Đầu tư trái phiếu xanh: Cơ hội, rủi ro và triển vọng thị trường

Đây là loại trái phiếu được thiết kế đặc biệt để huy động vốn cho các dự án có tác động tích cực đến môi trường, từ năng lượng tái tạo đến bảo tồn tài nguyên.

Mặc dù đã có sự tăng trưởng bùng nổ trong những năm gần đây, thị trường này vẫn đối mặt với những thách thức về thanh khoản và tính minh bạch pháp lý.

Điểm tin chính:

• Trái phiếu xanh là công cụ nợ miễn thuế được phát hành để tài trợ cho các dự án bền vững và năng lượng tái tạo.

• Thị trường đạt quy mô phát hành toàn cầu khoảng 236 tỷ USD trong nửa đầu năm 2022, bất chấp những áp lực từ lạm phát.

• Rủi ro lớn nhất đối với nhà đầu tư hiện nay là tính thanh khoản thấp và việc thiếu định nghĩa pháp lý thống nhất về "xanh".

• Các chính sách vĩ mô như Đạo luật Giảm lạm phát của Mỹ đang tạo động lực mạnh mẽ cho triển vọng thị trường dài hạn.

• Nhu cầu vốn cho nền kinh tế carbon thấp được dự báo cần từ 700 tỷ đến 1 tỷ USD mỗi năm cho đến năm 2035.

1. Định nghĩa và bản chất của trái phiếu xanh

Trái phiếu xanh là loại trái phiếu miễn thuế, được phát hành bởi các tổ chức hoặc chính quyền đô thị đủ điều kiện nhằm mục đích phát triển các dự án bền vững.

Khác với trái phiếu thông thường, nguồn vốn huy động từ trái phiếu xanh bắt buộc phải được sử dụng cho các dự án "xanh", chẳng hạn như năng lượng sạch, kiểm soát ô nhiễm hoặc bảo tồn đa dạng sinh học.

Sự trỗi dậy của công cụ này đi kèm với nhu cầu ngày càng cao của nhà đầu tư đối với các tài sản có trách nhiệm xã hội. Các tổ chức phát hành thường phải cam kết báo cáo minh bạch về cách thức sử dụng vốn để đảm bảo mục tiêu môi trường đề ra.

2. Toàn cảnh thị trường: Sự tăng trưởng và những rào cản vĩ mô

Thị trường trái phiếu xanh đã ghi nhận sự bùng nổ về quy mô phát hành. Theo báo cáo từ SEB – một tập đoàn dịch vụ tài chính châu Âu, thị trường này từng được dự báo có thể đạt 400 tỷ USD vào năm 2022. Tuy nhiên, đà tăng trưởng đã bất ngờ chậm lại do tác động từ việc tăng lãi suất và lạm phát cao trên toàn cầu.

Dù vậy, những số liệu từ Climate Bonds Initiative cho thấy thị trường vẫn giữ được sức bền đáng ngạc nhiên. Trong nửa đầu năm 2022, khối lượng phát hành trái phiếu xanh toàn cầu đạt 236 tỷ USD, chỉ giảm nhẹ so với mức kỷ lục 240 tỷ USD của cùng kỳ năm 2021. Điều này chứng tỏ rằng bất chấp biến động kinh tế, niềm tin của nhà đầu tư vào các dự án bền vững vẫn rất mạnh mẽ.

3. Những cơ hội mới từ chính sách và khu vực tư nhân

3.1. Đòn bẩy từ chính sách Chính phủ

Một trong những động lực lớn nhất cho đầu tư trái phiếu xanh là các quy định pháp lý mới. Tại Mỹ, việc thông qua Đạo luật Giảm lạm phát (Inflation Reduction Act) năm 2022 được coi là bước ngoặt.

Đây là đạo luật đa thập kỷ đầu tiên tập trung vào việc giảm thiểu khí nhà kính thông qua các chương trình khuyến khích công nghệ carbon thấp. Chính sách này kỳ vọng sẽ thúc đẩy sản xuất năng lượng tái tạo và giảm dần sự phụ thuộc vào các nguồn năng lượng hóa thạch.

3.2. Sự tham gia tích cực của các Tập đoàn lớn

Không chỉ các chính phủ, nhiều công ty lớn đã bắt đầu khai thác kênh vốn này:

• Tesla Motors, Inc. (TSLA): Phát hành trái phiếu xanh chuyển đổi trị giá 600 triệu USD vào năm 2013.

• Toyota Motor Corp (TM): Phát hành chứng khoán bảo đảm bằng tài sản để tài trợ cho các khoản vay mua xe hybrid.

• Unilever plc (UL): Một trong những tập đoàn tiêu dùng hàng đầu tham gia vào làn sóng phát hành trái phiếu xanh.

• SCA (Svenska Cellulosa Aktiebolaget): Chủ sở hữu rừng tư nhân lớn nhất châu Âu với mục tiêu phát triển lâm nghiệp bền vững.

