Doanh nghiệp tài sản số thực hiện hạch toán, kế toán như thế nào?

Hướng dẫn kế toán với doanh nghiệp tài sản số

Kể từ khi Nghị quyết 05/2025/NQ-CP của Chính phủ được ban hành, thị trường tài sản số, tài sản mã hóa trong nước đang dần hình thành với Nghị định quy định xử phạt và gần nhất là Thông tư hướng dẫn kế toán với doanh nghiệp tài sản số.

Trong dự thảo Thông tư này, tinh thần mà Bộ Tài chính đưa ra là sự minh bạch trong việc quản trị dòng tiền lĩnh vực tài sản số, tài sản mã hóa.

Theo đó, các sàn giao dịch hay đơn vị lưu ký trong lĩnh vực tài sản số, tài sản mã hóa được yêu cầu tách bạch giữa tài sản của doanh nghiệp và tài sản của khách hàng, buộc theo dõi chi tiết đến từng khách hàng, từng loại tài sản và từng khoản phải thu.

Cụ thể, doanh thu của một sàn giao dịch hay đơn vị lưu ký chỉ được ghi nhận từ phí dịch vụ thực tế như phí lưu ký, phí quản lý hay phí thực hiện quyền.

Tiền và tài sản số, tài sản mã hóa của khách hàng nằm trong ví lưu ký hoàn toàn không được đưa vào bảng cân đối kế toán như một tài sản của doanh nghiệp.

Dựa trên thông lệ quốc tế và tinh thần của Nghị quyết 05, Bộ Tài chính xác định tài sản số, tài sản mã hóa không phải là tiền, không phải chứng khoán và cũng không phải là tài sản tài chính hay công cụ tài chính theo các quy định hiện hành. Việc định danh này buộc các bộ phận kế toán phải tư duy lại về cách xếp loại tài sản trên bảng cân đối.

Tùy thuộc vào mục đích nắm giữ, tài sản số, tài sản mã hóa sẽ có những cách hạch toán khác nhau. Nếu một tổ chức nắm giữ tài sản mã hóa nhằm mục đích mua bán để tạo lập thị trường, số tài sản đó sẽ được hạch toán là hàng tồn kho.

Ngược lại, nếu tài sản đó đáp ứng điều kiện kiểm soát và có khả năng mang lại lợi ích kinh tế trong tương lai mà không nhằm mục đích bán ngay, nó có thể được xem xét ghi nhận là tài sản vô hình.

Sự phân loại rạch ròi này giúp báo cáo tài chính của doanh nghiệp phản ánh đúng bản chất hoạt động kinh doanh, giúp các nhà đầu tư và cổ đông nhìn thấy bức tranh thực tế về sức khỏe tài chính của công ty.

Thận trọng với tự doanh và phát hành

Không lại ở đó, Dự thảo Thông tư còn đưa ra yêu cầu cao với hoạt động tự doanh và phát hành. Đối với hoạt động tự doanh, cơ quan soạn thảo áp dụng mô hình quản lý của các công ty chứng khoán với thị trường tài sản số.

Khi cung cấp dịch vụ dùng vốn tự có để kinh doanh tài sản số, tài sản mã hóa, doanh nghiệp phải tuân thủ quy trình hạch toán tương tự như hoạt động chứng khoán kinh doanh. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải theo dõi chi tiết danh mục đầu tư và quan trọng hơn cả là phải thực hiện trích lập dự phòng rủi ro.

Nếu thị trường biến động và giá trị tài sản nắm giữ sụt giảm, doanh nghiệp buộc phải ghi nhận khoản lỗ tiềm năng này vào chi phí. Cơ chế này buộc các doanh nghiệp phải thận trọng hơn trong các quyết định đầu tư và đảm bảo an toàn vốn.

Với hoạt động phát hành tài sản mã hóa, trong những giai đoạn trước đây, nhiều doanh nghiệp phát hành token và ghi nhận ngay số tiền huy động vào doanh thu hoặc vốn chủ sở hữu. Tuy nhiên, dự thảo lần này đã điều chỉnh cách hạch toán đó.

Hoạt động phát hành tài sản số, tài sản mã hóa hiện được hướng dẫn hạch toán tương tự hoạt động vay vốn. Bản chất của việc phát hành là doanh nghiệp đang nhận một khoản tiền từ nhà đầu tư đi kèm với nghĩa vụ phải thực hiện cam kết trong tương lai.

Do đó, số tiền huy động được phải được ghi nhận là một khoản nợ phải trả, thay vì là thu nhập. Cách hạch toán này phản ánh đúng bản chất nợ của giao dịch, ngăn chặn việc "thổi phồng" năng lực tài chính và buộc doanh nghiệp phát hành phải có trách nhiệm thực sự với dòng vốn huy động được.

Đối với các nhà đầu tư tổ chức, việc tham gia thị trường giờ đây cũng được chuẩn hóa. Dù là mua bán hay nắm giữ, các tổ chức này phải hạch toán hoạt động đầu tư tài sản mã hóa tương tự như các hoạt động đầu tư tài chính truyền thống, phân loại rõ ràng mục đích kinh doanh ngắn hạn hay đầu tư dài hạn.