Doanh nghiệp Việt cần nỗ lực để tăng tốc trong bảng đánh giá ACGS

“Chúng ta cần một cuộc cải cách sâu rộng về quản trị để không bị bỏ lại phía sau,” ông Phan Lê Thành Long, Tổng giám đốc Viện Thành viên hội đồng quản trị Việt Nam (VIOD), nhấn mạnh tại hội thảo “Nghị quyết 68: Cơ hội nào cho doanh nghiệp niêm yết và công ty đại chúng?” do VIOD phối hợp cùng Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tổ chức mới đây.

Phát biểu của ông Long vừa là lời cảnh báo, vừa là lời kêu gọi hành động trong bối cảnh doanh nghiệp Việt đang nỗ lực cải thiện vị thế trên bảng đánh giá Thẻ điểm Quản trị Công ty ASEAN (ACGS).

Mặc dù đã ghi nhận những bước tiến rõ nét, khoảng cách giữa Việt Nam và các nước trong khu vực vẫn còn lớn, đòi hỏi nhiều nỗ lực để bắt kịp các chuẩn mực quốc tế.

Bước tiến đáng ghi nhận

Tại kỳ đánh giá ACGS 2024, doanh nghiệp Việt đạt điểm trung bình 60,2 trên thang 130, tăng mạnh so với mức 36,8 của kỳ trước. Đây là bước nhảy vọt, thể hiện quyết tâm cải thiện chất lượng quản trị trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng.

“Kết quả không chỉ phản ánh mức độ tuân thủ các nguyên tắc quản trị quốc tế, mà còn là cơ sở để xây dựng chính sách phát triển thị trường vốn bền vững,” ông Long chia sẻ.

Top 10 doanh nghiệp dẫn đầu Việt Nam thậm chí đã tiệm cận mức trung bình của ASEAN ở một số tiêu chí. Ví dụ, tiêu chí “Bền bỉ và bền vững” đạt điểm trung bình 75%, chỉ thấp hơn khu vực 4 điểm. Ở tiêu chí “Công bố thông tin và minh bạch”, điểm số doanh nghiệp Việt là 75%, so với mức 76% của ASEAN.

Đặc biệt, số lượng báo cáo phát triển bền vững riêng biệt trong năm 2024 tăng gấp ba lần so với năm 2023, cho thấy sự quan tâm ngày càng rõ nét đến các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG).

Tuy nhiên, bức tranh tổng thể vẫn chưa trọn vẹn. Việt Nam tiếp tục là quốc gia có điểm số ACGS thấp nhất trong số sáu nước ASEAN được đánh giá. Khoảng cách với mức trung bình khu vực, hiện ở mức 75 điểm, vẫn còn đáng kể và cần thêm nhiều nỗ lực bền bỉ để thu hẹp.

Cách biệt vẫn còn lớn

Một trong những rào cản lớn là năng lực công bố thông tin bằng tiếng Anh còn hạn chế. Trong kỳ đánh giá 2024, chỉ có 69 doanh nghiệp Việt đủ điều kiện tham gia, thấp hơn chuẩn khu vực là 100. “Năm ngoái, chúng ta buộc phải loại nhiều doanh nghiệp quá nhỏ trong danh sách 80 đơn vị ban đầu để có thể ‘thi đấu’,” ông Long tiết lộ.

Để cải thiện, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 68, yêu cầu doanh nghiệp công bố báo cáo thường niên bằng tiếng Anh từ năm 2025, đồng thời mở rộng sang báo cáo bất thường từ năm 2026. Đây là bước tiến quan trọng, giúp gia tăng tính minh bạch và số lượng doanh nghiệp có thể tham gia ACGS.

Tuy vậy, thách thức không chỉ nằm ở ngôn ngữ. Theo ông Long, “doanh nghiệp Việt Nam giỏi tuân thủ, nhưng yếu về thực hành theo thông lệ” quốc tế.

Một điểm yếu rõ nét nằm ở tiêu chí “Trách nhiệm của Hội đồng quản trị”, tiêu chí chiếm tỷ trọng lớn nhất trong ACGS. Tỷ lệ thành viên độc lập trong hội đồng quản trị, cơ chế giám sát giao dịch liên quan, hay việc thành lập các tiểu ban như kiểm toán, quản trị rủi ro, lương thưởng vẫn còn hạn chế so với chuẩn mực khu vực.

