Việt Nam đáp ứng tiêu chí nào để nâng hạng thị trường chứng khoán?

Trong bối cảnh nền kinh tế tài chính toàn cầu đang có nhiều biến động, sự chuyển mình này được kỳ vọng sẽ là "cú hích" đưa Việt Nam trở thành tâm điểm thu hút dòng vốn quốc tế trong giai đoạn 2025-2026.

Tuy nhiên, để được các tổ chức xếp hạng uy tín như MSCI hay FTSE Russell chính thức gọi tên, thị trường Việt Nam phải vượt qua một "bài kiểm tra" toàn diện. Hiện nay, chúng ta đã đi được một quãng đường dài và đạt được những thành tựu đáng kể trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết những tiêu chí mà Việt Nam đã "vượt rào" thành công và những điểm còn tồn tại cần được hoàn thiện.

Điểm tin chính:

• Vượt rào kinh tế: Việt Nam đáp ứng hoàn hảo tiêu chí về sự năng động và ổn định của nền kinh tế vĩ mô.

• Quy mô và thanh khoản: Giá trị vốn hóa và khối lượng giao dịch đã tiệm cận, thậm chí vượt qua nhiều thị trường mới nổi chính thức.

• Trụ cột doanh nghiệp: Các doanh nghiệp đầu ngành như Vietcombank, Vinhomes, Hòa Phát đã đủ chuẩn về vốn hóa toàn cầu.

• Nút thắt kỹ thuật: Ký quỹ trước giao dịch và giới hạn sở hữu nước ngoài là những rào cản định tính cuối cùng cần tháo gỡ.

1. Tiêu chí phát triển kinh tế: Một nền tảng vững chắc

Đây là tiêu chí đầu tiên và quan trọng nhất mà các tổ chức quốc tế nhìn vào. Một thị trường mới nổi phải dựa trên một nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng ổn định và tiềm năng dài hạn. Việt Nam đã chứng minh được thực lực của mình thông qua các chỉ số GDP ấn tượng trong nhiều thập kỷ qua.

Theo các báo cáo từ các hãng tin tài chính nước ngoài, Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh nhất khu vực Đông Nam Á. Sự ổn định chính trị và chính sách vĩ mô linh hoạt của Chính phủ đã tạo niềm tin lớn cho các nhà đầu tư nước ngoài.

Sự chuyển dịch của chuỗi cung ứng toàn cầu sang Việt Nam không chỉ thúc đẩy sản xuất mà còn gián tiếp hỗ trợ cho thị trường vốn phát triển. Khi nền kinh tế thực khỏe mạnh, thị trường chứng khoán sẽ có nền tảng để tăng trưởng bền vững, đáp ứng trọn vẹn yêu cầu về phát triển kinh tế của cả MSCI và FTSE.

2. Quy mô vốn hóa: Sự trỗi dậy của những "người khổng lồ"

Để đáp ứng tiêu chuẩn thị trường mới nổi, quy mô vốn hóa toàn thị trường và vốn hóa của từng doanh nghiệp phải đạt đến một ngưỡng nhất định. Việt Nam đã đạt được những bước tiến vượt bậc ở khía cạnh này.

Hiện nay, sàn giao dịch chứng khoán TP.HCM (HOSE) đã quy tụ nhiều doanh nghiệp có vốn hóa hàng tỷ USD. Các tổ chức như MSCI yêu cầu thị trường phải có ít nhất ba công ty đáp ứng tiêu chuẩn vốn hóa toàn cầu và vốn hóa tự do chuyển nhượng.

Các ví dụ điển hình từ thị trường Việt Nam bao gồm:

• Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank): Luôn duy trì vị thế dẫn đầu về vốn hóa ngành ngân hàng.

• Công ty cổ phần Vinhomes (VHM): Đại diện cho nhóm bất động sản với quỹ đất và quy mô tài sản khổng lồ.

• Tập đoàn Hòa Phát (HPG): "Cánh chim đầu đàn" trong ngành thép và sản xuất công nghiệp.

