Luật hóa chính sách tận thu mỏ dầu khí

Với gần 95% đại biểu tán thành, Quốc hội hôm nay đã thông qua Luật Dầu khí (sửa đổi) và có hiệu lực từ ngày 1/7/2023.

Báo cáo giải trình, tiếp thu và chỉnh lý trước khi Quốc hội biểu quyết thông qua dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban kinh tế của Quốc hội Vũ Hồng Thanh cho biết, Luật Dầu khí (sửa đổi) đã bổ sung chính sách khai thác tài nguyên đối với mỏ, cụm mỏ, lô dầu khí khai thác tận thu.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá, đây là chính sách mới với nhiều nội dung mang tính đột phá, là sở pháp lý cần thiết để khai thác hiệu quả hơn tài nguyên dầu khí, góp phần tăng thu ngân sách nhà nước trong bối cảnh dự báo những năm tới có nhiều lô, mỏ dầu sẽ ở giai đoạn cuối khai thác, chuyển sang thời kỳ khai thác tận thu.

Theo đó, doanh nghiệp khai thác được thực hiện tính toán trực tiếp chênh lệch thu chi trong hoạt động khai thác, không phải nộp trước thuế tài nguyên và thuế xuất khẩu dầu khí và sau khi hợp đồng này kết thúc, giao cho Tập đoàn dầu khí Việt Nam (PVN) được tiếp quản quản lý, sử dụng tài sản công là các tài sản, công trình dầu khí đã được lắp đặt, đầu tư và khai thác.

Bên cạnh đó, Luật Dầu khí sửa đổi cũng đã bổ sung quy định Thủ tướng quyết định cơ chế điều hành khai thác tận thu mỏ, cụm mỏ, lô dầu khí.

Uỷ ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, PVN rà soát, ban hành các văn bản dưới luật, trong đó chú trọng các quy định nhằm bảo đảm hiệu quả hoạt động khai thác tận thu và kiểm soát chặt chẽ chi phí hoạt động dầu khí.

Liên quan đến chính sách ưu đãi trong hoạt động dầu khí, ông Thanh cho biết, quy định của luật không ảnh hưởng đến nội dung khác của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp khi thực hiện.

Cụ thể, hưởng chính sách ưu đãi đầu tư, hợp đồng dầu khí với lô, mỏ dầu khí sẽ áp thuế suất thu nhập doanh nghiệp 32%, thuế suất thuế xuất khẩu dầu thô 10% và mức thu hồi chi phí tối đa 70% sản lượng dầu khí khai thác được trong năm.

Trường hợp hưởng chính sách ưu đãi đầu tư đặc biệt, hợp đồng dầu khí với lô/ mỏ dầu khí sẽ áp mức thuế suất thu nhập doanh nghiệp 25%, thuế xuất khẩu dầu thô 5% và mức thu hồi chi phí tối đa 80% sản lượng dầu khí khai thác được trong năm.

Về hợp đồng dầu khí, có ý kiến đại biểu đề nghị bổ sung quy định cơ quan quyết định, thẩm định thời hạn tạm dừng thực hiện một số quyền và nghĩa vụ tại hợp đồng dầu khí trong trường hợp bất khả kháng.

Ông Thanh cho biết, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, Điều 31 chỉnh sửa, quy định khoản riêng về trách nhiệm các chủ thể liên quan trong quyết định thời gian tạm dừng thực hiện một số quyền và nghĩa vụ tại hợp đồng dầu khí trong trường hợp bất khả kháng và vì lý do quốc phòng an ninh.

Theo đó, trong trường hợp bất khả kháng, các bên tham gia hợp đồng dầu khí thỏa thuận phương thức tạm dừng, PVN báo cáo Bộ Công Thương quyết định.

Còn trường hợp vì lý do quốc phòng, an ninh, thời gian dừng thực hiện một số quyền và nghĩa vụ trong hợp đồng dầu khí do Thủ tướng quyết định.

Trường hợp nhà thầu quyết định rút khỏi hợp đồng dầu khí vì lý do đặc biệt, theo Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, đây không phải là trường hợp phổ quát và cần được xem xét thận trọng, kỹ lưỡng theo cơ chế riêng.

Do đó, Luật Dầu khí sửa đổi giao Chính phủ quy định hồ sơ, trình tự, thủ tục trình, thẩm định, phê duyệt và cơ chế quản lý, theo dõi, sử dụng, xử lý tài chính với tài sản và tiếp nhận quyền lợi tham gia từ nhà thầu dầu khí.

Về quản lý nhà nước trong lĩnh vực dầu khí, ông Thanh cho biết, có ý kiến đề nghị quy định rõ, tách bạch vai trò của cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước trong phê duyệt thực hiện hoạt động dầu khí, đặc biệt khi đơn vị chuyển nhượng hoặc nhận chuyển nhượng là PVN hoặc doanh nghiệp 100% vốn của PVN.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho rằng, luật không quy định điều kiện về vốn của PVN khi chuyển nhượng hoặc nhận chuyển nhượng quyền lợi tham gia và trách nhiệm của Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp cho ý kiến với nội dung này.

Khi chuyển nhượng hoặc nhận chuyển nhượng quyền lợi tham gia, PVN với tư cách là nhà thầu độc lập ký hợp đồng phải đáp ứng các điều kiện, gồm quy định khi bán tài sản dầu khí. Bên cạnh chào thầu cạnh tranh, PVN phải mời tổ chức độc lập đánh giá, xác định giá trị khởi điểm của tài sản dầu khí.

Mặt khác, Luật Dầu khí sửa đổi cũng có một chương riêng về chức năng, quyền và nghĩa vụ của PVN trong điều tra cơ bản, hoạt động dầu khí. Cụ thể, tập đoàn này có quyền điều tra cơ bản về dầu khí, thực hiện hoạt động dầu khí với vai trò nhà thầu ký kết hợp đồng.

PVN cũng có quyền ký thoả thuận với tổ chức khác để điều tra cơ bản dầu khí; ký và quản lý hợp đồng, cũng như thực hiện các quyền tham gia, ưu tiên của nhà thầu trong hợp đồng dầu khí.

Trước đó, tại phiên thảo luận của Quốc hội về dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) ngày 25/10, đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (đoàn tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu) cho rằng thời điểm hiện nay, một số mỏ dầu khí, các lô dầu khí sản lượng đã giảm hoặc hết hạn hợp đồng hoặc nhà cầu chấm dứt hợp đồng sớm dẫn đến việc suy giảm về hiệu quả kinh tế. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành lại chưa có quy định cụ thể về hoạt động này nên việc triển khai các dự án để tận thu nguồn tài nguyên quốc gia còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện.

Ngoài ra, các cơ chế ưu đãi để thu hút đầu tư không còn thực sự hấp dẫn so với các nước trong khu vực. Đại biểu Hùng cho rằng, đây chính là rào cản cho các đối tác muốn đầu tư vào hoạt động dầu khí tại Việt Nam.

Vì vậy, để có thể tiếp tục hoạt động khai thác, tận thu mỏ dầu khí, thực sự nâng cao hiệu quả kinh tế, đóng góp vào ngân sách nhà nước, đối với việc khai thác các mỏ này, theo đại biểu Hùng, cần có quy định thật cụ thể để luật hóa các chính sách khai thác tận thu đặc thù, phân biệt với cơ chế phân chia sản phẩm và nguyên tắc thu hồi chi phí của hợp đồng chia sản phẩm dầu khí. Đại biểu đề nghị Chính phủ cần sớm nghiên cứu quy định chi tiết chính sách này.