Bên cạnh đó, kỳ đánh giá ACGS 2026 sẽ nâng thang điểm lên 140, trong khi Việt Nam đặt mục tiêu đạt 70 điểm.

Đáng chú ý, trọng tâm đánh giá cũng sẽ chuyển từ việc “tuân thủ pháp luật” sang “áp dụng thông lệ quốc tế”. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp không chỉ làm đúng quy định mà còn phải làm tốt, đi trước và vượt trên yêu cầu pháp lý hiện hành.

Bứt phá từ quản trị công ty

Tại hội thảo “Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân: Cơ hội nào cho các Doanh nghiệp niêm yết và Công ty đại chúng”, VIOD đã giới thiệu sáng kiến Quản trị công ty bứt phá (BCGI), hướng đến nhóm doanh nghiệp đang tăng trưởng mạnh, với mục tiêu nâng cấp quản trị theo nguyên tắc “Tuân thủ chủ động”.

Sáng kiến này nằm trong nhóm giải pháp thứ hai của Nghị quyết 68, tập trung hoàn thiện thể chế và nâng cao hệ thống quản trị hiện đại theo chuẩn quốc tế. Qua đó, doanh nghiệp có thể gia tăng tính minh bạch, hiệu quả và hướng đến phát triển bền vững trong môi trường thị trường chứng khoán.

Cùng với đó, VIOD cũng công bố chương trình “VNCG50 – 50 doanh nghiệp tiên phong quản trị tốt”. Chương trình sẽ lựa chọn 50 doanh nghiệp tiềm năng để hỗ trợ đào tạo chuyên sâu, tư vấn cải thiện công bố thông tin, cơ cấu hội đồng quản trị và báo cáo ESG.

“Chúng tôi tin rằng không chỉ 50 doanh nghiệp tiên phong, mà cả thị trường sẽ cùng nâng tầm chất lượng quản trị, góp phần nâng cao vị thế doanh nghiệp Việt Nam trên bản đồ đầu tư quốc tế,” ông Long khẳng định.

Quản trị công ty không chỉ là công cụ để tuân thủ quy định mà còn là đòn bẩy chiến lược giúp doanh nghiệp hội nhập và phát triển bền vững.

Bà Hà Thị Thu Thanh, Chủ tịch VIOD, từng nhấn mạnh: “Đầu tư vào quản trị công ty là một chiến lược thông minh, là một phần không thể thiếu trong hành trình phát triển bền vững của doanh nghiệp.”

Trong bối cảnh Nghị quyết 68 xác định khu vực kinh tế tư nhân là một trong những động lực tăng trưởng chủ chốt, quản trị công ty càng trở nên then chốt trong việc thu hút vốn đầu tư quốc tế, đặc biệt từ các quỹ tập trung vào ESG.

Một hệ thống quản trị tốt không chỉ giúp doanh nghiệp kiểm soát rủi ro hiệu quả mà còn tối ưu hóa vận hành và xây dựng uy tín trong cộng đồng đầu tư toàn cầu.

Tuy nhiên, để thu hẹp khoảng cách với khu vực, doanh nghiệp Việt cần dịch chuyển từ tư duy “tuân thủ” sang “thực hành thông lệ tốt”, như lời ông Long nhấn mạnh: “Làm sao chúng ta có thể nghĩ lớn, làm lớn để có thể đi xa, đi nhanh và đến đích an toàn.”

Dù đã đạt được những bước tiến đáng kể, hành trình nâng cao chất lượng quản trị công ty tại Việt Nam vẫn còn không ít thách thức. Từ cải thiện công bố thông tin, nâng cao năng lực hội đồng quản trị, đến triển khai các tiêu chuẩn ESG, doanh nghiệp cần một cuộc cải cách toàn diện.

Với sự đồng hành từ VIOD, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các chương trình như BCGI hay VNCG50, mục tiêu đạt 70 điểm ACGS vào năm 2026 hoàn toàn khả thi.

Tuy nhiên, ông Long cảnh báo “việc nhiều doanh nghiệp vẫn chưa đáp ứng đủ tiêu chí cơ bản để được chấm điểm là lời cảnh báo rõ ràng về chất lượng mặt bằng chung.”

Doanh nghiệp Việt đang tăng tốc, nhưng để bắt kịp đoàn đua ASEAN, cần không chỉ tốc độ mà còn cả sự bền bỉ và chiến lược rõ ràng.