Sự hiện diện của những doanh nghiệp này giúp Việt Nam hoàn toàn tự tin vượt qua các tiêu chí định lượng về quy mô mà các tổ chức quốc tế đặt ra.

--Image of: --Biểu đồ vốn hóa các doanh nghiệp lớn nhất trên sàn chứng khoán Việt Nam hiện nay. Alt Text: Vốn hóa của các doanh nghiệp trụ cột trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Chú thích: Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã đáp ứng đủ chuẩn về vốn hóa của thị trường mới nổi. Ảnh: TheLEADER

3. Tính thanh khoản: Dòng tiền bùng nổ trên các sàn giao dịch

Thanh khoản là "mạch máu" của thị trường. Một thị trường mới nổi phải đảm bảo nhà đầu tư có thể mua bán khối lượng lớn mà không làm biến động giá quá mức. Về tiêu chí này, Việt Nam đã có những thời điểm vượt xa các thị trường mới nổi chính thức trong khu vực.

Trong những năm gần đây, giá trị giao dịch trung bình mỗi phiên trên sàn HOSE thường xuyên đạt mức từ 15.000 đến 20.000 tỷ đồng. Thậm chí, vào những giai đoạn thị trường sôi động, con số này có thể lên tới hơn 1 tỷ USD mỗi phiên.

Sự tham gia mạnh mẽ của hơn bảy triệu tài khoản nhà đầu tư cá nhân đã tạo ra một lực cầu dồi dào. Các quỹ đầu tư quốc tế khi nhìn vào Việt Nam đều thừa nhận rằng tính thanh khoản không còn là trở ngại đối với các quyết định giải ngân lớn. Đây là điểm cộng rất lớn giúp Việt Nam duy trì vị thế trong danh sách theo dõi nâng hạng của FTSE Russell từ năm 2018 đến nay.

4. Sự minh bạch và công bố thông tin bằng tiếng Anh

Một tiêu chí định tính quan trọng là sự bình đẳng trong tiếp cận thông tin giữa nhà đầu tư nội và ngoại. Việt Nam đã có những nỗ lực đáng ghi nhận trong việc chuẩn hóa hoạt động công bố thông tin.

Nhiều doanh nghiệp niêm yết lớn đã chủ động thực hiện báo cáo tài chính theo chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) thay vì chỉ sử dụng chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS). Đồng thời, việc công bố thông tin định kỳ bằng tiếng Anh đang dần trở thành tiêu chuẩn bắt buộc đối với nhóm công ty có vốn hóa lớn.

Dù chưa đạt tỷ lệ 100%, nhưng sự chuyển biến tích cực này đã được các tổ chức như MSCI ghi nhận. Việc minh bạch hóa thông tin giúp giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư ngoại, tạo môi trường cạnh tranh công bằng hơn.

--Image of: --Đội ngũ chuyên gia tài chính đang phân tích các báo cáo minh bạch của doanh nghiệp. Alt Text: Nâng cao tính minh bạch là tiêu chí then chốt để nâng hạng. Chú thích: Sự minh bạch giúp thị trường Việt Nam chuyên nghiệp hơn trong mắt khối ngoại. Ảnh: TheLEADER

5. Nút thắt "Ký quỹ trước giao dịch" (Pre-funding)

Đây là rào cản lớn nhất mà Việt Nam chưa thể vượt qua hoàn toàn. Theo quy định hiện hành, nhà đầu tư phải có đủ 100% tiền mặt trong tài khoản trước khi thực hiện lệnh mua. Điều này trái với thông lệ tại các thị trường mới nổi, nơi áp dụng cơ chế thanh toán bù trừ hiện đại.

Để tháo gỡ nút thắt này, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đang rốt ráo triển khai hệ thống công nghệ KRX. Hệ thống này không chỉ giúp đẩy nhanh tốc độ xử lý lệnh mà còn là nền tảng để vận hành mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP).

Khi mô hình CCP được vận hành ổn định, các công ty chứng khoán có thể bảo lãnh thanh toán cho nhà đầu tư tổ chức nước ngoài, giúp họ không phải ký quỹ trước giao dịch. Đây là bước ngoặt quyết định để FTSE chính thức nâng hạng Việt Nam trong năm 2025.