3.3. Làn sóng từ các doanh nghiệp Việt Nam

Tại Việt Nam, xu hướng tài chính xanh đang chuyển dịch từ nhận thức sang hành động thực tế của các tập đoàn đầu ngành:

• VinFast (thuộc Tập đoàn Vingroup): Là đơn vị tiên phong trong lĩnh vực xe điện, VinFast đã và đang tìm kiếm các nguồn tài chính xanh quốc tế và nội địa để hiện thực hóa mục tiêu thay thế phương tiện giao thông phát thải bằng xe điện. Việc huy động vốn qua các kênh tín dụng xanh giúp doanh nghiệp này giảm chi phí tài chính và khẳng định cam kết bền vững toàn cầu.

• Ngân hàng TMCP Đầu tư và phát triển Việt Nam (BIDV): Đây là một trong những định chế tài chính đầu tiên tại Việt Nam phát hành thành công trái phiếu xanh theo tiêu chuẩn quốc tế tại thị trường nội địa. Nguồn vốn này được BIDV dùng để giải ngân cho các dự án năng lượng tái tạo, quản lý nước và thích ứng với biến đổi khí hậu.

• Các doanh nghiệp khác ở đa dạng ngành nghề: Các đơn vị như Trung Nam Group, Điện Gia Lai, ... cũng tích cực khai thác dòng vốn xanh để đầu tư vào các cánh đồng điện gió và điện mặt trời trên khắp cả nước.

4. Rủi ro và thách thức đối với nhà đầu tư

Dù tiềm năng lớn, đầu tư trái phiếu xanh không phải là không có rủi ro. Nhà đầu tư cần đặc biệt lưu ý các yếu tố sau:

• Tính thanh khoản hạn chế: Do quy mô thị trường còn tương đối nhỏ so với trái phiếu truyền thống, việc mua đi bán lại (thoát vị thế) có thể gặp khó khăn. Thông thường, loại tài sản này phù hợp để nắm giữ đến khi đáo hạn.

• Thiếu định nghĩa pháp lý thống nhất: Hiện nay vẫn chưa có một định nghĩa pháp lý "phổ quát" về trái phiếu xanh. điều này dẫn đến rủi ro "greenwashing" (tẩy xanh), nơi nguồn vốn có thể bị sử dụng sai mục đích hoặc không mang lại giá trị môi trường thực sự.

• Lợi suất thấp và định giá sai: Một số trái phiếu xanh có tỷ suất sinh lời thấp hơn hoặc bị định giá không chính xác do thiếu các nghiên cứu phân tích phức tạp và đầy đủ.

• Uy tín của đơn vị phát hành: Một số tổ chức phát hành có thể có danh tiếng nghi vấn, đòi hỏi nhà đầu tư phải thực hiện thẩm định kỹ lưỡng trước khi rót vốn.

5. Triển vọng thị trường đến năm 2035

Tương lai của trái phiếu xanh gắn liền với lộ trình chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp của toàn thế giới. Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) gợi ý rằng cần khoảng 700 tỷ USD mỗi năm để đầu tư vào năng lượng sạch, giao thông và lâm nghiệp.

Trong khi đó, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) khuyến nghị mức đầu tư lên tới khoảng 1 tỷ USD mỗi năm cho đến năm 2035 để đạt được các mục tiêu bền vững. Sự tham gia của các tổ chức đa quốc gia như Ngân hàng Thế giới (World Bank), Ngân hàng Đầu tư châu Âu (EIB) và Ngân hàng Phát triển châu Phi sẽ tiếp tục dẫn dắt thị trường này.

6. Chiến lược đầu tư trái phiếu xanh hiệu quả

Đối với các nhà đầu tư cá nhân muốn tiếp cận thị trường này, việc đầu tư trực tiếp vào các quỹ trái phiếu xanh là một lựa chọn thông minh. Một ví dụ điển hình là quỹ Calvert Green Bond A (CGAFX).

Tính đến tháng 9/2022, giá của quỹ này dao động gần mức chào bán ban đầu, điều mà một số nhà phân tích coi là cơ hội mua vào khi thị trường tạo đáy. Ngoài ra, việc đa dạng hóa danh mục giữa các trái phiếu Chính phủ và trái phiếu doanh nghiệp xanh của các đơn vị uy tín cũng là một chiến lược nên cân nhắc.

Kết luận

Trái phiếu xanh chắc chắn đang trên đà phát triển mạnh mẽ và xu hướng này sẽ còn tiếp tục trong nhiều thập kỷ tới. Mặc dù còn những hạn chế về thanh khoản và khung pháp lý, nhưng với sự hậu thuẫn từ chính sách của các nước và nhu cầu vốn khổng lồ cho môi trường, đây vẫn là một kênh đầu tư đầy hứa hẹn.

Nếu bạn là nhà đầu tư ưu tiên tính thanh khoản cao, hãy kiên nhẫn chờ đợi khi thị trường mở rộng quy mô. Còn nếu bạn tìm kiếm giá trị bền vững dài hạn, đây chính là thời điểm để bắt đầu nghiên cứu và phân bổ vốn.