Một điểm rất quan trọng khác là không coi nhân dân chỉ là đối tượng quản lý, mà là chủ thể và nguồn lực của phát triển. Tức là phải khơi dậy khát vọng phát triển, khát vọng làm giàu chính đáng trong nhân dân để người dân trực tiếp tham gia vào quá trình phát triển đất nước. Từ nhiệm kỳ XI, Đảng đã có những quy định cụ thể về việc phát huy vai trò của nhân dân; đến năm 2012 có quy định về nhân dân tham gia góp ý xây dựng Đảng. Đảng từ nhân dân mà ra, sức mạnh của Đảng là từ nhân dân, nên dựa vào dân để xây dựng Đảng là yêu cầu tất yếu.

Việc tăng cường giám sát của nhân dân cũng là một nội dung rất quan trọng. Nhân dân giám sát để thấy rõ cán bộ, đảng viên có thực sự vì nước, vì dân hay không, đúng như lời Bác dạy: việc gì có lợi cho dân thì hết sức làm, việc gì có hại cho dân thì hết sức tránh. Nêu gương của cán bộ, đảng viên cũng phải đặt dưới sự giám sát của nhân dân; khi lời nói đi đôi với việc làm, nhân dân sẽ đồng tình và ủng hộ.

Cuối cùng, công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật Đảng được thực hiện theo nguyên tắc không có vùng cấm, không có ngoại lệ, bất kể người đó là ai, cũng chính là để người dân thấy rõ Đảng vì dân. Những cán bộ sai phạm, làm tổn hại đến lợi ích của Nhà nước và nhân dân đều bị xử lý nghiêm minh. Điều đó tạo nên sự gắn bó mật thiết, bền chặt giữa Đảng với nhân dân.

Những bài học và giá trị nền tảng cho giai đoạn tới

Nhìn từ thực tiễn công tác xây dựng Đảng, bài học lớn nhất rút ra từ nhiệm kỳ XIII là gì đối với việc nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng?

PGS.TS Lê Văn Cường: Những bài học mà Đại hội XIII rút ra, theo tôi, chúng ta phải thực sự thấm nhuần và thực hiện thật tốt. Dưới góc độ công tác xây dựng Đảng, bài học quan trọng là phải kết hợp hài hòa giữa xây với chống, cũng giống như giữ vững sự kiên định đi đôi với kế thừa, ổn định gắn với phát triển.

Đây là những bài học không thể nào quên. Bởi vì chúng ta là một đất nước đã có độc lập, tự do, nhưng như Bác Hồ đã từng nói, nếu dân vẫn đói, vẫn rét thì độc lập, tự do cũng chẳng có ý nghĩa gì. Do đó, trước hết, trong mối quan hệ giữa xây và chống, chúng ta phải đặc biệt coi trọng việc xây dựng đạo đức mới, đạo đức cách mạng, để mỗi cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo, khi làm bất cứ việc gì cũng luôn ghi nhớ lời Bác dạy: việc gì có lợi cho dân thì hết sức làm, việc gì có hại cho dân thì hết sức tránh.

Thứ hai, ở tầm vĩ mô, khi đề ra chủ trương, đường lối thì mục tiêu xuyên suốt vẫn là phục vụ nhân dân, vì nhân dân, luôn đặt lợi ích của nhân dân lên trên hết. Như cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từng nói, cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng là “đau lắm”, bởi vì đó là việc “ta tự đánh vào ta”. Nhưng dù đau vẫn phải làm, bởi chỉ có như vậy mới có thể lấy lại và củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng.

Chính vì vậy, trong công tác xây dựng Đảng, từ Đại hội XII, chúng ta đã tách riêng nội dung xây dựng Đảng về đạo đức và kiên trì thực hiện cho đến nhiệm kỳ XIII. Một bài học nữa mà tôi cho rằng đặc biệt quan trọng là phải luôn chú trọng tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật của Đảng. Bởi kiểm tra, giám sát, kỷ luật Đảng là một trong những phương thức lãnh đạo cơ bản của Đảng; không kiểm tra thì coi như không lãnh đạo.

Thông qua công tác kiểm tra, giám sát, chúng ta kịp thời phát hiện những nhân tố mới, tích cực để phát huy; kịp thời nhắc nhở, uốn nắn những sai lầm, lệch lạc để khắc phục. Đồng thời, đối với những trường hợp vi phạm đến mức phải xử lý kỷ luật thì phải kiên quyết xử lý theo đúng phương châm không có vùng cấm, không có ngoại lệ, bất kể người đó là ai.

PGS.TS Lê Văn Cường: Trước hết là việc nâng cao tầm nhìn chiến lược và năng lực dự báo, khắc phục tư duy nhiệm kỳ, hướng tới các mục tiêu dài hạn đến năm 2030 và 2045. Thứ hai là tiếp tục kiên trì xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh.

Cuối cùng, vấn đề cán bộ vẫn là then chốt của mọi then chốt. Xây dựng đội ngũ cán bộ đủ phẩm chất, năng lực, uy tín, ngang tầm nhiệm vụ chính là nền tảng để Đảng lãnh đạo đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới.

Nhìn tổng thể, những dấu ấn của nhiệm kỳ Đại hội XIII không chỉ nằm ở kết quả cụ thể của từng lĩnh vực, mà còn ở việc củng cố niềm tin của Nhân dân, làm rõ hơn mối quan hệ “máu thịt” giữa Đảng và Nhân dân trong điều kiện mới. Bài học “Dân là gốc” vì thế không chỉ được nhắc lại về mặt lý luận, mà được triển khai bằng những cơ chế cụ thể để Nhân dân tham gia, giám sát và thụ hưởng.

Chính sự kiên định về mục tiêu chiến lược, đi cùng với linh hoạt trong sách lược và quyết liệt trong tổ chức thực hiện, đã tạo nên dấu ấn đặc biệt của nhiệm kỳ XIII – một nhiệm kỳ để lại nhiều kinh nghiệm quan trọng cho công tác xây dựng Đảng và quản trị quốc gia trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

Xin cảm ơn ông!