6. Giới hạn sở hữu nước ngoài và Chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết

Vấn đề room ngoại (giới hạn sở hữu nước ngoài) tại các doanh nghiệp "nhạy cảm" vẫn là một tiêu chí mà MSCI đánh giá thấp Việt Nam. Nhiều cổ phiếu tốt thường xuyên rơi vào tình trạng "hết room", khiến nhà đầu tư ngoại dù có tiền cũng không thể mua thêm.

Giải pháp mà các cơ quan Trung ương đang hướng tới là triển khai Chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết (NVDR). Đây là một sản phẩm tài chính cho phép người nước ngoài sở hữu lợi ích kinh tế của cổ phiếu mà không bị hạn chế bởi tỷ lệ sở hữu và không có quyền biểu quyết.

Nếu NVDR được áp dụng rộng rãi, Việt Nam sẽ giải quyết được bài toán bảo vệ quyền kiểm soát quốc gia đối với các ngành trọng yếu mà vẫn khơi thông được dòng vốn hàng tỷ USD từ nước ngoài đổ vào thị trường.

7. Vai trò điều hành của các cơ quan quản lý Trung ương

Không thể không nhắc đến vai trò chỉ đạo của Chính phủ và các bộ ngành trong tiến trình này. Sự quyết tâm chính trị thể hiện qua việc đưa mục tiêu nâng hạng vào các nghị quyết về phát triển kinh tế – xã hội.

Việc sửa đổi Luật Chứng khoán và các thông tư hướng dẫn đã tạo ra một hành lang pháp lý thông thoáng hơn. Các cơ quan Trung ương đã liên tục tổ chức các cuộc đối thoại với nhà đầu tư nước ngoài và các tổ chức xếp hạng để lắng nghe và điều chỉnh chính sách kịp thời.

Sự đồng bộ giữa hạ tầng kỹ thuật (hệ thống KRX) và cơ chế pháp lý là minh chứng cho việc Việt Nam đang ở trạng thái sẵn sàng nhất từ trước đến nay cho một vị thế mới trên bản đồ tài chính thế giới.

8. Tầm nhìn 2026: Khi tất cả tiêu chí hội tụ

Theo dự báo từ nhiều định chế tài chính lớn như Ngân hàng Thế giới (World Bank) hay Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), nếu Việt Nam duy trì được đà cải cách hiện tại, việc chính thức gia nhập nhóm thị trường mới nổi vào năm 2026 là hoàn toàn khả thi.

Khi đó, Việt Nam sẽ thu hút được:

• Dòng vốn thụ động từ các quỹ ETF mô phỏng chỉ số MSCI và FTSE.

• Dòng vốn chủ động từ các nhà quản lý quỹ toàn cầu đang tìm kiếm cơ hội tại các quốc gia có GDP tăng trưởng cao.

• Sự gia tăng về chất lượng quản trị doanh nghiệp và các sản phẩm tài chính mới như bán khống hay giao dịch trong ngày (T+0).

Kết luận

Việc nhìn nhận Việt Nam đã đáp ứng được những tiêu chí nào giúp chúng ta có cái nhìn lạc quan nhưng cũng đầy thực tế. Chúng ta đã đạt chuẩn về kinh tế, quy mô và thanh khoản — những trụ cột định lượng quan trọng. Những rào cản còn lại chủ yếu nằm ở khía cạnh kỹ thuật và pháp lý, những điều mà chúng ta đang nỗ lực khắc phục từng ngày.

Sự chuyển mình lên thị trường mới nổi không chỉ là một danh hiệu, mà là sự thừa nhận của thế giới đối với sức mạnh của nền kinh tế Việt Nam. Với sự chỉ đạo sát sao từ cấp Trung ương và sự đồng lòng của các thành viên thị trường, năm 2026 hứa hẹn sẽ mở ra một chương mới rực rỡ cho chứng khoán nước nhà, đóng góp vào sự thịnh vượng chung của quốc gia.